Παρασκευή, 1 Απριλίου 2016

Η υπεξούσια γυναίκα - Σπιβακ

Πριν ξεκινήσω τα ταξίδια μου στην νοατιοανατολική Ασία, ομολογώ ότι μέσα στο μυαλό μου η γυναίκα της Ασίας ήταν καταπιεσμένη, με έναν τρόπο που ο δικός μας "πολιτισμός" θα απελευθέρωνε. Ταξιδεύοντας και μιλώντας με γυναίκες, από τη Λωρίδα της Γάζας έως την ιαπωνική ενδοχώρα, συνειδητοποιούσα σιγά σιγά πόσο λάθος έκανα. Όπως η Γκαγιάτρι Τσακραβόρτι Σπίβακ, γράφει:

[...] ένα δυτικό πρόσωπο, σε αυτή την περίπτωση τη φεμινίστρια– που αυτοπροσδιορίζεται ως υποκείμενο γνώσης, σωτηρίας, βοήθειας, ακριβώς γιατί κατασκεύασε την Άλλη ως αντικείμενο της πεφωτισμένης συμπόνιας της. Το να αναπαριστούμε την Άλλη, από την άλλη πλευρά του κόσμου, ως μειονεκτική αδελφή χρησιμεύει στο να μας κάνει να αισθανόμαστε απελευθερωμένα υποκείμενα, να μας επιστρέφει μια εικόνα εμάς των ιδίων μεγεθυμένη. Έτσι είναι που γινόμαστε υποκείμενα, με την αντρική έννοια, κατασκευάζοντας ένα αντικείμενο, ένα υπεξούσιο Άλλο. Ο δυτικός φεμινισμός άσκησε κριτική στο κυρίαρχο αντρικό υποκείμενο αλλά, στη συνέχεια, κινδυνεύει να κάνει με τις γυναίκες του λεγόμενου Τρίτου Κόσμου ακριβώς το ίδιο που έκαναν οι άντρες επί 2.500 χρόνια. Και εξακολουθεί να θέτει με εμμονή αυτάρεσκες ερωτήσεις όπως, για παράδειγμα, "τι μπορώ να κάνω εγώ γι’ αυτές;"

Οι οπτικές για τη ζωή, τη θέση, τον ρόλο τους που μου φώτιζαν αυτές οι γυναίκες με τις συζητήσεις μας ήταν για μένα αποκαλυτικές. Η μαντίλα, η γυμνότητα, η σχέση άνδρα - γυναίκα εμπεριείχαν άλλα αξιακά πρότυπα, άλλα πολιτισμικά πρότυπα, άλλες εκφράσεις φύλου και τροπικότητες του βίου. Η "υπεξούσια γυναίκα" μιλούσε η ίδια, έπαιρνε θέση και άλλαζε το περιεχόμενο της αφήγησης του κυρίαρχου λευκού άνδρου, του απελευθερωτή, ιμπεριαλιστή και εκπολιτιστή. Έτσι άρχισα να καταλαβαίνω πως όλοι αυτοί που της έδιναν φωνή, ήταν όχι για να την κάνουν να ακουστεί, αλλά αντιθέτως για να μην ακουστεί η δική της, που εξαφανιζόταν στο βίαιο πήγαινε-έλα, ανάμεσα στην παράδοση και την εκμοντερνοποίηση, ανάμεσα στην πατριαρχία και τον ιμπεριαλισμό.

Εξαιρετική η Σπίβακ, μια διανοούμενη που δύσκολα απαρνιέσαι ακόμη και όταν στρέφεται με σφοδρή πολεμική στους αγαπημένους σου μεταδομιστές και μεταουμανιστές διανοούμενους Φουκώ και Ντελέζ, εξαιρετικό και το άρθρο που περιλαμβάνει πάρα πολλά σημεία της θεωρίας της, από άρθρα, βιβλία και συνεντεύξεις της, δίνοντας έτσι τη δυνατότητα στον καθένα να εστιάσει σε διαφορετικά σημεία.