Παρασκευή, 18 Μαρτίου 2016

Άβυσσος

Όπως όταν τρέχεις με ιλιγγιώδη ταχύτητα και δεν προλαβαίνεις να δεις το τοπίο, να ξεχωρίσεις τα χρώματα ή τα σχήματα, να καταλάβεις που βρίσκεσαι. Και υπάρχουν φορές που σου κόβεται η ανάσα καθώς ο αέρας σε χτυπάει δυνατά στο πρόσωπο... 
Κάπως έτσι νομίζω είναι και ο τρόπος που αποτυπώνεται το προσφυγικό στην καθημερινότητα. Ένας καταιγισμός πληροφοριών και εικόνων, ασύνδετων, ασχηματοποίητων, δεν ξέρεις τι σημαίνουν, αν σημαίνουν κάτι, δεν ξέρεις πως να τα συνταιριάξεις όλα αυτά και αν θα βγει κάτι, δεν μπορείς να ξεχωρίσεις τι είναι σημαντικό και τι όχι. Τελικά, δεν ξέρεις τι είναι αυτό που βλέπεις και τι είναι αυτό που πρέπει να καταλάβεις, αν υπάρχει κάτι τέτοιο. Η αναπόφευκτη διαμεσολάβηση των ΜΜΕ στη σύνθεση της "πραγματικότητας της καθημερινότητας" κάνει τα πράγματα ακόμη πιο δύσκολα.

Έτσι, οι συζητήσεις κορυφής για το προσφυγικό καλύπτονται από δημοσιογράφους που δεν έχουν και πολλή ιδέα, απαντούν με μαντεψιές και αγνοούν τα στοιχειώδη. Οι υπουργοί δηλώνουν σε πλήρη σύγχυση κυριολεκτικά ότι να 'ναι. Άλλοι είναι περήφανοι για την Ειδομένη, άλλοι τη χαρακτηρίζουν Νταχάου, άλλοι χαρακτηρίζουν την Αθήνα Ειδομένη και ανάμεσα σε αυτές τις ακραίες δηλώσεις προσπαθείς να συνθέσεις το μέγεθος της σύγχυσης. Η Τζολί έρχεται ως Πρέσβυρα Καλής Θέλησης με το ιδιωτικό της αεροπλάνο, την αποτυπώνει η Vogue και όλα τα MME και κανείς δεν μπορεί να καταλήξει αν αυτό αφήνει κάτι θετικό ή αρνητικό, γιατί το κέρδος είναι σταθερό ζητούμενο σε κάθε συλλογισμό. Ο Wei Wei κόβει τα μαλλιά του μπροστά στις κάμερες και δεν μπορείς να καταλάβεις "τι θέλει να πει ο καλλιτέχνης" με όλους αυτούς τους συμβολισμούς και αν όλο αυτό αφήνει κάτι άλλο εκτός από τα κομένα του μαλλιά. Τα πορτοκαλί σωσίβια των προσφύγων - που τώρα πια είναι μαύρα για να μην ξεχωρίζουν, ιδίως μέσα στη νύχτα και να πνίγονται ευκολότερα - είναι θετικό που γίνονται τσάντα και πορτοφόλια προς πώληση ή καλύτερα να τυλίγουν κίονες για λόγους επίσης "ευαισθητοποίησης"; Και είναι ευαισθητοποίηση ή ένας κακόγουστος φθηνός εντυπωσιασμός όπως πολλοί υποστηρίζουν; Οι παίκτες του Ολυμπιακού πάνε στο λιμάνι του Πειραιά να μοιράσουν φαγητό στους πρόσφυγες και φανέλες του Ολυμπιακού σε παιδιά που δεν γνωρίζουν καν τι είναι ο Ολυμπιακός και εκτός από τους οπαδούς τους δεν μπορείς να καταλήξεις εάν πρόκειται για μάρκετινγκ του χειρίστου είδους ή για άκακη αφέλεια. 

Μία σφοδρή, καθολική επίκληση στο συναίσθημα δεσπόζει παντού. Η μία δραματική φωτογραφία συναγωνίζεται την επόμενη ή την προηγούμενη πιο δραματική, πιο εξευτελιστική, πιο θλιβερή. Όχι τόσο των φωτορεπόρτερ, αλλά πλέον των "απλών ανθρώπων" που με όποια ιδιότητα (εθελοντές, αλληλέγγυοι, κτλ), βρίσκονται στη σκηνή του δράματος. Καμία (αυτο)συγκράτηση, κανένα κριτήριο. Με πρόσχημα την έκκληση για βοήθεια, ή την παροχή της πρόσωπα προσφύγων παιδιών "κοσμούν" και την πιο ασήμαντη ανάρτηση. Κι έτσι, μέσω του δράματος του άλλου, οι ασήμαντοι γίνονται σημαντικοί. Μεγάλο δίλημμα στα αλήθεια. Ο λόγος εκκενώνεται σιγά-σιγά από την καθημερινή του χρήση καθώς γίνεται όλο και πιο ακραίος, πιο δραματικός. Μια σχιζοφρενική επιθυμία για ταύτιση έχει επιφορτίσει την ύπαρξη και εκφράζεται με κάθε τρόπο. Τι αποκαλύπτει αυτή η βαθιά αυτοτιμωρητική ταύτιση; Κι ύστερα, η προσφορά της βοήθειας που γίνεται το μέσο ενός ολοκληρωτικού εξαγνισμού, αλλά ποιου αμαρτήματος; Αλλά και το ίδιο το κάλεσμα για βοήθεια που ορίζει μία σύγχρονη διαδικασία δημόσιας αγιοποίησης. Οι σωτήρες είναι όπως πάντα εξάλλου, διαθέσιμοι και παρόντες στα μεγάλα δράματα με πολλές μορφές κι έτσι οι τηλεοπτικές εικόνες και το διαδίκτυο γεμίζουν με θαύματα εξακολουθητικού χαρακτήρα και φύσης. Μια αναπόφευκτη θεολογία του προσφυγικού δράματος δημιουργείται.

Όλα μοιάζουν να γυρίζουν με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Τίποτα δεν είναι καθαρό. Ακόμη και εκείνες οι γραμμές που κάποτε φάνταζαν αδρές και διακριτές και διαχώριζαν "εμάς" και τους "άλλους", έγιναν δυσδιάκριτες, γιατί γίναμε σαν τους "άλλους". Όταν κοιτάς πολύ την άβυσσο, είπε  ο Νίτσε...
Ναι, είνα πιθανό να γίνεσαι άβυσσος. Είναι βέβαιο ότι είχε δίκιο. Είναι πολύ πιθανό να γίναμε έτσι. Άβυσσος.