Σάββατο, 23 Ιουλίου 2016

Η αδυσώπητη διαμεσολάβηση της φαντασίας

Δεν θυμάμαι πότε ακριβώς πρωτοσυναντήθηκα με τη φράση "δεν είσαι όπως σε περίμενα". Τη θυμάμαι όμως πάντα ηχηρά παρούσα στην ενήλικη ζωή μου. Και καθώς όλη μου η ζωή μια σειρά από αποφάσεις και πράξεις και αντιδράσεις που δεν ήταν "όπως θα περίμενε κανείς", η φράση αυτή -νόμιζα στην αρχή και νομίζω έτσι ήταν- είχε μια αποκαλυπτική διάσταση. Το βλέμμα του "άλλου" ήταν για μένα  μια φευγαλέα ματιά στον καθρέφτη χωρίς σημασία. Εγώ γνώριζα καλά ποια ήμουν και δεν περίμενα κανέναν καθρέφτη να μου πει οτιδήποτε. Δεν με ένοιαζε καν πως με έδειχνε. Με τα χρόνια διασκέδαζα πολύ μ' αυτήν τη φράση. Σε παρέες, στις σπουδές, σε δουλειές, συνόδευε σχεδόν πάντα το όνομά μου σε μια γνωριμία. Κι εγώ σχεδόν πάντα την περίμενα, σε μια κρυφή περιπαικτική σχέση μαζί της, άφηναν τα μάτια μου να χαμογελούν με ευχαρίστηση ανακατεμένη με επιβεβαίωση και ρωτούσα με το πιο ειλικρινές - γιατί πραγματικά τέτοιο είναι - ενδιαφέρον στον κόσμο, "δηλαδή πως με περίμενες;"... Κι ύστερα, έπαιρνα ένα σοβαρό ύφος σαν την ηρωίδα του Μπιλάλ με τα μπλε μαλλιά και τις μπλε ρώγες  που δεν την ένοιαζε που δεν ήταν όπως κάποιος θα την περίμενε ακόμη και σε αυτόν τον σκληρό φουτουριστικό κόσμο που ζούσε και περίμενα να ακούσω την απάντηση.

Με τα χρόνια άρχισα να δίνω λίγη περισσότερη σημασία. Ίσως γιατί άρχισα να γράφω δημόσια περισσότερο, να μιλάω δημόσια, ίσως γιατί η εικόνα μου πήρε και ένα κάποιο δημόσιο πρόσημο. Μοιραία οι καθρέφτες πολλαπλασιάστηκαν. Κι έτσι συνέχιζα πάντα να χαμογελάω στο άκουσμά της, αλλά όχι τόσο σιωπηλά πια. Τι ήταν αυτό το "αλλιώς"; Τι σήμαινε αυτή η απόσταση ανάμεσα στο "αλλιώς" και σε αυτό που ήμουν/είμαι; Πως θα μπορούσε να διακριθούν οι διαφορές; Και σημαντικότερο ίσως κάποιες φορές, θα μπορούσε αυτός ο "άλλος" να δει το πραγματικό πρωτότυπο κόντρα στο φαντασιακό; Θα μπορούσε να το διακρίνει ή θα έμενε προσκολλημένος σε αυτό που είχε φτιάξει και είχε αρκεστεί και αρεστεί να βλέπει; Ένιωθα σαν ένα ανθρώπινο καλειδοσκόπιο που ο καθένας κοιτά μέσα του και βλέπει κάτι διαφορετικό. Πως συνθέτει όμως ο άλλος τις ψηφίδες; Τι βλέπει; Κι αυτή η τελική μορφή που φτιάχνει είναι δική μου; "Έκανες μία συνεργασία με τον τάδε;" Ναι, απάντησα, μεταξύ άλλων και τη μετάφραση. Αλλά έχω μεταφράσει και Badiou, του είπα, γιατί δεν με ρωτάς για αυτό; Γιατί δεν διαλέγεις αυτό; Και με ένα τρόπο που άλλες φορές είναι άγριος κι άλλες μαγικός, που άλλες σε αποτυπώνει με ομορφιά και πληρότητα και hommage στη συνθετότητά σου κι άλλες σε αγνοεί, σε παραμορφώνει, ή σε πολυδιασπά,  ο "άλλος" διαλέγει πάντα εκείνος, τα κομμάτια που θέλει για να σε αποτυπώσει μέσα του. Κι έτσι, καθώς όλοι εναλλασσόμαστε στη θέση του "εαυτού" και του "άλλου" δεν βρίσκω τίποτα πιο παρανοϊκό από την αυθαιρεσία αυτή.



"Δεν σε περίμενα έτσι", μου είπε. Κι εγώ για άλλη μια φορά χαμογέλασα ελαφρά και ρώτησα, "πως με περίμενες;"

Δεν υπήρχε κάτι διαφορετικό στην απάντηση απ΄ότι σε άλλες προηγούμενες. "Πιο αυστηρή, πιο μεγαλόσωμη και πιο μεγάλη". Ναι, δεν υπήρχε τίποτα διαφορετικό. Αυτή ήταν μια τυπική απάντηση των τελευταίων χρόνων. Συγκρινόμενη όμως με τι, ήμουν έτσι; Είναι μια ερώτηση που δεν φτάνεις σε αυτήν αμέσως παρόλο που φαντάζει τόσο φυσική. Θέλει χρόνο να τη φτάσεις. Συγκρινόμενη όμως με τι; Με μία αόριστη, αφηρημένη, ασχημάτιστη φαντασίωση; Με μια υποκειμενική συμπαγής φαντασιακή κατασκευή που πηγάζει από τα βάθη του ασυνείδητου; Ίσως εν μέρη και πως θα μπορούσε να το αποκλείσει κανείς, αλλά όχι. Μία γυναίκα με δημόσιο λόγο και δημόσια παρουσία -όσο μικρή ή μεγάλη κι αν είναι αυτή- συγκρίνεται πάντα με το κυρίαρχο μοντέλο του δημόσιου λόγου και της δημόσιας παρουσίας, που δεν είναι άλλο από το κυρίαρχο πρότυπο της δυτικής δημόσιας ζωής: άνδρας, λευκός, ετερόφυλος. Με αυτό το μέτρο, με αυτόν τον κανόνα πάντα συγκρίνεσαι. Και είναι πιο βολικό, κατανοητό και διαχειρίσιμο να είσαι κοντά, όσο πιο κοντά μπορείς και γίνεται, σε αυτό. Είναι πιο βολικό και βοηθάει κιόλας τον "άλλον" να κλειδώνεσαι σε ένα ταγιέρ ή ένα αυστηρό ντεπιέ, σε πλήρη αντιστοιχία του ανδρικού κοστουμιού, που πολύ συχνά είναι απλά μια μπούρκα δυτικού τύπου διακοσμημένη με ένα ακριβό μαντήλι ή ένα σεμνό περιδέραιο, μια απολογητική στάση για τη θηλυκότητά σου, που πρέπει να την κρύβεις όπως μπορείς, να την παραγνωρίζεις, να την εξαφανίζεις, γιατί αλλιώς αυτομάτως κάτι χάνεται από το βάθος και τη βαρύτητα αυτών που σκέφτεσαι, που λες, που γράφεις, που υποστηρίζεις και οπωσδήποτε μπερδεύεις τον "άλλο". Αναμφίβολα πρέπει να είσαι πάρα πολύ σοβαρή σε όλα. Τα μεγάλα ζητήματα της ζωής, της πολιτικής, της καθημερινότητας, των ανθρώπων, όλα είναι σοβαρά γύρω από έναν δραματικό πυρήνα, που τον κάνει δραματικότερο το βάρος της υποτιθέμενης αντίληψης και ευθύνης του λόγου. Η χαλαρότητα του σώματος, η άνεση της φυσικής στάσης, η γοητεία της καλής σωματικής σχέσης, το ανάλαφρο της κίνησης και του βαδίσματος,  μια φυσική χάρη αν υπάρχει ακόμα χειρότερα, αυτά τα συντριπτικά χτυπήματα στο άκαμπτο, στιβαρό, συμπαγές ανδρικό σωματικό πρότυπο, σου στερούν τόση από τη σοβαρότητα των απόψεών σου, της συγκρότησής σου που ξαφνικά τίθεται σε αμφιβολία. Ναι, οπωσδήποτε πρέπει να είσαι "πιο αυστηρή" απ΄όλες τις απόψεις.

"Δεν σε περίμενα έτσι", μου είπε. Κι εγώ για άλλη μια φορά χαμογέλασα ελαφρά και ρώτησα, "πως με περίμενες;"

Ναι, ήμουν  "πολύ" χαλαρή,  αυθόρμητη και εξαιρετικά απρόβλεπτη. Πολύ μακριά από αυτό το "αυστηρή" που είχε στο μυαλό του. Όχι, καμία περιττή αστειότητα, κανένα φθηνό χιούμορ ή πείραγμα, καμία χειρονομία, τίποτα άκομψο ή "ελαφρύ". Αλλά και κανένα δράμα δεν ανέδυε το βλέμμα μου, ούτε έβαζε ανάμεσά μας τείχη και απόσταση. Όχι γιατί δεν συνάντησα στη ζωή μου δράματα, πως θα μπορούσα άλλωστε; - αλλά γιατί είναι μεγάλη ψυχική δυνατότητα να βγαίνεις πάνω από το δράμα και να ζεις την κάθε μέρα χωρίς τείχη και αποστάσεις από τους ανθρώπους. Και να το κάνεις άμεσα, τώρα. Προφανώς και δεν είμαι τόσο μεγαλόσωμη, αλλά δεν ξέρω και πόσο θα έπρεπε να είμαι. Αυτό όμως είναι  ένα σχόλιο  που ταιριάζει σε έναν άνδρα, συνήθως τους άνδρες χαρακτηρίζουμε μεγαλόσωμους ή όχι και άλλο σχόλιο που να με βλέπει ως γυναίκα δεν υπήρξε. Και είναι βέβαια, πάντα, αυτό το "μεγαλύτερη". Πιο άδειο από οποιοδήποτε νόημα. Πιο ανήκουστα κενό σημαίνον! Τον άκουγα χαμογελώντας. Ήθελα να του πω ότι είμαι μεγαλύτερη. Όχι γιατί έχω ζήσει πολλά χρόνια, πολύ καιρό, αλλά γιατί δεν θα μπορούσα να μην είμαι σύμφωνα με τη ζωή που έχω ζήσει, με αυτές τις εγγραφές, με αυτές τις εμπειρίες. Γιατί η ζωή μετριέται στην πυκνότητά της και όχι στη διάρκειά της. Μετριέται στο τι ζεις και όχι στο πόσο. Ότι αυτή η γραμμική αντίληψη με αδικεί με τρόπο κατάφωρο και επιπόλαιο και άσκεφτο. Τον κοιτούσα, τον άκουγα και ήθελα να του πω αυτό που ο Heidegger είπε: "Ο χρόνος είναι ο άνθρωπος" και ίσως έτσι ξεκινούσε μια άλλη συζήτηση. Αλλά ήταν εμφανές ότι δεν έβλεπε εμένα, που ήμουν εκεί ζωντανή με σάρκα και οστά καθισμένη δίπλα του. Ήταν εμφανές ότι δεν μπορούσε να με αντιληφθεί με άλλο πρότυπο, ίσως και να μην είχε. Ήταν εμφανές πως ότι είχε σχηματίσει ως εικόνα για μένα στο μυαλό του (θα) έμπαινε σε επαναξιολόγηση όχι απλά ερήμην μου, αλλά κι εναντίον μου. Ναι, δεν είχε κανένα άλλο πρότυπο, κανένα άλλο μέτρο. Άνδρας, λευκός ετερόφυλος κι εγώ του δημιουργούσα σύγχυση, τον μπέρδευα και πάντα καλύτερα να μένουμε σε αυτό που γνωρίζουμε. Το άγνωστο θέλει χρόνο και κόπο και καμιά φορά μια παθιασμένη αφοσίωση σε αυτό για να το καταλάβουμε. Που να βρεθούν όλα αυτά; Ετσι, δεν του είπα τίποτα, δεν τον ρώτησα τίποτα, παρέμεινα σιωπηλή χαμογελώντας και η συζήτηση τελείωσε εκεί.

Την αδυσώπητη διαμεσολάβηση της φαντασίας δεν μπορεί να την νικήσει κανείς. Ούτε οι ηρωίδες του Μπιλάλ. Ακόμη κι αυτές που έχουν μπλε μαλλιά, μπλε ρώγες, μπλε χείλη και μπλε δάκρια.



Υ.Γ. Χαίρομαι που ξαναβρήκα τους κωδικούς μου και ξαναγύρισα στο blog μου. Θα τα λέμε.