Πέμπτη, 3 Αυγούστου 2017

"Άριστος", όπως λέμε...;

Όπως κάθε φορά που κάτι πολύ μικρό συμβαίνει σε αυτήν τη χώρα ενώ κάτι μεγαλύτερο περίμενες να γίνει, βρίσκομαι ξανά στο ίδιο σημείο: να χαρώ που έστω και αυτό το "μικρό κάτι" έγινε, ή να συνεχίσω να υποστηρίζω ότι μόνο "το μεγάλο" έχει σημασία; Στην περίπτωση της κλήρωσης για τον σημαιοφόρο στα δημοτικά στέκομαι με το ίδιο ερώτημα. Να χαρώ για το "μικρο κάτι" καθώς τώρα πλέον δεν θα είναι ο "άριστος" μαθητής αυτός που θα φέρει τη σημαία στις μαθητικές παρελάσεις, αλλά όλοι οι μαθητές θα έχουν "δικαίωμα στην τιμή" μέσω κλήρωσης, ή να σταθώ στο ότι αυτό δεν είναι τίποτα και πρέπει να συνεχίσουμε να υποστηρίζουμε -όσοι υποστηρίζουμε- την κατάργηση των παρελάσεων;

Βέβαια, εάν επιχειρήσει κάποιος να βάλει ένα πλαίσιο και σκεφτεί ότι αυτό γίνεται σε μία χώρα που περιφέρει ακόμα και σήμερα σε δρόμους και πλατείες οστά, χέρια, πόδια, παντόφλες και ότι άλλο αγίων, που τα θέτει σε λαϊκά προσκυνήματα και ο κόσμος προστρέχει σε αυτά για να γιατρευτεί ή να ζητήσει μια χάρη, ε, εντάξει, τότε δεν μπορείς να αγνοήσεις την προοδευτικότητα του μέτρου. Αναμφίβολα υπάρχει και η συνδυαστική λύση, να χαρείς για "το μικρό" και να διεκδικείς και "το μεγάλο", αλλά αυτό δεν προσφέρεται για καμία ίντριγγα, πόσο μάλλον όταν πρόκειται να γράψεις για αυτό. 

Στο σχολείο δε επιδίωξα ποτέ να είμαι "άριστη". Μου ήταν από πάντα και για πάντα απολύτως ακατανόητο! Ένα ακατανόητο μυστήριο που συνόδευε τη σχολική ζωή. Μαζί, μου ήταν ακατανόητα και τα δάκρυα και τα πνιχτά, μικρά αναφιλητά που συνόδευαν τις ανακοινώσεις για τον/τη σημαιοφόρο, η ανάσα που λες και κοβόταν στην ανακοίνωση για τις υψηλότερες βαθμολογίες της χρονιάς, η χαρά που ερχόταν στη συνέχεια αλλά είχε χώρο μόνο για έναν, η απογοήτευση που ερχόταν και αυτή αλλά είχε χώρο για πολλούς και "εμείς", οι "άλλοι", οι "λίγοι" που μια χαρά τα ονόματα μας έπαιζαν σε όλες αυτές τις ανακοινώσεις, αλλά δεν δίναμε σημασία σε αυτά, καθώς πλέαμε αμέριμνοι στα λιμάνια της εφηβείας μας κάνοντας σχέδια για το μεγάλο συναπάντημα με τη ζωή της ενηλικίωσης που δεν θα αργούσε και απασχολώντας το μυαλό μας με άλλα "σπουδαιότερα" όπως, γιατί τάχα η χαρά να αφορά τόσους λίγους και η απογοήτευση τόσους πολλούς και γίνεται έτσι άραγε και στην "πραγματική ζωή"; Και όταν οι έπαινοι που έδινε το σχολείο για τις υψηλότερες βαθμολογίες σε αντίστοιχες "τελετές" και δεν πήγαινα καν για να τους πάρω έφταναν σπίτι με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, όλα ήταν πολύ απλά, και για να πω την αλήθεια δεν είχα την παραμικρή ιδέα που βρίσκονταν αυτά τα χαρτιά, γιατί κανείς μας δεν το είχε ποτέ να είναι μέγα θέμα συζήτησης ή σε κάποια "θέση" μέσα στο σπίτι ή στη ζωή μας. Άλλες χρονιές συνέβαινε, άλλες όχι, υπήρχε μια περιορισμένη αναφορά στο θέμα, αλλά "μέγα θέμα" δεν γινόταν ούτε στις μεν ούτε στις δε.

Δεν θα ξεχάσω ποτέ τη Μ. Ήταν η απόλυτα άριστη! Σε όλα! Διάβαζε ατέλειωτες ώρες, ήξερε μέχρι και τις τελευταίες υποσημειώσεις, τα πάντα όλα! Η δικαίωση του φιλολογου λες και ήταν δικό του έργο όλο αυτό! Δεν είμασταν φίλες. Την κοιτούσα με περιέργεια πάντα και από μακριά. Μου φαινόταν εξαιρετικά παράξενη που διάβαζε όλες αυτές τις ατέλειωτες ώρες, που ήξερε τα πάντα όλα! Ούτε καταλάβαινα γιατί το κάνει. Μόνο θυμάμαι εκείνη τη μέρα που άρχισε να κλαίει γοερά, μια συντριβή πρωτόγνωρη με λυγμούς που τράνταζαν τους αδύνατους ώμους της, γιατί τελικά δεν θα ήταν εκείνη σημαιοφόρος, αλλά ο Θ. Αισθάνθηκα χάλια χωρίς να ξέρω γιατί. Ήθελα να πάω να την κάνω μια αγκαλιά, να της πω να μην κλαίει, καμία σημασία δεν είχε όλο αυτό, γιατί κλαίει; μα δεν το βλέπει; δεν το βλέπει ότι καμιά σημασία δεν είχε όλο αυτό; αλλά για εκείνην είχε, κι έτσι δεν έκανα τίποτα, και παρέμεινε για μένα ο γρίφος που ήταν και ίσως λίγο μεγαλύτερος.  Ένας γρίφος βέβαια που δεν ήθελα και να ασχοληθώ, γιατί η ζωή είχε άλλα που ήθελα να μάθω και το σχολείο ήταν χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον, που στο τέλος του κάθε φορά μετατρεπόταν σε μία βασανιστική, εξοντωτική και τελικά κυνική συνάρτηση χρόνου / ύλης για τις εξετάσεις. 
Και είναι ένα ακόμη από τα μυστήρια της σχολικής ζωής ότι δάσκαλοι και καθηγητές πιστεύουν πως οι μαθητές τους τους θυμούνται, ενώ εκείνοι, ε, τόσα παιδιά δεν μπορούν να τα θυμούνται όλα! Πέρα από τον χαριτωμένο, αφελή και ασφαλώς άκακο αυτόν ναρκισσισμό τους θα πρέπει να τους πει κάποιος, κάποτε, ότι όχι, οι μαθητές δεν θυμούνται όοοολους τους δασκάλους και καθηγητές που είχαν. Θυμούνται κάποιους για κάποιους λόγους.  

Δεν καταλαβαίνω ούτε σήμερα, τι θα πει να είσαι "άριστος" και δεν μπορώ να αναγνωρίσω τέτοιους. Γνώρισα πολλούς που γράφουν τα πτυχία τους ότι είναι τέτοιοι. Άλλοι, απίστευτα σεμνοί, άνθρωποι πραγματικής αξίας, όπως ο φίλος μου ο Αι. δεν το ανέφεραν ποτέ, δεν το επικαλέστηκαν ποτέ. Άλλοι, που τα πτυχία τους έγραφαν ότι ήταν τέτοιοι, τα είχαν αγοράσει με τα χρήματα του πατέρα τους σε πολύ ακριβά εκπαιδευτικά ιδρύματα του εξωτερικού με δωρεές και χορηγίες. Άλλα δεν ήταν -τα ίδια τα πτυχία- παρά μια πλαστότητα, μια απατεωνιά, μια αγυρτεία. Και άλλοι, υπέροχοι άνθρωποι που η ζωή τους έφερε στην πόρτα μας δεν μάθαμε ποτέ αν ήταν οι "άριστοι" του σχολείου. Για όσους πάντως ξέρουμε, δεν ήταν (μάλλον σύμπτωση!). Όπως και να το κάνεις, μεγάλη η διαδρομή της ζωής από τη μαθητική "αριστεία" και μετά.

Για μένα, με αυτήν ας πούμε την από παιδί αδυναμία να καταλάβω την έννοια του "άριστου", το μόνο ενδιαφέρον είναι πως την αντιλαμβάνεται κάθε φορά η κάθε κοινωνία, πως τη συνδέει με το σύστημα εκπαίδευσης και πως τη διαχειρίζεται. Πως, εάν και γιατί τη συνδέει με τις σημαίες της, την ιστορία της, αν την τοποθετεί στο παρελθόν ή στο μέλλον της, εάν σημαίνει αυτή η "διάκριση" κάτι στη ζωή αυτών των παιδιών, των νέων ή ενήλικων ανθρώπων. Τέτοια ερωτήματα. Και μέχρι κάτι να αλλάξει για το γυμνάσιο, το λύκειο, τις σημαίες, τις παρελάσεις, έχουμε ακόμα τόσο καιρό να τα λέμε.