Τετάρτη, 20 Ιανουαρίου 2016

Ασύμβατες κόκκινες γραμμές

Στο κείμενό του Η Αριστερά του μέλλοντος: μια κοινωνιολογία των αναδύσεων ο Boaventura de Sousa Santos εξετάζει το ζήτημα των (αριστερών) συμφωνιών, όπου: 
"η συμφωνία" είναι το αποτέλεσμα μιας πολιτικής ανάγνωσης που λέει ότι αυτό που διακυβεύεται είναι η ίδια η επιβίωση μιας δημοκρατίας που είναι αντάξια του ονόματός της και ότι οι διαφορές σχετικά με το τι σημαίνει αυτή είναι τώρα λιγότερο πιεστικές από το να διασώσουμε ό,τι δεν έχει καταφέρει ακόμα να καταστρέψει η Δεξιά.


Ο Santos θέτει το Σύνταγμα (συνταγματική μεταρρύθμιση) και την Ηγεμονία ως τους δύο πυλώνες της πολιτικής αλλαγής η οποία θα οδηγήσει σε μία Αριστερά του μέλλοντος. 

Μια συνταγματική μεταρρύθμιση με δύο διακριτούς στόχους: να κάνει την αντιπροσωπευτική δημοκρατία πιο αντιπροσωπευτική και να συμπληρώσει την αντιπροσωπευτική δημοκρατία με την συμμετοχική δημοκρατία.[...]
Έμφαση στη θωράκιση των κοινωνικών δικαιωμάτων, στην εξασφάλιση μεγαλύτερης διαφάνειας στο πολιτικό σύστημα, στη μεγαλύτερη εγγύτητα πολιτικού συστήματος - πολιτών, πιο εξαρτώμενο το σύστημα από τις αποφάσεις των πολιτών, χωρίς να πρέπει να περιμένουν για να παρέμβουν κάθε τέσσερα χρόνια. Η μεταρρύθμιση αυτή θα πρέπει να απαντά και να εξαλείφει τα μεροληπτικά εκλογικά συστήματα, την κομματοκρατία, τη διαφθορά, τις χειραγωγούμενες οικονομικές κρίσεις, που είναι κάποιοι από τους λόγους για τη διπλή κρίση της εκπροσώπησης και της συμμετοχής.
Ως αποτέλεσμα τέτοιων μεταρρυθμίσεων ο ορισμός της πολιτικής ατζέντας και ο έλεγχος στην άσκηση της δημόσιας πολιτικής παύει να είναι μονοπώλιο των πολιτικών κομμάτων και αρχίζει να μοιράζεται ανάμεσα στα κόμματα και στους ανεξάρτητους πολίτες, οι οποίοι οργανώνονται δημοκρατικά γι' αυτόν τον σκοπό.[...]

Η δεύτερη δέσμη των μεταρρυθμίσεων συνιστούν αυτό που ονομάζω «ηγεμονία». Ηγεμονία είναι το σύνολο των ιδεών για την κοινωνία, καθώς και των ερμηνειών του κόσμου και της ζωής οι οποίες, λόγω του ότι είναι ευρέως αποδεκτές – συμπεριλαμβανομένων και εκείνων των κοινωνικών ομάδων οι οποίες βλάπτονται απ' αυτές – καθιστούν δυνατό για τις πολιτικές ελίτ, μέσω της χρήσης αυτών των ιδεών και των ερμηνειών, να κυβερνούν περισσότερο με τη συναίνεση και λιγότερο με τον εξαναγκασμό.[...]
Και αυτό ακόμα και στις περιπτώσεις που η κυριαρχία τους είναι αντίθετη με τα αντικειμενικά συμφέροντα της πλειονότητας των κοινωνικών ομάδων. Η ιδέα ότι ο φτωχός συμβαίνει να είναι φτωχός εξαιτίας δικών του σφαλμάτων είναι μια ηγεμονική ιδέα, όποτε αυτό και εάν υποστηρίζεται όχι μόνο από τους πλούσιους, αλλά και από τους φτωχούς και τις λαϊκές τάξεις γενικότερα.[...]

Η δράση σε αυτούς τους δύο πυλώνες στην κλίμακα της διακυβέρνησης, σύμφωνα με τον Santos, θα εξαλείψει τις ασύμβατες κόκκινες γραμμές που ταλανίζουν χωρίς διέξοδο, κινούμενη από την επιταγή της εξυπηρέτησης των "προτεραιοτήτων", θα καλύψει την ανάγκη απάντησης στο υποτιθέμενο επικείμενο χάος σ' αυτούς τους «δύσκολους καιρούς» που ζούμε ή της εξεύρεσης ενός τεχνικού αποτελέσματος ως απάντηση σε όσα επιτάσσει η αγορά και η κρίση, η οποία εξηγεί τα πάντα, ενώ φαίνεται ότι η ίδια δεν χρειάζεται καμία εξήγηση.

Όταν τίποτα από τα δύο παραπάνω - ακόμη και εάν είχαν υπάρξει προεκλογικές προμετωπίδες - δεν συμβαίνει σε μία διακυβέρνηση, τότε το ενδιαφέρον και οι απαιτήσεις στρέφονται στο πεδίο της διαφθοράς και της διαπλοκής. Απαιτείται να δοθεί ένα τέλος σε αυτό το "προηγούμενο" καθεστώς, μία απαλλαγή και "εξυγίανση"του πολιτικού συστήματος, να αποκαλυφθεί σε αυτό το πεδίο και στη συνέχεια και σε όλα τα άλλα, μία διακριτή, ολοκληρωτική διαφορά, ένας νέος τρόπος διακυβέρνησης, ο οποίος συμπυκνώνεται τώρα σε αυτό το πεδίο και παίρνει εξαιτίας της απουσίας δράσης στα θεμελιώδη πεδία της Ηγεμονίας και του Συντάγματος (τα προτιμώ με αυτήν τη σειρά), τη μεγαλύτερη σημασία. Πολύ συχνά, αρκετά γρήγορα αυτό το αίτημα με καθολικά χαρακτηριστικά και "ανυποχώρητες" απαιτήσεις, υποχωρεί και δείχνει ότι μπορεί να ικανοποιηθεί και με "λιγότερη" διαφθορά και "λιγότερη" διαπλοκή.

Τον τελευταίο καιρό αποκαλύπτεται ένας καταιγισμός διορισμών, προσλήψεων, μετακλήσεων σε υψηλές υπουργικές θέσεις και γραφεία, με κύριο κριτήριο τη συγγένεια με άλλους βουλευτές και υπουργούς. Ένα μούδιασμα υπάρχει παντού, μια παγωμάρα, το κρύο ρίγος της απώλειας του τελευταίου καταφυγίου για έναν ψηφοφόρο. Τα media πρωτοφανώς δεν σχίζουν τα ιμάτιά τους με γοερές κραυγές και δεν χρησιμοποιούν τις "κακές" λέξεις διαφθορά και διαπλοκή. Όμως η ματαίωση του αριστερού ψηφοφόρου ορθώθηκε ξανά παρούσα σε ένα πεδίο που το νόμιζε δικό της, προνομιακό της, που νόμιζε ότι είχε λύσει/απαντήσει (σ)τα ζητήματα που η εξουσία γνωρίζοντας το σημαντικό της μέγεθος, θέτει ξανά και ξανά περιμένοντας χωρίς έκπληξη τις απαντήσεις. Φτωχή απαντήσεων η κυβέρνηση, φτωχότεροι δυνάμεων και ελπίδων οι ψηφοφόροι.





* Boaventura de Sousa Santos is Professor of Sociology at the School of Economics, University of Coimbra (Portugal), Distinguished Legal Scholar at the University of Wisconsin-Madison Law School and Global Legal Scholar at the University of Warwick.

Το κείμενο παρουσιάζεται αποσπασματικά στο blog με προσωπικές μου παρεμβάσεις και σχολιασμό. Ολόκληρο το πρωτότυπο κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο Critical Legal Thinking – Law & the Political –
http://criticallegalthinking.com/2016/01/08/left-future-sociology-emergences/