Πέμπτη, 28 Ιανουαρίου 2016

Μία Τέχνη που φοβάται τη δημοσιογραφία είναι μία κακή Τέχνη. Μία Δημοκρατία που φοβάται την Τέχνη είναι μια κακή Δημοκρατία.

Η "Ισορροπία του Nash" της Πηγής Δημητρακοπούλου έκανε πρεμιέρα στην Πειραματική Σκηνή-1 του Εθνικού Θεάτρου στις 15 Ιανουαρίου 2016. Δεν συζητήθηκε καν πολύ αυτή η παράσταση. Μέχρι χθες. Που κάποιοι δημοσιογράφοι και πολιτικοί, που προφανέστατα δεν είχαν δει την παράσταση, άρχισαν να σχίζουν τα ιμάτιά τους, με φωνές, κραυγές και οδυρμούς. Η παράσταση ήταν βασισμένη σε λογοτεχνικά και ιστορικά κείμενα, σε πρακτικά της δίκης της 17 Νοέμβρη και στο βιβλίο του Σάββα Ξηρού "Η μέρα εκείνη..." Η σκηνοθέτιδα επιχείρησε τη σύνθεση ενός νέου έργου για τους αξιακούς κώδικες, τη δικαιοσύνη και την τρομοκρατία στην πρόσφατη ελληνική ιστορία. Κανένας λόγος δεν έγινε για αυτό. Κανένας δημοσιογράφος δεν ανέφερε ποια ήταν αυτά τα λογοτεχνικά και ιστορικά κείμενα, ποιοι ήταν οι συγγραφείς τους, τι έλεγαν. Φωνές, κραυγές και σχισμένα ιμάτια στο άκουσμα του ονόματος του Σάββα Ξηρού, ενάντια σ΄ένα έργο που δεν γνώριζαν, για μία παράσταση που δεν είδαν, για τη σκηνοθέτιδα που δεν ήξεραν, για το Εθνικό Θέατρο. Χρειάστηκε απλά ένα απόγευμα.

Με μία ανακοίνωσή του το Εθνικό Θέατρο ενημερώνει σήμερα (28.01) ότι οι παραστάσεις διακόπτονται (ολόκληρη η ανακοίνωση στο: http://www.n-t.gr/el/news/?nid=1815) γιατί η παράσταση "ξέφυγε από τον καλλιτεχνικό της στόχο και μοιάζει, χωρίς να το επιδιώκει, να εξαντλεί τις αντοχές μιας κοινωνίας.  Έγινε αντικείμενο πολιτικής εκμετάλλευσης σε μια δύσκολη συγκυρία και παρερμηνεύτηκε η ιδεολογική της πρόθεση. Δέχτηκε τη σκληρή και απολύτως δογματική κριτική" και παρακάτω "προξενώντας περισσότερο πόνο παρά προβληματισμό" και "ενεργοποίησε αντιδράσεις ακραίων κύκλων, που έφτασαν στο σημείο να εκφράζουν απειλές για τη σωματική ακεραιότητα του κοινού, των καλλιτεχνών και των εργαζομένων του Εθνικού Θεάτρου." 

Η λογοκρισία λοιπόν κάποιων δημοσιογράφων και πολιτικών στάθηκε αρκετή και ικανή, το Εθνικό Θέατρο προφανώς άσκησε τη δική του αυτο-λογοκρισία -που όμως ήταν στην ίδια κατεύθυνση με αυτή των δημοσιογράφων- στο τι υπηρετεί, στη σχέση του με την Τέχνη, στο τι η Τέχνη είναι και γιατί υπάρχει, στην επιλογή του και στην παραγωγή του, προφανώς κατέληξε ότι δεν είχε τίποτα από τα παραπάνω να υπερασπιστεί και κατέβασε την παράσταση. 
Στη σύντομη ανακοίνωσή του επίσης δεν κάνει κανέναν λόγο για τίποτα από τα παραπάνω και μάλλον είναι απορίας άξιο που δεν ζητάει και συγνώμη, καθώς το ύφος και το περιεχόμενο είναι σε αυτήν ακριβώς τη γραμμή. Ενοχλήσαμε, προκαλέσαμε, δεχτήκαμε σκληρή κριτική, ενεργοποιήσαμε ακραίες αντιδράσεις, μας λέει η ανακοίνωση και προφανώς η Τέχνη δεν πρέπει να κάνει τέτοια πράγματα. Πρέπει από ότι καταλαβαίνω, να λέει αυτά που δεν ενοχλούν, που δεν προκαλούν αντιδράσεις, κριτική, συναίσθημα. Αυτή είναι προφανώς η Τέχνη και ειδικότερα του Θεάτρου όπως το Εθνικό Θέατρο της χώρας την αντιλαμβάνεται. Στο ίδιο μήκος κύματος και η ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού που ακολούθησε (στο:http://www.yppo.gr/2/g22.jsp?obj_id=63952). Χρειάστηκε μόλις ένα απόγευμα...


Τις ίδιες μέρες, κάπου αλλού, χρειάστηκε επίσης μόλις ένα απόγευμα.
Στην παγερή και παγωμένη Δανία ο κινέζος καλλιτέχνης Ai Weiwei,* "λογοκρίνει" το νόμο που ψήφισε το εθνικό κοινοβούλιο της χώρας, ο οποίος επιτρέπει την κατάσχεση των τιμαλφών των προσφύγων που περνούν τα σύνορά της.
"Ο ορισμός μου για την τέχνη υπήρξε ανέκαθεν ο ίδιος. Έχει να κάνει με την ελευθερία της έκφρασης, με ένα νέο τρόπο επικοινωνίας. Δεν έχει ποτέ να κάνει με το να την εκθέτεις σε μουσεία ή να την κρεμάς σε ένα τοίχο. Η τέχνη θα πρέπει να ζει στην καρδιά των ανθρώπων", λέει, και αποσύρει τα έργα του από το μουσείο Τέχνης ARoS Aarhus και την γκαλερί του ιδρύματος Faurschou στην Κοπεγχάγη, όπου και φιλοξενούνται, στέλοντας ένα ηχηρό μήνυμα στην κυβέρνηση. 

Την απόφαση του καλλιτέχνη ακολούθησε η ανακοίνωση του Ιδρύματος Faurschou που φιλοξενούσε την έκθεση:
"Η απόφαση αυτή ακολούθησε την έγκριση του κοινοβουλίου της Δανίας της πρότασης νόμου που επιτρέπει την κατάσχεση τιμαλφών και την καθυστέρηση της οικογενειακής επανένωσης των αιτούντων άσυλο. Ο Jens Faurschou υποστηρίζει την απόφαση του καλλιτέχνη και λυπάται που το κοινοβούλιο της Δανίας επιλέγει να είναι στην πρώτη γραμμή της συμβολικής και απάνθρωπης πολιτικής της σημερινής μεγαλύτερης ανθρωπιστικής κρίσης στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή, αντί να είναι στην πρώτη γραμμή μιας σεβαστής ευρωπαϊκής λύσης για την επίλυση της οξείας ανθρωπιστικής κρίσης."


Μία Τέχνη που φοβάται τη δημοσιογραφία είναι μία κακή Τέχνη.

Μία Δημοκρατία που φοβάται την Τέχνη είναι μια κακή Δημοκρατία.



* Ισορροπία του Nash: Ο όρος είναι δανεισμένος από τη Θεωρία των Παιγνίων
Στη θεωρία παιγνίων, η Ισορροπία Nash αποτελεί έναν τρόπον επίλυσης μη συνεργατικών παιγνίων, στα οποία συμμετέχουν δύο οι περισσότεροι παίκτες. Υποθέτουμε ότι ο κάθε παίκτης γνωρίζει τις στρατηγικές ισορροπίας που θα ακολουθήσουν οι υπόλοιποι παίκτες και κανένας παίκτης δεν έχει να κερδίσει τίποτα αν αλλάξει μόνο τη δική του στρατηγική. Αν κάθε παίκτης έχει επιλέξει μία στρατηγική και κανένας παίκτης δεν έχει όφελος να αλλάξει τη στρατηγική του, θεωρώντας ότι (και) οι υπόλοιποι παίκτες δεσμεύονται ότι δεν θα αλλάξουν τις δικές τους στρατηγικές, τότε το σύνολο το στρατηγικών αυτών ονομάζεται σημείο ισορροπίας κατά Nash.

* Η έκθεση του Ai Weiwei που φιλοξενήθηκε πέρσυ στη Royal Academy of Arts στο Λονδίνο αποτέλεσε ένα από τα σπουδαιότερα πολιτιστικά γεγονότα της χρονιάς.


Τετάρτη, 27 Ιανουαρίου 2016

Η προσφυγική κρίση στην Ευρώπη και η πολιτική κρίση της Ευρώπης - Συνέντευξη

Μία πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση με τον Γιώργο Σαχίνη στο Ράδιο 98.4 για τη σχέση της προσφυγικής κρίσης με την πολιτική κρίση της Ευρώπης. Το ταραγμένο περιβάλλον των συνομιλίων για το προσφυγικό, η Σέγκεν ως φόβητρο, τα αδιέξοδα μιας "blame game" συζήτησης, αλλά και οι εγγενείς αδυναμίες της ΕΕ που οδήγησαν σε μια βαθιά πολιτική κρίση, νομίζω ήταν οι κύριοι άξονες αυτής της κουβέντας.








Τρίτη, 26 Ιανουαρίου 2016

Ο Πύργος, ο καφές και η Ρωξάνη στη λήθη της

Υπάρχουν πάντα εκείνα τα μέρη που με γοητεύουν. Εκείνα στα οποία δεν ανήκεις και το να βρίσκεσαι εκεί είναι κάτι σαν σκανταλιά, σαν παράπτωμα, κάτι παραβατικού χαρακτήρα τέλος πάντων σε όποια σφαίρα κι αν το δει κανείς, που απλά δεν τιμωρείται.

Άνοιξα την πόρτα, μπήκα και ακούμπησα το σακίδιό μου στην καρέκλα σε ένα τραπέζι μπροστά στην τζαμαρία, το μόνο άδειο εξάλλου. Οι ήχοι από τα ζάρια στο τάβλι κόπασαν, ο θόρυβος από τα πούλια επίσης και νομίζω όλα τα κεφάλια γύρισαν να με κοιτάξουν. Μόλις είχα μπει σ΄ ένα "άβατο". Η παράβαση είχε καταγραφεί και κρίνοντας από την ησυχία, ήταν κακουργηματικού χαρακτήρα. Είχα μισή ώρα κενό, η μέρα ήταν φωτεινή, το μεσημέρι ζεστό, κι έτσι αποφάσισα να κάτσω έξω φωνάζοντας στην κοπέλα που ήρθε να με ρωτήσει αν θέλω κάτι, "έναν ελληνικό σκέτο".

Ο "Πύργος" με εντυπωσίαζε πάντα. Ένα καφενείο παλιό και παλαιού τύπου, καθόλου τουριστίκ, από τα λίγα που υπάρχουν στο κέντρο της πόλης, όπου άνδρες τρίτης ηλικίας και πάνω (τέταρτης κυρίως, πέμπτης) πίνουν τον καφέ τους και διαβάζουν την εφημερίδα τους. Ούτε λουκούμι με τον καφέ, ούτε κουλουράκι, ούτε γυναίκες. Ο "Πύργος" είναι αντρική υπόθεση, άβατο. Όχι cafe, κα-φε-νεί-ο. Όπως με πληροφόρησε ο Γιάννης αργότερα, η γυναικεία τουαλέτα είναι μονίμως κλειδωμένη -καθώς γυναίκες δεν πηγαίνουν στο μαγαζί- με την επιγραφή "ζητείστε το κλειδί". Δεν νομίζω να ζητήθηκε ποτέ αυτό το κλειδί.

Εγώ πάντως πήγα εκεί επίτηδες. Πήγα για να κλέψω κάτι που δεν υπάρχει πια. Για να κλέψω λέξεις, φράσεις που δεν λέγονται πια. Αφηγήσεις που δεν μπορείς να ακούσεις πουθενά αλλού. Αλλά και για να κοιτάξω βλέμματα και φυσιογνωμίες μιας άλλης εποχής, στάσεις, εικόνες.
Καθώς ο ήλιος ζέσταινε στα επόμενα λεπτά οι θαμώνες άρχισαν να βγαίνουν ένας -ένας στα τραπεζάκια έξω.
- Πώς είστε κύριοι? ρώτησε ένας γηραιός κύριος που μόλις έφτασε τους άλλους. Σκεφτόμουν τι ωραία φράση, πόσο κομψή, πόσο αλλοτινή, μία φράση που δεν χρησιμοποιεί κανένας πια. Οι προσφωνήσεις και οι ερωτήσεις συνεχίστηκαν.

Σε λίγο ήρθε ο Γιάννης Κ. Η παρουσία του -αν κρίνω από τα βλέμματα- μετέτρεψε το κακούργημα μου σε πλημμέλημα, αλλά για άφεση αμαρτιών ούτε λόγος.


"Σου αρέσουν τα παρακμιακά μέρη" μου είπε χαμογελώντας όταν με χαιρέτησε. "Ναι μου αρέσουν" του απάντησα.
"Έρχομαι εδώ για να κλέψω κάτι που δεν υπάρχει", του είπα και άρχισα να του εξηγώ. Σε λίγο βρεθήκαμε να σχολιάζουμε την παρέα της τέταρτης ηλικίας που καθόταν έξω. Κανονικό κουτσομπολιό. Ένας καλοντυμένος γιατρός -έτσι τον προσφώνησαν οι άλλοι όταν ήρθε- πολύ προχωρημένης ηλικίας, που εγώ έβρισκα κομψότατο το καφέ καπέλο του, ο Γιάννης έβρισκε "σωστή" και σύγχρονη τη γραβάτα του, ένα ωραίο σκούρο ραφ κοστούμι φορούσε, μία δήλωση κομψότητας η παρουσία του, με την προσοχή, το ενδιαφέρον και τη φροντίδα για την ανδρική εμφάνιση που δεν υπάρχει πια.
Η συζήτηση με τον Γιάννη γύρισε στη "Ρωξάνη" ένα παλιό ζαχαροπλαστείο με εξαιρετικές λέμον πάι όπως είπε, που ήταν εκεί, αλλά εγώ δεν νομίζω να το είχα "προλάβει" και οπωσδήποτε δεν το θυμόμουν. Ο Γιάννης δεν θυμόταν σε ποιο κτίριο ήταν. "Γιατί δεν πας να τους ρωτήσεις" του είπα κάποια στιγμή εννοώντας την παρέα, "νομίζω ότι εκείνοι θα θυμούνται". Και αφού το σκέφτηκε για λίγα δευτερόλεπτα, σηκώθηκε τους πλησίασε και ζητώντας ευγενικά συγνώμη για τη διακοπή -πάντα ευγενής- τους ρώτησε. Και όχι μόνο αυτό, αλλά είπε και τη φοβερή ατάκα: "εσείς γιατρέ μου θα πρέπει να θυμάστε". Ο αθεόφοβος, ο θρασύς, ο δικηγόρος με τα όλα του!

Απάντηση δεν πήρε άμεσα. Αντί αυτού άρχισε μια μικρή ανάκριση.
- Εσύ ποιος είσαι? Πώς σε λένε? Ο Γιάννης απάντησε λέγοντας το ονοματεπώνυμό του.
- Κι εμένα που με ξέρεις? ρώτησε ο γιατρός "Από εδώ, από τη γειτονιά", ο Γιάννης απάντησε.
- Τι δουλειά κάνεις? Ο Γιάννης απάντησε "Είμαι δικηγόρος".
- Και τι δικηγόρος είσαι, με μπλοκάκι ή κρατιέσαι καλά? Ο Γιάννης απάντησε ότι "κρατιέται καλά" στο πιο σεμνό και μετριοπαθές.
- Τώρα απεργείς? Ερώτηση κεραυνός. Ποιος την περίμενε. Καλά, και τί περίμενε κανείς απ΄όλα αυτά. Ο Γιάννης απάντησε.
Όλη αυτήν την ώρα όλα αυτά τα βλέμματα τον μετρούσαν, τον ζύγιζαν, έπαιζαν και λίγο μαζί του. Δεν φορούσε και γραβάτα, ένα κασκόλ είχε τυλιγμένο στον λαιμό. Είχε γίνει εκείνος το κουτσομπολιό τους. Μετά από μια μικρή παύση για να ζυγίσουν συνολικά τις απαντήσεις και κάμποσα καταφατικά κουνήματα κεφαλιού, ο γιατρός του είπε το καταπληκτικό, ως μία μάλλον συνολική εκτίμηση - διάγνωση: "Ομορφόπαιδο είσαι, αλλά μην το πάρεις πάνω σου. Αλλά και η κοπέλα είναι πολύ όμορφη".

Και με αυτόν τον απίθανο τρόπο, "Η Ρωξάνη" επέστρεψε στη λήθη της πριν καλά καλά βγει απ΄ αυτήν.





Η Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου για τους πνιγμούς στο Αιγαίο

Με ένα σύντομο αλλά εξαιρετικό κείμενο η Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου παίρνει θέση για τους νεκρούς στο Αιγαίο. 
Επανατοποθετεί στο επίκεντρο του εθνικού, του διακρατικού και του ευρωπαϊκού διαλόγου και δράσης για το προσφυγικό την προστασία της ανθρώπινης ζωής ως θεμελιώδη αξία. Αναδεικνύει τη σύνδεση της προσφυγικής κρίσης με την πολιτική κρίση και τολμάει να κάνει λόγο για την κρίση της Δημοκρατίας μέσα από την αποτυχία της στο προσφυγικό και την κίβδηλη όψη της ιδέας της εθνικής κυριαρχίας.


Με τέτοιες θέσεις σημαντικών και ιστορικών "φορέων" των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε καιρούς δύσκολους και κρίσιμους αισθάνεσαι ότι έχει κάποια αξία να συμμετέχεις. Ότι κάτι μπορείς να πεις, να σταθείς με έναν άλλο τρόπο δίπλα σε αυτούς που βάλλονται κι έχουν ανάγκη τη στήριξή σου. Δεν είναι ο μόνος τρόπος, αναμφίβολα. Πιθανόν μην αποδειχτεί ο αποτελεσματικότερος. Είναι όμως οπωσδήποτε ένας τρόπος που δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί.


Δελτίο Τύπου 25/1/2016

Πόσοι νεκροί στο Αιγαίο ακόμη;

Η συνεχιζόμενη αύξηση του αριθμού των πνιγμών στο Αιγαίο αναδεικνύει την εγκληματική αδιαφορία της ελληνικής και της τουρκικής κυβέρνησης, αλλά και της ΕΕ ως προς την τήρηση μιας και μόνης υποχρέωσης: της εγγύησης στην πράξη και με αποτελεσματικότητα της ασφαλούς διέλευσης για τους δυνάμει πρόσφυγες αλλά και για όσους έχουν ανάγκη προστασίας και διάσωσης. Οι σχεδιασμοί πολιτικών αποτροπής, μείωσης των ροών από την Τουρκία στα ευρωπαϊκά σύνορα δεν μπορούν να έχουν καμία νομική και ηθική αξία απέναντι στην προστασία της ανθρώπινης ζωής. Η ανθρωπιστική κρίση του προσφυγικού με την αποτυχία επιβολής του δικαίου, αποτελεί πολιτική κρίση και καταδεικνύει την αποτυχία της δικής μας Δημοκρατίας. 
Είναι αδιανόητο να περιμαζεύουμε τους επιζώντες της επικίνδυνης διάσχισης του Αιγαίου/Μεσογείου και να τους παράσχουμε τα απαραίτητα (αν και αυτό δεν ισχύει παρά περιστασιακά) χωρίς καμία προσπάθεια διασφάλισης της διέλευσης σε συνεννόηση με τις τουρκικές και ευρωπαϊκές αρχές. Στο όνομα μιας κίβδηλης εθνικής κυριαρχίας.




Δευτέρα, 25 Ιανουαρίου 2016

Γενέθλια ΣΥΡΙΖΑ: Μιντιακό ευφυολόγημα ή γκάφα ολκής

Για όσους είμαστε εξοικειωμένοι με την "Επικοινωνία και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης", με τον τρόπο που τα "επιτελεία" "σκέφτονται" και σχεδιάζουν, η φιέστα για τον εορτασμό του ενός χρόνου της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, δεν ήταν έκπληξη. Πάντα σε δύσκολες στιγμές τα "επιτελεία" επιζητούν εκείνο το "συμβολικό" που πάνω του θα δουλευτούν ξανά αισθήματα, μηνύματα, όνειρα, προσδοκίες.

Σε μία δύσκολη στιγμή λοιπόν για την κυβέρνηση, ο ένας χρόνος εξουσίας επιλέχθηκε να γίνει αυτό το συμβολικό πεδίο και μέσα από αυτό να απευθυνθεί η κυβέρνηση με διαφορετικά "μηνύματα" σε πολλά και διαφορετικά ακροατήρια, αποβλέποντας σε πολλά και διαφορετικά οφέλη: προς τους φίλους και οπαδούς με σκοπό την ενδυνάμωση της πίστης και της υποστήριξής τους, να θυμίσει τις μάχες που δίνει και να καταδείξει τους εχθρούς της. Από τους "ευνοϊκά διακείμενους" να κερδίσει περισσότερο χρόνο και να περιοριορίσει τις απώλειες υπενθυμίζοντας τον αγώνα της. Από τους πρώην οπαδούς αλλά νυν αντιπάλους, να δείξει ότι μπορεί και χωρίς αυτούς. Στα ΜΜΕ να τρίξει και άλλο τα δόντια.

Η συγκυρία ήταν επίσης κατάλληλη και για έναν ακόμα λόγο. Ο εορτασμός αυτός θα ικανοποιούσε την έντονη ανάγκη που υπήρχε για μία "απάντηση" από τον ΣΥΡΙΖΑ/κυβέρνηση στη ΝΔ/αξιωματική αντιπολίτευση, μετά τη μαζική προσέλευση ψηφοφόρων της ΝΔ μόλις λίγες εβδομάδες πριν για την ανάδειξη προέδρου του κόμματος. Η απάντηση του ΣΥΡΙΖΑ θα έπρεπε να ήταν και αυτή μαζική. Ο πρωθυπουργός (και η κυβέρνηση) χρειαζόταν μια ρελάνς απέναντι στην οργανωμένη μαζική πολιτική δράση της ΝΔ μετά από τη χειμέρια νάρκη της, και μία εμφάνιση που θα μπορούσε να του δώσει στη συνέχεια και κάτι στις δημοσκοπήσεις που δεν δείχνουν πια μεγάλη διαφορά.

Για τον σχεδιασμό, δεν θα πω πολλά. Το επίπεδο ήταν χαμηλό, το αποτέλεσμα μέτριο. Καθοδηγήθηκε από όλες τις παραπάνω ανάγκες και καθόλου από έμπνευση. Ότι είδαμε το είχαμε ξαναδεί δεκαετίες πριν σε καλύτερη εκδοχή. Η σύλληψη για ένα πολιτικό κόψε-ράψε που επιχείρησε να ξαναφτιάξει την ιστορία του τελευταίου χρόνου, ήταν εξαιρετικά χοντροκομένη και καθώς είναι πολύ νωρίς ακόμα για τέτοια εγχειρήματα από τη μία, αλλά και καθώς δεν έλαβε υπόψη της την παρούσα πραγματικότητα στη χώρα και δεν μίλησε σε/για αυτήν, δεν τα κατάφερε. 

Το ότι η ιδέα της φιέστας και τελικά η υλοποίηση της δεν μας ξάφνιασε, το ότι καταλαβαίνουμε τους λόγους, δεν σημαίνει και ότι ήταν δεν είχε και "προβλήματα" το όλο εγχείρημα.

Η κυβέρνηση χάνει με το ασφαλιστικό όλες τις κοινωνικές συμμαχίες με τις οποίες εκλέχτηκε. Και είναι πραγματικά πάρα πολύ δύσκολο να σκεφτεί κανείς πως θα τις ξανακερδίσει.

Οι παραγωγικές δυνάμεις της χώρας είναι στους δρόμους. Κινητοποιήσεις, αποκλεισμοί, αποχές, διαμαρτυρίες που όχι μόνο δεν φαίνεται να κοπάζουν, αλλά αντίθετα πληθαίνουν οι κλάδοι που ανακοινώνουν νέες δράσεις για τον επόμενο καιρό. 

Οι κυβερνητικοί βουλευτές και υπουργοί αποδοκιμάζονται σκληρά όπου και αν βρεθούν, ενώ μόλις πριν λίγο καιρό πολλοί από αυτούς χαρακτηρίστηκαν "μη επιθυμητά πρόσωπα" σε διάφορους χώρους.

Ταυτόχρονα, η ανθρωπιστική κρίση βαθαίνει. Όλοι οι κοινωνικοί δείκτες αυτόν τον χρόνο συνεχίζουν να πέφτουν κατακόρυφα, η φτωχοποίηση συνεχίζεται, η πείνα εξαπλώνεται, η ανεργία παραλύει την κοινωνία. Το ενδιαφέρον και η προσπάθεια της ελληνικής κοινωνίας στρέφονται προς το προσφυγικό, αλλά η κατάσταση είναι δραματική και δεν διαφαίνεται τρόπος να αλλάξει.

Και τέλος το προσφυγικό, όπου η αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά της κυβέρνησης και η αναποτελεσματικότητά της, γεμίζει ένταση τις τοπικές κοινωνίες, πολλαπλασιάζει τα προβλήματα και τις δυσκολίες και μαζί τον θυμό ή την απογοήτευση που γεννούν.

Ο κόσμος στους δρόμους και στις κινητοποιήσεις εκφράζει τη ματαίωση που βίωσε -μόλις ένα χρόνο μετά- και έγινε ξανά οργή που θέλει να εκφραστεί. Και μέσα της αυτή η ματαίωση -και όποιο συναίσθημα δημιουργεί- περικλείει τη μετακίνηση του ΣΥΡΙΖΑ από την αριστερή του ταυτότητα, την αθέτηση θεμελιωδών προεκλογικών δεσμεύσεων και υποσχέσεων, την υπογραφή του τρίτου μνημονίου, την ερμηνεία για το δημοψήφισμα.
Η χώρα βρίσκεται ανάστατη σε μεγάλη ένταση. 

Μέσα σε αυτό το κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο η κυβέρνηση επιλέγει να γιορτάσει τον ένα χρόνο της. Αλλά το μιντιακό δεν μπορεί να επινοήσει πλέον το πολιτικό...

Είτε πρόκειται για μιντιακό ευφυολόγημα, είτε για μία πολιτική γκάφα ολκής -μία ομολογουμένως δυσδιάκριτη διαφορά- τα "γενέθλια" του ΣΥΡΙΖΑ για τον ένα χρόνο αριστερής διακυβέρνησης δεν μας έκαναν να χαρούμε. Είναι οι φωτογραφίες -από ένα πάρτυ- που δεν θα μας λείψουν ποτέ.




Παρασκευή, 22 Ιανουαρίου 2016

Ο δρόμος να μείνει ανοικτός - Άρθρο στην Εφημερίδα των Συντακτών






Τον τελευταίο καιρό ανάμεσα στα πολλά που συμβαίνουν με το προσφυγικό, απασχόλησε η σύλληψη ξένων εθελοντών ΜΚΟ που δρουν στη Λέσβο, τρεις Ισπανοί πυροσβέστες και διασώστες εθελοντές στην ισπανική Proemaid και δύο Δανοί μουσουλμάνοι αραβικής καταγωγής από την ΜΚΟ Team Humanity. Τους απαγγέλθηκαν κατηγορίες κακουργηματικού χαρακτήρα για απόπειρα διευκόλυνσης παράνομης εισόδου στη χώρα προσφύγων και μεταναστών (συνελήφθησαν από το Λιμενικό τα ξημερώματα της Πέμπτης στη θαλάσσια οριογραμμή Ελλάδας-Τουρκίας να ρυμουλκούν βάρκες με πρόσφυγες) και για οπλοκατοχή (βρέθηκαν στο σκάφος τρία μικρά μαχαίρια κατάλληλα για την κοπή σχοινιών). Ορίστηκε δικάσιμος και αφέθηκαν ελεύθεροι με χρηματικές εγγυήσεις (5000/άτομο, 10000/ιδιοκτήτης του σκάφους, κατάσχεση του σκάφους).

"Φωνές" αλληλέγγυων και εθελοντών με αναρτήσεις στα social media κάνουν λόγο για προσπάθεια απομάκρυνσής τους από τα πεδία, με αφορμή την πρόθεση της κυβέρνησης να καταγράψει ποιους επιχειρούν, που, σε ποιον τομέα.

Με αφορμή αυτά γράφω το παρακάτω άρθρο Ο δρόμος να μείνει ανοικτός, που δημοσιεύτηκε στην έντυπη έκδοση της Εφημερίδας των Συντακτών (Πέμπτη 21.01.2016) και στη συνέχεια στην ηλεκτρονική, για την ανάγκη να διασφαλιστεί και να συνεχιστεί η δράση εθελοντών και αλληλέγγυων, ως ζωντανό και απαραίτητο κομμάτι και έκφραση της κοινωνικής ευαισθησίας και δράσης.



Πέμπτη, 21 Ιανουαρίου 2016

Αλαίν Μπαντιού, μια συνέντευξη για την τρομοκρατία (Liberation)


Μετάφρασή μου της συνέντευξης του Alain Badiou με αφορμή την κυκλοφορία του νέου του βιβλίου.

Ο Alain Badiou δημοσίευσε ένα βιβλίο σχετικά με την επίθεση της 13ης Νοεμβρίου στο Παρίσι, Notre mal vient de plus loin: penser la tuerie du 13 Novembre, που κυκλοφόρησε στις 11 Ιανουαρίου 2016 από τον εκδοτικό οίκο Fayard. Είναι μια πρωτοποριακή ανάλυση της τρομοκρατίας στο πλαίσιο του παγκόσμιου καπιταλισμού και της απώλειας εναλλακτικών λύσεων. Με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου δίνει την ημέρα της κυκλοφορίας του την παρακάτω συνέντευξη στη Liberation (Robert Maggiori, Anastasia Vecrin).

Ο Badiou προσπαθεί να ρίξει φως στην αινιγματική ενόρμηση του θανάτου που οδηγεί τους τζιχαντιστές να σκοτώνουν αδιακρίτως, αναζητεί τις αιτίες στις δολοφονίες του Ιανουαρίου και του Νοεμβρίου, δομεί ουδέτερες πολιτικές κατηγορίες, αναδεικνύει το ρόλο της διάψευσης της “επιθυμίας της Δύσης” και διασαφηνίζει τη θέση του για τον ρόλο του Ισλάμ.
Αλλά και ευρύτερα, τονίζει την κατάρρευση των προοδευτικών ιδεών ως θύματα μίας βαθιάς κρίσης της σκέψης από την αποτυχία του κομμουνισμού, την αργοπορία στην ανάδειξη εναλλακτικών προτάσεων στην καπιταλιστική ηγεμονία και εξηγεί τη διαφορά ανάμεσα στη θέληση για αλλαγή και την αδυναμία για αυτό, με παράδειγμα την περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ.

* Η μετάφρασή μου δεν περιλαμβάνει τον γαλλικό πρόλογο. Ο παραπάνω πρόλογος είναι δικός μου και στηρίζεται στη συνέντευξη.



Ερ. Ποιες διαφορές βλέπετε μεταξύ των επιθέσεων του Ιανουαρίου και του Νοεμβρίου;

Απ. Και στις δύο περιπτώσεις έχουμε το ίδιο ιστορικό και γεωπολιτικό πλαίσιο, οι δολοφόνοι είναι οι ίδιοι, η ίδια δολοφονική και αυτοκτονική αποφασιστικότητα και από την πλευρά του κράτους η ίδια απάντηση, αστυνομία και εκδικητικός εθνικισμός. Ωστόσο, στην απάντηση και από την πλευρά των μαζικών δολοφόνων και από την πλευρά του κράτους υπάρχουν  σημαντικές διαφορές. Πρώτον, τον Ιανουάριο οι δολοφονίες είχαν στόχο. Τα επιλεγμένα θύματα ήταν οι βλάσφημοι του Charlie Hebdo, Εβραίοι και αστυνομικοί. Ο ιδεολογικός, θρησκευτικός και αντισημιτικός χαρακτήρας της δολοφονίας είναι προφανής. Από την άλλη πλευρά, η απάντηση που πήρε τη μορφή μιας τεράστιας μαζικής εξάπλωσης θέλησε να συμβολίσει την ενότητα του έθνους πίσω από την κυβέρνησή του και τους διεθνείς συμμάχους της, μέσω του ιδεολογικού συνθήματος: “Είμαστε όλοι Σαρλί”. Προβάλλει ένα συγκεκριμένο σημείο: κοσμική ελευθερία, το δικαίωμα στη βλασφημία.
Τον Νοέμβριο η δολοφονία είναι (μεν) δυσδιάκριτη, (αλλά) εμφανώς μηδενιστική. Και η απάντηση δεν συνεπάγεται μιας δημοφιλούς εξάπλωσης, το σύνθημά της είναι σωβινιστικό και βάναυσο “πόλεμος κατά βαρβάρων”. Η ιδεολογία έχει υποχωρήσει στο ελάχιστο και σε αφηρημένα σημεία όπως “οι αξίες μας”. Η πραγματική είναι η ακραία ασφυκτική αστυνομική κινητοποίηση, με ένα οπλοστάσιο νόμων και δρακόντειων διαταγμάτων, εντελώς άχρηστο, που στοχεύει να μετατρέψει μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης σε μόνιμη. Ως εκ τούτου, το αποτέλεσμα μιας ορθολογικής και ολοκληρωμένης παρέμβασης είναι ακόμη πιο επείγον και αναγκαίο. Πρέπει να πείσουμε την κοινή γνώμη ότι δεν πρέπει να παραδοθεί ούτε στην αγριότητα των δολοφόνων, ούτε στο αστυνομικό κράτος.

Ερ. Αναλύετε την 13η Νοεμβρίου  ως το “κακό” η αιτία του οποίου είναι η ιστορική αποτυχία του κομμουνισμού. Γιατί; Πρόκειται για μια ανάγνωση που φαίνεται νοσταλγική και ξεπερασμένη...

Απ. Προσπάθησα να δώσω μία εξήγηση όσο σαφέστερα μπορούσα, εκκινώντας από τις δομές του κόσμου μας:την αποδυνάμωση των κρατών μπροστά στην ιδιωτική ολιγαρχία, την επιθυμία της Δύσης και την επέκταση του παγκόσμιου καπιταλισμού, ενάντια στην οποία δεν υπάρχουν σήμερα προτεινόμενες εναλλακτικές. Δεν έχω καμία νοσταλγία. Δεν έχω υπάρξει ποτέ κομμουνιστής με την εκλογική έννοια της λέξης. Ονομάζω “κομμουνισμό” το ενδεχόμενο μιας πρότασης, στην νεολαία παγκοσμίως, για κάτι άλλο πέρα από τη λάθος επιλογή μεταξύ μίας παραιτημένης ένταξης στον υπάρχοντα καταναλωτικό μηχανισμό και της άγριας μηδενιστικής αποδόμησης. Δεν είναι εκ μέρους μου ένα πείσμα ή μια παράδοση. Δηλώνω απλά, ότι αν δεν υπάρχει για τη νεολαία ένα πολιτικό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένου και του πολιτικού μηχανισμού, ώστε να πιστεύει ότι και κάτι άλλο είναι δυνατό εκτός από τον κόσμο όπως είναι σήμερα, τότε θα έχουμε τα παθολογικά συμπτώματα της 13η Νοεμβρίου.

Ερ. Αποδίδοντας όμως όλη την ευθύνη στην ασφυκτική λαβή του παγκόσμιου καπιταλισμού, δεν αγνοείται έτσι την ευθύνη της σκέψης, τους διανοούμενους που ήθελαν να προωθήσουν ένα διαφορετικό μοντέλο;

Απ. Από τη δεκαετία του '80 ένας αριθμός διανοουμένων, οι οποίοι αποχώρησαν απογοητευμένοι και πικραμένοι για την απουσία μίας άμεσης επιτυχίας του αριστερισμού στη δεκαετία του '60 και του '70, κινητοποιήθηκαν υπέρ της καθεστηκυίας τάξης. Για να πάρουν μία θέση στον κόσμο έγιναν υπέρμαχοι της δυτικής τάξης. Προφανώς η ευθύνη τους είναι απτή. Αλλά πρέπει επίσης να λάβουμε υπόψη την καθυστέρηση από την πλευρά της ριζοσπαστικής κριτικής στην καπιταλιστική επέκταση και των εναλλακτικων προτάσεων να ανανεώσουν και να ενισχύσουν την κομμουνιστική υπόθεση. Η αδυναμία αυτή προήλθε από το μέγεθος της καταστροφής. Υπήρχε κάποιου είδους κατάρρευση, όχι μόνο των σοσιαλιστικών κρατών το οποίο έχει επί μακρόν επικριθεί, αλλά και της κυριαρχίας των προοδευτικών και επαναστατικών ιδεών μεταξύ της διανόησης, ιδιαίτερα στη μεταπολεμική Γαλλία. Αυτή η κατάρρευση ανέδειξε μια βαθιά κρίση, που απαιτεί εννοιολογική και ιδεολογική ανανέωση, κυρίως φιλοσοφικά. Ασχολούμαι με αυτό το έργο μαζί με άλλους, αλλά είμαστε ακόμα πολύ μακριά. Ο Λένιν είπε ότι οι διανοούμενοι είναι το ευαίσθητο σήμα της ιστορίας. Στην ιστορία των αρχών της δεκαετίας του '70 και στα μέσα του '80, επιβάλαμε την ιδεολογική αντιστροφή μιας ασυνήθιστης βίας, έναν σχεδόν άνευ προηγουμένου θρίαμβο των αντιδραστικών ιδεών όλων των ειδών.

Ερ. Στον κόσμο που περιγράφετε, υπάρχει η εξασθένιση των κρατών. Γιατί δεν θα μπορούσαν να αντιμετωπισθούν οι παράγοντες ρύθμισης του παγκόσμιου καπιταλισμού;

Απ. Βλέπουμε ότι τα κράτη, τα οποία είχαν περιγραφεί από τον Μαρξ ως το θεμέλιο της εξουσίας του κεφαλαίου, είναι σήμερα σε μια κλίμακα που ούτε ο ίδιος ο Μαρξ δεν θα φανταζόταν. Η διαπλοκή των κρατών στα πλαίσια της ηγεμονίας του παγκόσμιου καπιταλισμού είναι εξαιρετικά ισχυρή. Για δεκαετίες, ανεξάρτητα από τα κυβερνώντα κόμματα, ανεξάρτητα από τις ανακοινώσεις, όπως “Ο αντίπαλός μου είναι η οικονομία”, η ίδια πολιτική συνεχίζεται. Και νομίζω ότι είναι λάθος να κατηγορούμε συγκεκριμένα άτομα. Είναι πιο λογικό να σκεφτούμε ότι υπάρχει μια εξαιρετικά ισχυρή συστημική αλυσίδα, ένας εντυπωσιακός βαθμός αποφασιστικότητας στη σύνδεση του κράτους με την καπιταλιστική ολιγαρχία. Η πρόσφατη ελληνική περίπτωση είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Μια χώρα όπου υπήρχαν μαζικά κινήματα, πολιτική ανανέωση και όλα μαζί δημιούργησαν μια νέα οργάνωση της Αριστεράς. Ωστόσο, όταν ο ΣΥΡΙΖΑ ήρθε στην εξουσία, δεν αποτέλεσε κάποια δύναμη ικανή να αντισταθεί στις οικονομικές επιταγές, στις απαιτήσεις των πιστωτών.

Ερ. Πώς εξηγείτε αυτή τη διαφορά ανάμεσα στη θέληση για αλλαγή και την αδυναμία για αυτό;

Απ.Υπήρχε μία αντικειμενική νίκη των ηγεμονικών καπιταλιστικών δυνάμεων, αλλά επίσης και μια μεγάλη υποκειμενική νίκη της αντίδρασης σε όλες τις μορφές του, η οποία καταργεί στην πράξη την ιδέα ότι μια άλλη οικονομική και κοινωνική οργάνωση του κόσμου είναι δυνατή σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι άνθρωποι που θέλουν την “αλλαγή” είναι πολλοί, αλλά δεν είμαι σίγουρος αν έχουν πειστεί και σε επίπεδο σκέψης και πραγματικής δράσης ότι κάτι άλλο είναι δυνατό. Πρέπει να εγείρουμε ξανά αυτό το ενδεχόμενο.

Ερ. Ο Γιούργκεν Χάμπερμας μιλά για την οικονομία ως τη θεολογία της εποχής μας. Έχει κανείς την εντύπωση ότι ο μηχανισμός αυτού του συστήματος είναι θεολογικός. Αλλά πώς θα εξηγούσατε αυτό που συνέβη στη Γαλλία;

Απ. Θα ήθελα να υπενθυμίσω ότι η Γαλλία δεν έχει το μονοπώλιο των επιθέσεων. Τα φαινόμενα αυτά έχουν να κάνουν με το γενικότερο πλαίσιο στο οποίο ζουν οι άνθρωποι σήμερα, καθώς συμβαίνουν σε διαφορετικές συνθήκες. Ήμουν στο Λος Άντζελες, όταν στην Καλιφόρνια μετά τη γαλλική επίθεση συνέβη μια τρομερή μαζική δολοφονία. Πέρα από τις αντικειμενικές αναλύσεις θα πρέπει να προχωρήσουμε όσο περισσότερο γίνεται στην υποκειμενικότητα των δολοφόνων. Είναι προφανές ότι αυτοί οι νεαροί δολοφόνοι είναι οι επιπτώσεις της καταπιεσμένης ή απραγματοποίητης επιθυμίας της Δύσης. Αυτό το θεμελιώδες πάθος, που βρίσκεται παντού, είναι το κλειδί όλων: δεδομένου ότι ένας άλλος κόσμος δεν είναι δυνατός, τότε γιατί δεν έχουν καμία θέση σε αυτόν τον κόσμο; Εάν εμείς παρουσιάζουμε οποιοδήποτε άλλο κόσμο ως αδύνατο, τότε είναι αβάσταχτο να μην έχεις θέση σε αυτόν τον έναν (κόσμο), μια θέση με τα κριτήρια αυτού του κόσμου: χρήματα, άνεση, καταναλωτισμό... Αυτή η απογοήτευση ανοίγει έναν χώρο για την ενόρμηση του θανάτου: αυτό που επιθυμούμε θα γίνει αυτό θα μισούμε, καθώς δεν μπορούμε να το έχουμε.

Ερ. Πέρα από την “επιθυμία της Δύσης”, η Γαλλία φαίνεται να χαρακτηρίζεται και από το αποικιακό παρελθόν της...

Απ. Υπάρχει πράγματι ένα αποικιακό ασυνείδητο που δεν έχει ακόμη εξαλειφθεί. Η σύνδεση με τον αραβικό κόσμο έχει δομηθεί μέσα από μια μακρά ακολουθία άμεσης και εκτεταμένης διοίκησης σε ολόκληρο το Μαγκρέμπ. Καθώς αυτό το ασυνείδητο δεν αναγνωρίζεται ανοικτά, εισάγει ασάφειες, μεταξύ των οποίων και της λεγόμενης δήθεν “αριστεράς”. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι, το 1956 ήταν μια σοσιαλιστική κυβέρνηση που ξανάρχισε τον πόλεμο στην Αλγερία και ήταν ένας σοσιαλιστής πρωθυπουργός στα μέσα της δεκαετίας του '80, που είπε για τον πληθυσμό που προέρχεται από την Αφρική, “Ο Le Pen θέτει τα πραγματικά ζητήματα.” Υπάρχει μια ιστορία της διαφθοράς στην αριστερά όσον αφορά την αποικιοκρατία, η οποία είναι τόσο σημαντική όσο και συγκαλυμένη. Επιπλέον, μεταξύ των δεκαετιών του '50 και του '80 το κεφάλαιο είχε μια επιτακτική ανάγκη για προλεταριακές μάζες από την πρώην αποικιακή Αφρική. Αλλά με την ταχεία αποβιομηχανοποίηση στα τέλη της δεκαετίας του '70 το ίδιο κεφάλαιο δεν έκανε τίποτα για τους παλιούς εργαζόμενους ή για τα παιδιά και τα εγγόνια τους, ενώ ταυτόχρονα οργάνωνε ηχηρές εκστρατείες ενάντια στην παρουσία τους στην χώρα. Όλο αυτό ήταν καταστροφικό και παρήγαγε αυτή τη γαλλική ιδιαιτερότητα: τη διανοητική ισλαμοφοβία.

Ερ. Στην ανάλυσή σας αποφεύγετε το ζήτημα της θρησκείας και ιδιαίτερα του ισλαμισμού...

Απ. Αυτό είναι ένα ζήτημα μεθόδου. Αν θεωρείτε ότι η θρησκεία είναι το σημείο εκκίνησης για την ανάλυση, τότε δεν μπορείτε να πάτε παραπέρα, είστε παγιδευμένος στο κούφιο και αντιδραστικό καθεστώς του “πολέμου των πολιτισμών”. Εγώ προτείνω πολιτικές κατηγορίες ουδέτερες, καθολικό πεδίο εφαρμογής, όπου μπορούν να εφαρμοστούν σε διάφορες περιπτώσεις. Ο υποτιθέμενος εκφασισμός ενός τμήματος της νεολαίας, το οποίο δίνει τον εαυτό του τόσο στην παράλογη ματαιοδοξία της δολοφονίας για “ιδεολογικούς λόγους” όσο και στον αυτοκτονικό μηδενισμό, δεν αρνούμαι ότι σε ένα βαθμό είναι χρωματισμένο και θεσμοποιημένο εντός του Ισλάμ. Αλλά η θρησκεία καθεαυτή δεν παράγει αυτές τις συμπεριφορές. Ακόμα κι αν είναι πολυάριθμες, δεν είναι παρά πολύ σπάνιες εξαιρέσεις κυρίως στο γαλλικό Ισλάμ, το οποίο στον συντριπτικό του βαθμό είναι συντηρητικό. Πρέπει να έρθουμε στο ζήτημα της θρησκείας, το Ισλάμ, μόνο όταν γνωρίζουμε ότι οι συνθήκες αυτού του απόλυτου εξισλαμισμού, αποτέλεσαν τις αρχικές υποκειμενικότητες των δολοφόνων. Αυτός είναι ο λόγος που υποστηρίζω ότι είναι ο εκφασισμός που εξισλαμίζει και όχι η ισλαμοποίηση που εκφασίζει. Και ενάντια στον εκφασισμό μια νέα κομμουνιστική πρόταση μπορεί να συσπειρώσει τη λαϊκή νεολαία ανεξάρτητα από την καταγωγή της.


Πρώτη δημοσίευση Liberation 11.01.2016, στο:
http://www.liberation.fr/debats/2016/01/11/alain-badiou-la-frustration-d-un-desir-d-occident-ouvre-un-espace-a-l-instinct-de-mort_1425642

Τετάρτη, 20 Ιανουαρίου 2016

Ασύμβατες κόκκινες γραμμές

Στο κείμενό του Η Αριστερά του μέλλοντος: μια κοινωνιολογία των αναδύσεων ο Boaventura de Sousa Santos εξετάζει το ζήτημα των (αριστερών) συμφωνιών, όπου: 
"η συμφωνία" είναι το αποτέλεσμα μιας πολιτικής ανάγνωσης που λέει ότι αυτό που διακυβεύεται είναι η ίδια η επιβίωση μιας δημοκρατίας που είναι αντάξια του ονόματός της και ότι οι διαφορές σχετικά με το τι σημαίνει αυτή είναι τώρα λιγότερο πιεστικές από το να διασώσουμε ό,τι δεν έχει καταφέρει ακόμα να καταστρέψει η Δεξιά.


Ο Santos θέτει το Σύνταγμα (συνταγματική μεταρρύθμιση) και την Ηγεμονία ως τους δύο πυλώνες της πολιτικής αλλαγής η οποία θα οδηγήσει σε μία Αριστερά του μέλλοντος. 

Μια συνταγματική μεταρρύθμιση με δύο διακριτούς στόχους: να κάνει την αντιπροσωπευτική δημοκρατία πιο αντιπροσωπευτική και να συμπληρώσει την αντιπροσωπευτική δημοκρατία με την συμμετοχική δημοκρατία.[...]
Έμφαση στη θωράκιση των κοινωνικών δικαιωμάτων, στην εξασφάλιση μεγαλύτερης διαφάνειας στο πολιτικό σύστημα, στη μεγαλύτερη εγγύτητα πολιτικού συστήματος - πολιτών, πιο εξαρτώμενο το σύστημα από τις αποφάσεις των πολιτών, χωρίς να πρέπει να περιμένουν για να παρέμβουν κάθε τέσσερα χρόνια. Η μεταρρύθμιση αυτή θα πρέπει να απαντά και να εξαλείφει τα μεροληπτικά εκλογικά συστήματα, την κομματοκρατία, τη διαφθορά, τις χειραγωγούμενες οικονομικές κρίσεις, που είναι κάποιοι από τους λόγους για τη διπλή κρίση της εκπροσώπησης και της συμμετοχής.
Ως αποτέλεσμα τέτοιων μεταρρυθμίσεων ο ορισμός της πολιτικής ατζέντας και ο έλεγχος στην άσκηση της δημόσιας πολιτικής παύει να είναι μονοπώλιο των πολιτικών κομμάτων και αρχίζει να μοιράζεται ανάμεσα στα κόμματα και στους ανεξάρτητους πολίτες, οι οποίοι οργανώνονται δημοκρατικά γι' αυτόν τον σκοπό.[...]

Η δεύτερη δέσμη των μεταρρυθμίσεων συνιστούν αυτό που ονομάζω «ηγεμονία». Ηγεμονία είναι το σύνολο των ιδεών για την κοινωνία, καθώς και των ερμηνειών του κόσμου και της ζωής οι οποίες, λόγω του ότι είναι ευρέως αποδεκτές – συμπεριλαμβανομένων και εκείνων των κοινωνικών ομάδων οι οποίες βλάπτονται απ' αυτές – καθιστούν δυνατό για τις πολιτικές ελίτ, μέσω της χρήσης αυτών των ιδεών και των ερμηνειών, να κυβερνούν περισσότερο με τη συναίνεση και λιγότερο με τον εξαναγκασμό.[...]
Και αυτό ακόμα και στις περιπτώσεις που η κυριαρχία τους είναι αντίθετη με τα αντικειμενικά συμφέροντα της πλειονότητας των κοινωνικών ομάδων. Η ιδέα ότι ο φτωχός συμβαίνει να είναι φτωχός εξαιτίας δικών του σφαλμάτων είναι μια ηγεμονική ιδέα, όποτε αυτό και εάν υποστηρίζεται όχι μόνο από τους πλούσιους, αλλά και από τους φτωχούς και τις λαϊκές τάξεις γενικότερα.[...]

Η δράση σε αυτούς τους δύο πυλώνες στην κλίμακα της διακυβέρνησης, σύμφωνα με τον Santos, θα εξαλείψει τις ασύμβατες κόκκινες γραμμές που ταλανίζουν χωρίς διέξοδο, κινούμενη από την επιταγή της εξυπηρέτησης των "προτεραιοτήτων", θα καλύψει την ανάγκη απάντησης στο υποτιθέμενο επικείμενο χάος σ' αυτούς τους «δύσκολους καιρούς» που ζούμε ή της εξεύρεσης ενός τεχνικού αποτελέσματος ως απάντηση σε όσα επιτάσσει η αγορά και η κρίση, η οποία εξηγεί τα πάντα, ενώ φαίνεται ότι η ίδια δεν χρειάζεται καμία εξήγηση.

Όταν τίποτα από τα δύο παραπάνω - ακόμη και εάν είχαν υπάρξει προεκλογικές προμετωπίδες - δεν συμβαίνει σε μία διακυβέρνηση, τότε το ενδιαφέρον και οι απαιτήσεις στρέφονται στο πεδίο της διαφθοράς και της διαπλοκής. Απαιτείται να δοθεί ένα τέλος σε αυτό το "προηγούμενο" καθεστώς, μία απαλλαγή και "εξυγίανση"του πολιτικού συστήματος, να αποκαλυφθεί σε αυτό το πεδίο και στη συνέχεια και σε όλα τα άλλα, μία διακριτή, ολοκληρωτική διαφορά, ένας νέος τρόπος διακυβέρνησης, ο οποίος συμπυκνώνεται τώρα σε αυτό το πεδίο και παίρνει εξαιτίας της απουσίας δράσης στα θεμελιώδη πεδία της Ηγεμονίας και του Συντάγματος (τα προτιμώ με αυτήν τη σειρά), τη μεγαλύτερη σημασία. Πολύ συχνά, αρκετά γρήγορα αυτό το αίτημα με καθολικά χαρακτηριστικά και "ανυποχώρητες" απαιτήσεις, υποχωρεί και δείχνει ότι μπορεί να ικανοποιηθεί και με "λιγότερη" διαφθορά και "λιγότερη" διαπλοκή.

Τον τελευταίο καιρό αποκαλύπτεται ένας καταιγισμός διορισμών, προσλήψεων, μετακλήσεων σε υψηλές υπουργικές θέσεις και γραφεία, με κύριο κριτήριο τη συγγένεια με άλλους βουλευτές και υπουργούς. Ένα μούδιασμα υπάρχει παντού, μια παγωμάρα, το κρύο ρίγος της απώλειας του τελευταίου καταφυγίου για έναν ψηφοφόρο. Τα media πρωτοφανώς δεν σχίζουν τα ιμάτιά τους με γοερές κραυγές και δεν χρησιμοποιούν τις "κακές" λέξεις διαφθορά και διαπλοκή. Όμως η ματαίωση του αριστερού ψηφοφόρου ορθώθηκε ξανά παρούσα σε ένα πεδίο που το νόμιζε δικό της, προνομιακό της, που νόμιζε ότι είχε λύσει/απαντήσει (σ)τα ζητήματα που η εξουσία γνωρίζοντας το σημαντικό της μέγεθος, θέτει ξανά και ξανά περιμένοντας χωρίς έκπληξη τις απαντήσεις. Φτωχή απαντήσεων η κυβέρνηση, φτωχότεροι δυνάμεων και ελπίδων οι ψηφοφόροι.





* Boaventura de Sousa Santos is Professor of Sociology at the School of Economics, University of Coimbra (Portugal), Distinguished Legal Scholar at the University of Wisconsin-Madison Law School and Global Legal Scholar at the University of Warwick.

Το κείμενο παρουσιάζεται αποσπασματικά στο blog με προσωπικές μου παρεμβάσεις και σχολιασμό. Ολόκληρο το πρωτότυπο κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο Critical Legal Thinking – Law & the Political –
http://criticallegalthinking.com/2016/01/08/left-future-sociology-emergences/


Παρασκευή, 15 Ιανουαρίου 2016

The cataclysm doesn’t happen


"Ah! If only the cataclysm doesn’t happen this time, we won’t miss visiting the new galleries of the Louvre, throwing ourselves at the feet of Miss X, making a trip to India.

The cataclysm doesn’t happen, we don’t do any of it, because we find ourselves back in the heart of normal life, where negligence deadens desire. And yet we shouldn’t have needed the cataclysm to love life today. It would have been enough to think that we are humans, and that death may come this evening." 
 Marcel Proust

Πέμπτη, 14 Ιανουαρίου 2016

Σύντομα - αντί ανάλυσης



Τι ζούμε αυτές τις μέρες.

Από τη μία πολύς και δικαιολογημένος θυμός για τις προτάσεις βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ για "μεταρρυθμίσεις" στην Παιδεία. Κάτι πιο σκληρό νεοφιλελεύθερο δεν έχω ξανακούσει. Ξεπέρασε κατά πολύ όσα ανάλογα στο παρελθόν μου έφερναν τρόμο. Οργή απ΄όλες τις πλευρές στα έντυπα και στα social media.

Οργή μεγάλη στους ελεύθερους επαγγελματίες και για τις ασφαλιστικές εισφορές. Με τα νέα μέτρα συν τη φορολογία, δεν μπορώ να φανταστώ πως και ποιοι ελεύθεροι επαγγελματίες θα καταφέρουν να επιβιώσουν. 

H ανεργία συνεχίζει να βρίσκεται στο 25%.

Οι δικηγόροι βγήκαν να διαμαρτυρηθούν σε μια πολυπληθή διαδήλωση. Δεν θυμάμαι άλλη παρόμοια - τουλάχιστον τα τελευταία χρόνια - στην οποία τόσοι δικηγόροι να έχουν αφήσει τα γραφεία τους και να έχουν βγει στο δρόμο για να διαμαρτυρηθούν. Και όχι δικηγόροι με "τέτοια" δράση.

Οι αγρότες βγαίνουν με τα τρακτέρ στις επαρχιακές οδούς και ετοιμάζονται για πολύ πιο δραστικές διαμαρτυρίες. Το αγροτικό καίει σε όλες τις παραμέτρους, φορολογία, αποζημιώσεις, ρυθμίσεις.

Το αφήγημα μιας κυβέρνησης που με ιλιγγιώδη ταχύτητα αλλάζει εαυτό, είναι ιλιγγιώδες και αυτό και δεν μπορεί να αποτελέσει το συνεκτικό υλικό. Χωρίς σχέδιο και μακριά από την κοινωνία έχει χάσει το μέτρο. Οι κοινωνικές της συμμαχίες πάνω στις οποίες στήριξε την εκλογή της διαλύονται γρήγορα και ανεπίστροφα.

Όλα μοιάζουν σαν εκείνες τις σταγόνες που γεμίζουν το ποτήρι περιμένοντας την τελευταία, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι θα έρθει και σύντομα. Το ποτήρι εξάλλου τώρα αρχίζει να γεμίζει.

Από την άλλη, βλέπω και αναλύσεις (πολιτικές, οικονομικές) ίδιες Ιανουάριος '15. Χωρίς να αλλάζουν τίποτα, παρά μόνο τα νούμερα σε κάποιες περιπτώσεις. Λες και αυτός ο ένας χρόνος δεν πέρασε, λες και τίποτα καινούριο δεν έφερε για την ελληνική κοινωνία, που να πρέπει να συμπεριληφθεί στην ανάλυση και στον σχεδιασμό. Προτείνονται τα ίδια "σχέδια", λες και η κοινωνία δεν άλλαξε σε αυτόν τον χρόνο, λες και τα δεδομένα που μελετάμε δεν άλλαξαν κι αυτά, λες και ήταν ένας χρόνος ακινησίας και όχι σαρωτικών μετατοπίσεων.

Ακόμη και το προσφυγικό, ένα θέμα τεράστιο και στον όγκο και στη σημασία του ως προς τη διαχείρισή του, δεν περιλαμβάνεται/ενσωματώνεται σε αυτές τις "προτάσεις" και τα "σχέδια". Λες και δεν συνέβη, λες και δεν άλλαξε την Ελλάδα με τρόπο καθοριστικό πόσο μάλλον καθώς δεν ξέρουμε πως θα αποκρυσταλλωθεί, λες και δεν χρειάζεται να λάβουμε υπόψη τις επιπτώσεις και τα αποτελέσματα του. Και αυτή είναι μόνο μία από τις μεγάλες αλλαγές που συνέβησαν αυτόν τον χρόνο. 

Οι ιδέες δεν πεθαίνουν θα συμφωνήσω με τον φίλο μου Αιμίλιο Μ. (πολύτιμος πάντα στη συζήτηση) και για αυτό παραμένουν πάντα "επικίνδυνες" με ή χωρίς εισαγωγικά. Κάποιες θα τις συζητάμε για πολλές δεκαετίες και στη συνέχεια, καθώς έχουν πια κατατεθεί. Συνήθως έτσι γίνεται με τις ιδέες και πάντα μα πάντα επανέρχονται. Αλλά εδώ δεν πρόκειται για συζήτηση ιδεών και σ΄αυτόν τον ένα χρόνο μεσολάβησαν πάρα πολλά, που κατέστησαν κάποια προηγούμενα σχέδια ελλειματικά, ενώ πριν φάνταζαν πλήρη, περισσότερο θολά ενώ πριν έδειχναν πιο καθαρά. Θα πρέπει να τα δούμε με τα νέα δεδομένα αν δεν θέλουμε να κλείσουν τον κύκλο της ζωής τους ως πιθανά πολιτικά εγχειρήματα.

Και φυσικά υπάρχει κι εκείνη η πλευρά που θυμώνει και διαμαρτύρεται, αλλά κινείται πολύ αργά, οι θέσεις της παραμένουν πάντα πολύ γενικές, πολύ ασχημάτιστες, πολύ καλές για ευρύτερο πολιτικό θεωρητικό αναστοχασμό, αλλά πολύ μακριά από το να γίνουν ή να μπορούν να συνδεθούν με συγκεκριμένες προτάσεις κυβερνησιμότητας. Μια εγγενής αδυναμία που δεν μπορεί να υπερκεραστεί ώστε το αφηρημένο και θεωρητικό να γίνει συγκεκριμένο και κυβερνησιακό. Προβαίνει σε δράσεις και κινητοποιήσεις, αλλά επιλέγει να αναδείξει την προβληματική των προτάσεων της μέσα από εσωστρεφείς μονολόγους, καθώς δεν συζητάει "με την άλλη πλευρά". Έτσι, καταγράφει μεν δράσεις σε ένα "ρόστερ αγωνιστικότητας" αλλά δεν πάει παραπέρα, ακόμη και όταν έχει να πει χρήσιμα πράγματα εκφράζοντας την αντίθεσή της, όπως στο θέμα της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον μόλις κόπασε η φιλολογία για εκλογές, αν και πολλοί συνεχίζουν να το πιστεύουν και το θεωρούν και βέβαιο ότι θα έχουμε εκλογές σύντομα, με επιχείρημα ότι "το πρόγραμμα δεν βγαίνει". Αλλά ποιοι από αυτούς που μπορούν να προκαλέσουν εκλογές θέλουν εκλογές? Γιατί ο λαός ακόμα και αν θέλει δεν μπορεί. Ποιοι λοιπόν?

Η κυβέρνηση δεν θέλει και κάνει ότι μπορεί για αυτό και στο εσωτερικό της και ως προς τους δανειστές. Η ησυχία που επικρατεί στο εσωτερικό της, οι άνευρες και περιορισμένες αντιδράσεις ακόμη και στα θέματα αιχμής, με πρόσφατη αυτήν στην "πρόταση" βουλευτή της για την παιδεία, δείχνουν ότι η κυβερνητική πλειοψηφία δεν κινδυνεύει εκ των έσω.

Η αξιωματική αντιπολίτευση δεν θέλει για πολλούς λόγους. Πιο προφανείς ο χρόνος που χρειάζεται ο νέος πρόεδρος του κόμματος και η θεωρία του "ώριμου φρούτου", από την οποία θα επωφεληθούν και τα υπόλοιπα κόμματα.

Τα μικρότερα κόμματα επίσης δεν επιθυμούν εκλογές. Από τα πτωτικά ποσοστά τους στις πρόσφατες εκλογές ενδέχεται να χάσουν από αυτά που έχουν, παρά να κερδίσουν κάτι παραπάνω στην παρούσα στιγμή. Χρειάζονται χρόνο για να "αντισταθούν" σε κάποια μνημονιακά μέτρα καταψηφίζοντάς τα, ώστε να κερδίσουν κάτι.

Εταίροι και δανειστές δείχνουν ικανοποιημένοι από την κυβέρνηση η οποία εφαρμόζει το μνημόνιο που υπέγραψε και έχουν βρει πλέον έναν κοινό βηματισμό. Η όποια δυσκολία του Βερολίνου για τη μη συμμετοχή στο πρόγραμμα στήριξης από το ΔΝΤ δεν φαίνεται να δρομολογεί εκλογές στην Ελλάδα.

Από ποιους λοιπόν και για ποιον λόγο θα πάμε σε εκλογές?
Η διασύνδεση της εφαρμογής του προγράμματος με την πρόκληση εκλογών (μπορεί να) είναι μία πιθανή εκδοχή, αλλά δεν είναι ούτε η μοναδική, ούτε η πιο ισχυρή, ούτε η πιο βέβαιη. Όσοι αναλύουν με "νομοτελειακές" αιτιάσεις, "λογικές" και "κανονικότητες" (αυτό το πρόγραμμα δεν μπορεί να εφαρμοστεί, άρα θα πάμε σε εκλογές), μάλλον δεν έμαθαν τίποτα από τη χρονιά που πέρασε και για αυτό συνεχίζουν την ανάλυσή τους χωρίς να τη λαμβάνουν υπόψη τους. 

Με έναν τρόπο όλα αυτά είναι ενδιαφέροντα. Κάπου στο βάθος όμως γεννιέται μια σκέψη που κατατρώει: μήπως είναι απλά το "ενδιαφέρον" ενός μεγάλου τραυματικού deja vous.


Τρίτη, 12 Ιανουαρίου 2016

Στις όχθες του έρωτα, της θάλασσας, του πρωινού - Idea Vilarino

[...] Ταξιδευτές κι εμείς 
μάθαμε να αγαπάμε τους ταξιδευτές 
για πάντα
Κάθε φορά αυτούς 
Ακόμη κι όταν νομίζουε ότι είναι άλλοι.
Κι έτσι σ΄αυτούς 
ξαναγυρνάμε με λαχτάρα...
Το ταξίδι στην καρδιά
Το μακρινό ταξίδι 
που έφτιαξε ο Θεός πριν τον άνθρωπο
Σ΄αυτούς της ανοιχτής καρδιάς και του μεγάλου ορίζοντα
Που η αγάπη όλη δεν φτάνει 
και οι μύθοι και οι θρύλοι
και τα πάθη και οι έρωτες της ζωής
είναι λίγοι
Τους άφοβους του άγνωστου
Τους Κύριους της Τύχης.
Για αυτούς η αλήθεια της ζωής 
και η χάρη της όλη.

"Χάρισέ μου εκείνους τους ουρανούς, εκείνους τους ονειρεμένους κόσμους"

Πως να γλυτώσεις απ΄το κάλπικο? Πως το πλαστό να αποφύγεις?
Πως να γλυτώσεις τη ζωή που κίβδηλη χαραμίζεται στο κίβδηλο της ζήσης της?

Μα δεν μπορείς. Γιατί μόνο η ζωή το μπορεί αυτό. Αυτή θα δείξει.

"Κι έτσι εμείς, με μια ματιά ευθεία το κίβδηλο θα δούμε, που ξέρουμε ότι κίβδηλο είναι όταν αυτό για αληθινό καμώνεται...


Διάφανοι οι αιθέρες, από κρύσταλλο
η χαράδρα του πρωινού,
τα λευκά βουνά τα γυάλινα, οι κινήσεις των κυμάτων,
όλη ετούτη η θάλασσα∙ όλη ετούτη η θάλασσα
που το βαθύ καθήκον της εκπληρώνει,
η θάλασσα η αυτάρεσκη
η θάλασσα την ώρα αυτή την όλο μέλι, όπου το ένστικτο
σα μέλισσα βομβίζει νυσταγμένη…
Ήλιος, έρωτας, κρίνα ολάνοιχτα, μαρίνες,
εύθραυστα κλαδιά ξανθά, τρυφερά ως σώματα,
χλωμές αμμουδιές απέραντες.
Διάφανοι οι αιθέρες, από κρύσταλλο
οι φωνές, η σιωπή.
Στις όχθες του έρωτα, της θάλασσας, του πρωινού,
πάνω στην άμμο τη ζεστή που τρέμει εμπρός στο άσπρο
καθένας μας καρπό θυμίζει που για το θάνατο ωριμάζει.


IDEA VILARIÑO

Μετάφραση: Έλενα Σταγκουράκη





Κυριακή, 10 Ιανουαρίου 2016

Η ανεξάντλητη σταθερά της ανυπακοής


Στιγμιότυπα Δεκεμβρίου

Στιγμιότυπο 1- Κατάληψη ορφανοτροφείου Μέλισσα, Θεσσαλονίκη
Ομάδα καταλαμβάνει το ορφανοτροφείο Μέλισσα στη Θεσσαλονίκη με σκοπό να βρουν στέγη σε αυτό άστεγοι πρόσφυγες. Το κτίριο είναι ανενεργό, εγκαταλελλειμένο και η Εκκλησία στην οποία έχει παραχωρηθεί δεν έχει εκπληρώσει κανέναν από τους όρους (ανακαίνιση, λειτουργία, κτλ) της παραχωρησής του. Πρόσφυγες “εγκαθίστανται” σε αυτό και ομάδα αλληλέγγυων αναλαμβάνει να συγκεντρώνει και να παρέχει φαγητό και είδη. Το ιερατείο κάνει την εμφάνισή του και απαιτεί να αδειάσει ο χώρος. Δεν πετυχαίνει τίποτα. Επανέρχεται. Αυτή τη φορά μαζί και η αστυνομία. Είναι αργά το απόγευμα, βράδυ σε αυτό το σκοτεινό κτίριο. Οι κάτοικοι των γύρω πολυκατοικιών αντιλαμβάνονται τα περιπολικά και κατεβαίνουν στο χώρο. Υποστηρίζουν την κατάληψη και τους ανθρώπους που βρίσκονται εκεί. Πρόκειται για μία αυθόρμητη κίνηση, καθώς δεν ειδοποιήθηκαν από κανέναν, δεν οργανώθηκαν από κανένα. Η αστυνομία φεύγει. Η κατάληψη κρατάει και στηρίζεται έως σήμερα.

Στιγμιότυπο 2 - Μουσικοί στην Ερμού,  Αθήνα
Αστυνομία έχει έρθει να συλλάβει πλανόδιους μουσικούς που βρίσκονται στην Ερμού την εορταστική περίοδο και παίζουν μουσική. Ο κόσμος που περνάει από το σημείο αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει και αυθόρμητα, χωρίς κάποια προσυνενόηση κάνει έναν προστατευτικό κλειό γύρω τους και τραγουδάει μαζί τους. Οι αστυνομικοί αποχωρούν. Οι μουσικοί παραμένουν στο σημείο και συνεχίζουν με την υποστήριξη του κόσμου.

 Στιγμιότυπο 3 – Ανάρτηση σε social media
Ανακοινώνονται τα μέτρα ασφάλισης για τους ελεύθερους επαγγελματίες, που εξακοντίζουν τις εισφορές τους μαζί με τη φορολογία στο 60% των ετήσιων εσόδων τους. Πρόκειται για μέτρο δυσβάσταχτο. Κάποιοι από αυτούς δεν θα τα καταφέρουν να  επιβιώσουν επαγγελματικά με αυτές τις συνθήκες. Ανάρτηση ελεύθερου επαγγελματία στα social media εκφράζει την υπάρχουσα σε όλους αγανάκτηση με τη σκέψη της “συμμόρφωσης” της κυβέρνησης υπό την απειλή της κατάρρευσης αν για τρεις μήνες δεν πλήρωνε κανείς τίποτα.


Τι μπορεί να σημαίνουν αυτά τα μικρά, επαναλαμβανόμενα στιγμιότυπα μέσα στη “μικρή” κλίμακα της καθημερινότητας? Τι αποδίδει αυτή η συνάντηση υποκειμενικής θεώρησης και συλλογικής δράσης? Συνιστούν αυτές οι αυθόρμητες εκδηλώσεις με το συγκεκριμένο περιεχόμενο και χαρακτήρα πράξεις πολιτικής ανυπακοής στη μικρή κλίμακα που εκφράζονται?


Ομολογώ ότι η πολιτική ανυπακοή είναι η πρώτη σύνδεση που μου έρχεται στο μυαλό για τα περιστατικά αυτά. (1) Αλλά προσπαθώ να μην ενδώσω. Όχι βέβαια με πρόθεση να αντισταθώ στον Thoreau, για ποιον λόγο άλλωστε? Αλλά για να δω μια πολιτική θεωρία στην ιδιαιτερότητα που παίρνει στο μικρό μέγεθος της καθημερινότητας, δηλ. εκφρασμένη ως “πάρα πολλά (πια) τέτοια περιστατικά”, ως “απλά γεγονότα που συμβαίνουν δίπλα μας”. Ακόμη παραπέρα, με την πρόθεση να διακρίνω αν μία πιο κοντινή και προσεκτική ματιά σε αυτό που συμβαίνει στην καθημερινότητα, μπορεί να συναντήσει μια “απαιτητική” πολιτική θεωρία και να μας δείξει κάτι. 

Οπωσδήποτε τα παραπάνω στιγμιότυπα μαρτυρούν μία θεμελιώδη διαφωνία που δεν πρέπει να γίνει αντιληπτή ως “μικρής σημασίας”, επειδή συμβαίνουν στην κλίμακα της καθημερινότητας, της γειτονιάς, του εμπορικού δρόμου, ή του απρόσωπου χώρου των social media. Εκφράζουν - με πρόθεση και δράση - μία ευθεία διαφωνία και αντιπαράθεση με μία υποκειμενική - που τελικά γίνεται συλλογική - αντίληψη περί αδίκου, παραλόγου, ή ανήθικου, ακόμη και όταν αυτό έχει γίνει νόμιμο και οι κρατικές κατασταλτικές δυνάμεις επεμβαίνουν για να το επιβάλλουν.

Τα δύο πρώτα στιγμιότυπα έχουν πολλές ομοιότητες και διαφοροποιούνται από το τρίτο. Με τον αυθόρμητο και απροσχεδίαστο τρόπο που πραγματοποιήθηκαν, θα ήταν ίσως δύσκολο να ειπωθεί εάν οι άνθρωποι αυτοί (οι γείτονες που υποστήριξαν την κατάληψη στη μία περίπτωση και οι περαστικοί στην άλλη), είχαν συνείδηση του πολιτικού στόχου που ήθελε να υπηρετήσει η ανυπακοή και ταυτόχρονα ότι η πράξη και η δράση τους είχε δημόσιο χαρακτήρα. 
Είναι επίσης δύσκολο να διακριθεί με σαφήνεια μία περαιτέρω πρόθεση να προκύψει πολιτικός στόχος, ή να πεισθεί η κοινή γνώμη για το ορθό και δίκαιο της δράσης τους και να εξαναγκασθεί η πολιτική εξουσία να αποσύρει το άδικο μέτρο ή να αλλάξει την πολιτική της. Είναι δηλαδή δυσδιάκριτη, ή τουλάχιστον αδιευκρίνιστη η  άμεση σύνδεση της πολιτικής ανυπακοής στα δύο αυτά περιστατικά με την ύπαρξη πολιτικών ελατηρίων του πράττοντος, όπως ο J. Raz θα ήθελε να διακρίνονται. (2)

Αναμφίβολα όμως, διακρίνεται η υπακοή στη συνείδηση η οποία και ενεργοποιεί τη δράση, πρόκειται για μία ενσυνείδητη πράξη ανυπακοής, εκφράζει τη διάσταση ανάμεσα στη θεμελιωμένη ταύτιση ότι το νόμιμο είναι και εξ ορισμού δίκαιο και ηθικό και – στο σημείο αυτό σε συμφωνία με τον Raz - αποβλέπει στην έκφραση κάποιων αντιλήψεων και στην αποτελεσματική παρέμβαση στο κοινωνικό γίγνεσθαι.

Η τρίτη περίπτωση έχει και διαφορετικά χαρακτηριστικά. Καταρχήν γιατί συμβαίνει μέσα στον αχανή και πολυπληθή κόσμο των social media. Και δεύτερον, γιατί αναφέρεται στο θέμα της φορολόγησης που μας ξανασυνδέει με τον Thoreau και αποτελεί και ιστορικά ένα ευαίσθητο σημείο, καθώς πολλές επαναστάσεις ή πτώσεις καθεστώτων συνδέονται με την επιβολή βαριάς φορολογίας. 
Δεν μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα εάν αποτελεί και πρόθεση του γράφοντος (την ανάρτηση), αλλά εκτός από όλα τα χαρακτηριστικά που διακρίνονται στα δύο παραπάνω περιστατικά, εδώ διακρίνεται και η συνείδηση του πολιτικού στόχου και η πρόθεση να τεθεί στην κοινή γνώμη. Νομίζω ότι διακρίνεται επίσης και η επιθυμία για δράση με στόχο τη μεταβολή του άδικου μέτρου και την αλλαγή πολιτικής στο συγκεκριμένο ζήτημα. 
Κατά τον Thoreau – που η φορολογία υπήρξε το κεντρικό μοτίβο γύρω από το οποίο πλέχτηκε η θεωρία του - πρέπει  να αρνηθείς να πληρώσεις το φόρο, όχι μόνο για να μην έρθεις σε σύγκρουση με τη συνείδησή σου, αλλά και για να εκφράσεις την αντίθεση και τη διαμαρτυρία σου στην πολιτική αυτή.


Επιστρέφοντας ξανά στη “μεγάλη κλίμακα” της πολιτικής θεωρίας, η θεωρία της πολιτικής ανυπακοής αντιδιαστέλλει την τυπική νομιμότητα μιας κυβέρνησης, που έχει εκλεγεί νόμιμα και έχει την πλειοψηφία του λαού, από την ηθική νομιμοποίησή της. Το γεγονός ότι η πλειοψηφία επιθυμεί κάτι δε σημαίνει ότι το εν λόγω μέτρο είναι ορθό και δίκαιο. Αλλά και ακόμη παραπέρα, η απόφαση της πλειοψηφίας που μπορεί να είναι καθ' όλα νόμιμη, δεν είναι εξ ορισμού δίκαιη και ηθική.
Στην κλίμακα αυτή, είτε το πρόβλημα της πολιτικής ανυπακοής μελετηθεί ως πρόβλημα τύπου, είτε ως πρόβλημα ουσίας, είτε δηλ. κατά πόσον είναι δικαιολογημένο ή και υποχρεωτικό να εκδηλώνει κανείς πολιτική ανυπακοή, είτε κατά πόσο υφίσταται δικαίωμα πολιτικής ανυπακοής στο πλαίσιο των φιλελεύθερων κοινωνιών αφού εξασφαλίζουν ορισμένο βαθμό πολιτικής συμμετοχής, έχει ενδιαφέρουσες προεκτάσεις. 

Στην μικρή όμως κλίμακα της καθημερινότητας μαζί με το πρόσφατο παράδειγμα του καστανά στη Θεσσαλονίκη και της άνεργης γυναίκας που πουλούσε τα υπάρχοντά της για να αντιμετωπίσει το κόστος των ιατρικών της εξετάσεων στην Αθήνα και η αντιμετώπισή τους από “τον νόμο”, παρουσιάζει ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον στον τρόπο που εκφράζουν την ανυπακοή της καθημερινότητας. 

Κυρίως γιατί κινούν άλλους προς την κατεύθυνση της συνειδησιακής αντιμετώπισης και στην επιλογή της ως ευρύτερης σταθεράς της ατομικής στάσης, συμπεριφοράς και δράσης και άλλους στην απαίτηση για μεγαλύτερη ανεκτικότητα της έννομης τάξης απέναντι στις φαινομενικές της παραβιάσεις. 
*Αξίζει να αναφερθεί ότι, στο θέμα της προσφυγικής κρίσης τον καθοριστικό ρόλο έπαιξε η ανάληψη δράσης από άτομα και συλλογικότητες στη βάση του συνειδησιακού προτάγματος και της ανυπακοής και όχι του έννομου, που πολλές φορές δυσκόλεψε αντί να διευκολύνει τα πράγματα. 

Επίσης γιατί οι πράξεις αυτές παρόλο που συμβαίνουν σε πολλές κλιμακώσεις συνειδητότητας, προτείνουν "σταθερές" σε πάρα πολλά πεδία (οικονομικό, κοινωνικό, κτλ), σε ένα συνεχώς και με τρόπο αναπάντεχα μεταβαλλόμενο ευρύτερο πολιτικό και κοινωνικό τοπίο. 

Και τέλος, γιατί συμβαίνουν σε αντίθεση με τις μεγάλες, κεντρικές, οργανωμένες, πολιτικές "αντιδρασεις και διαμαρτυρίες", σε μία εποχή που το πολιτικό σύστημα και οι οργανωμένες εκφράσεις του περνούν μία μεγάλη κρίση αξιοπιστίας.




1.Η πολιτική ανυπακοή (civil disobedience) είναι μια θεωρία της πολιτικής φιλοσοφίας που αναφέρεται στην άρνηση του πολίτη να υπακούσει ή να συμμορφωθεί με νόμο ή άλλη προσταγή της πολιτικής εξουσίας την οποία θεωρεί ανήθικη, άδικη ή παράλογη, με σκοπό η πολιτική εξουσία να πειστεί ή να εξαναγκαστεί να καταργήσει ή να τροποποιήσει αυτόν τον νόμο ή την προσταγή. Η θεωρία μορφοποιήθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα από τον αμερικανό Henry David Thoreau στο δοκίμιό του “Πολιτική Ανυπακοή” (αρχικά με τον τίτλο “Αντίσταση στην Αστική Κυβέρνηση”). Το θεμελιώδες σκεπτικό του Thoreau αφορά την αυτονομία του πολίτη και την αντίστασή του κατά των μη ηθικών επιλογών της κυβέρνησης.

2. Joseph Raz, καθηγητής της φιλοσοφίας του δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης  οπαδός του νομικού θετικισμού, έχει υποστηρίξει την άποψη ότι δεν υφίσταται ούτε “εκ πρώτης όψεως υποχρέωση υπακοής στο νόμο”(prima facie obligation to obey the law). Βλ. J. Raz, Promises and Obligations, στο Law, Society and Morality, Essays in honour of Η.L.Α. Hart, Ρ.Μ.S. Hacker & J.Kaz, (εκδ.)Oxford, 1977 και J. Raz, The Authority of Law.



Σάββατο, 9 Ιανουαρίου 2016

Η ερώτηση είναι η αξιοπρέπεια της σκέψης

Το κλέβω από τον Ν.Σ.
Τον κλέβω συχνά είναι αλήθεια... Συναντιόμαστε  (καθόλου στη μουσική, σχεδόν όχι και στη ζωγραφική), στην ποίηση και στη φιλοσοφία κι εκεί συχνά τον κλέβω. Εξάλλου δεν θα μπορούσε να γίνει και το αντίστροφο. Δεν είμαστε φίλοι, ούτε καν συμπαθιόμαστε. Μια αμοιβαία (θέλω να πιστεύω) εκτίμηση μας διακρίνει, ειλικρινής καθώς δεν χρειάζεται τη "συμπάθεια" για να υπάρξει. Αυτή που διακρίνει τους ανθρώπους που αναγνωρίζουν ο ένας στον άλλον "εδώ κάτι αξίζει", παρά τις όποιες διαφωνίες.
Δεν ξέρω τι θα έκανε αν το ήξερε ότι τον κλέβω,  αλλά από την άλλη πως γίνεται και να μην το ξέρει...

Και όπως κάθε "κλέφτης" αξίας αφήνω πάντα το όνομα μου με τις ευχαριστίες μου.

Respect στο σημερινό του post! Και για τον Heidegger και για την πολύτιμη αυτή ανάσυρση ανάμεσα στα τόσα που έχει πει και έχει γράψει. Σχεδόν αδύνατον να μην το κλέψεις...


"Ο Χάιντεγκερ έλεγε ότι η ερώτηση είναι η αξιοπρέπεια της σκέψης. Όλη μας όμως η ενέργεια καταναλώνεται στην αποφυγή των ερωτήσεων που μας φέρνουν σε δύσκολη θέση. Θέλουμε να ρωτάμε διάφορα, όχι όμως να μας βάζουν δύσκολα. Αναζητούμε, μισοσυνειδητά, εκείνη την ερώτηση που επιβεβαιώνει ότι είχαμε δίκιο σε κάτι. Αντιπαθούμε τις ερωτήσεις που ξεγυμνώνουν τις ασυνέπειες ή τις μικρότητες μιας ζωής.

Ο ίδιος ο Χάιντεγκερ που διακήρυσσε βαθυστόχαστα ότι η ερώτηση είναι η αξιοπρέπεια της σκέψης, δεν άντεξε ποτέ τις πραγματικές ερωτήσεις για τη δική του στάση. Στο ερώτημα τι έχει να πει για το Άουσβιτς και τη Γενοκτονία των Εβραίων, απάντησε με τον χειρότερο τρόπο: κι αυτοί [οι Σύμμαχοι] βομβάρδισαν τη Δρέσδη. Ή έβαζε στον ίδιο παρονομαστή την τεχνολογία των υδροηλεκτρικών φραγμάτων στον Ρήνο με τα στρατόπεδα εξόντωσης (που χρησιμοποιούσαν βιομηχανικά μέσα...)

Σε μικρογραφία, έτσι απαντούμε οι περισσότεροι στα δύσκολα: με λιγότερη αξιοπρέπεια και περισσότερη διάθεση αυτοσυντήρησης. Και μόνο όταν παραβιάζουμε τον κανόνα και ανοιγόμαστε σε μια εμπειρία αλήθειας, μόνο τότε, ίσως, αφήνουμε κάτι. Κάτι καλό."




Σάββατο, 2 Ιανουαρίου 2016

Η γοητεία της αποπειρατικής κατάστασης

Ναι, νομίζω αυτό θα ήθελα να είναι το πρώτο κείμενο της νέας χρονιάς.


Γραμμένο για πρώτη φορά στις 9 Νοεμβρίου 2015 δεν με ενοχλεί καθόλου. Καθώς το σήμερα μπορεί να είναι όχι απαραίτητα και μονόδρομα ένα εν δυνάμει αύριο, αλλά πολύ συχνά περισσότερο κι απ΄ότι θα τολμούσε κανείς να φανταστεί, ένα εν δυνάμει χτες.

Ναι, νομίζω με αυτές τις φράσεις αξίζει να ξεκινήσει κανείς τη νέα χρονιά:


Η ζωή κατανοεί εαυτήν και υπάρχει, ή αυτοερμηνεύεται ολοκληρωτικά και τελειώνει μέσα στον ασφυκτικό κύκλο της αυτo-ερμηνείας. 



Η ζωή μπορεί να γυρίσει ξανά σε εκείνη τη γοητεία της αποπειρατικής κατάστασης, αν έχεις και δαπανήσεις μεγάλα κεφάλαια θάρρους και αν δεν προσβλέπεις στο αναμφισβήτητο κέρδος. 

ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ!


"Ό,τι αποκαλούμε "συναισθήματα" δεν είναι ούτε ένα φευγαλέο επιφαινόμενο της σκεπτόμενης και συνειδητής συμπεριφοράς μας, ούτε μια απλή αιτιακή παρόρμηση προς αυτήν, ούτε μια απλώς υφιστάμενη κατάσταση, με την οποία συμβιβαζόμαστε με τον έναν ή τον άλλον τρόπο."

Όχι δεν είναι. Βέβαιο: τα συναισθήματά μας δεν είναι ούτε τόσο απλά, ούτε τόσο εξηγήσιμα. Αλλά όλες αυτές οι παραδειγματικότητες μένουν τόσο εμφανώς ικανοποιητικές και με τον απαιτούμενο βαθμό εντυπωσιασμού και εμβάθυνσης, που μπορείς να μείνεις μια ζωή σε αυτές τις "εξηγήσεις" και να μην αναζητήσεις ποτέ άλλες. Να μην καταλάβεις καν ότι υπάρχουν!

Η ζωή μπορεί να γυρίσει ξανά σε εκείνη τη γοητεία της αποπειρατικής κατάστασης, αν έχεις και δαπανήσεις μεγάλα κεφάλαια θάρρους και αν δεν προσβλέπεις στο αναμφισβήτητο κέρδος.  
Η ζωή κατανοεί εαυτήν και υπάρχει, ή αυτοερμηνεύεται ολοκληρωτικά και τελειώνει μέσα στον ασφυκτικό κύκλο της αυτo-ερμηνείας.

Σε αυτήν την αποπειρατική κατάσταση που ανοίγει το δρόμο, συναντήσου με τη στιγμή.

Αυτή που διαρκεί για πάντα. 

Αυτή που η ζωή φέρνει.

Και ότι φέρνει μαζί της.


* [...] "Τούτο όμως δεν έχει την έννοια μιας απλής εξαφάνισης: μέσα στην ίδια την απομάκρυνσή τους τα πράγματα στρέφονται προς εμάς. Αυτή η απομάκρυνση της ολότητας των όντων που μας πιέζει μέσα στην αγωνία, μας καταπιέζει. Δεν απομένει κανένα στήριγμα. Μένει μόνο και απλώνεται πάνω μας - μέσα στη διολίσθηση των όντων - αυτό το κανένα.