Τετάρτη, 9 Δεκεμβρίου 2015

The rise of the Front National is only part of the problem - Άρθρο



Μετάφρασή μου άρθρου του Aurelien Mondon*δημοσιεύτηκε στα αγγλικά στις 07.12.2015 στο OPEN DEMOCRACY. 


Με ευσύνοπτο και άμεσο τρόπο παρουσιάζει το αποτέλεσμα των πρόσφατων εκλογών στη Γαλλία και αναλύει τα αίτια της ανόδου του ακροδεξιού Εθνικού Μετώπου. Μελέτη του θέματος σε βάθος, οξυδερκής παρατήρηση, δυνατή σφαιρική ανάλυση και συμπεράσματα με ευρύτητα, ανάμεσα στα πολύ καλά στοιχεία του άρθρου που αξίζει να διαβαστεί. 



Η άνοδος του Εθνικού Μετώπου είναι μόνο μέρος του προβλήματος


Το “σοκ” δεν είναι η άνοδος του Εθνικού Μετώπου, 
αλλά η αποτυχία του συστήματος να προβάλει μια θετική εναλλακτική λύση.


Όπως με κάθε πρόσφατη εκλογική διαδικασία η Γαλλία ξύπνησε το πρωί σοκαρισμένη και κλονισμένη. Το Εθνικό Μέτωπο αποτελεί σταθερά μέρος των πρωτοσέλιδων, είναι το θέμα των ημερών τον τελευταίο καιρό. Η δεξιά (εφημερίδα) Le Figaro και η κομμουνιστική L'Humanité μοιράζονται τον ίδιο τίτλο: Το σοκ.

Παίρνοντας το 27,96% το κόμμα της Μαρί Λεπέν έχει έρθει πρώτο σε εθνικό επίπεδο, μπαίνοντας μπροστά με ένα ποσοστό πολύ μεγαλύτερο από αυτό που προέβλεπαν οι δημοσκοπήσεις. Η κεντροδεξιά Ένωση (Les Républicains, MoDem και UDI)  ήρθε δεύτερη με 26,89%, ενώ το Σοσιαλιστικό Κόμμα κατέρρευσε με 23,33%. Αυτό είναι ένα εξαιρετικά άσχημο αποτέλεσμα για την κεντροαριστερά που είχε κερδίσει -εκτός από μία- όλες τις περιφέρειες της ηπειρωτικής Γαλλίας στις δύο προηγούμενες εκλογές, το 2004 και το 2010.


Μπορούμε όμως να εξακολουθούμε να αποκαλούμε “σοκ” αυτά τα αποτελέσματα, υπό το πρίσμα των τελευταίων τριών χρόνων; 

Το 2012 η Μαρί Λεπέν πήρε 17,9% στις προεδρικές εκλογές. Αργότερα μέσα στην ίδια χρονιά, το κόμμα της πήρε 13,6% στις βουλευτικές εκλογές παρά τις αντίξοες συνθήκες που καθορίζονται από το πλειοψηφικό σύστημα, το οποίο είχε κρατήσει με επιτυχία το Εθνικό Μέτωπο έξω από την Βουλή από το 1988. Το 2014 το κόμμα κέρδισε τις ευρωεκλογές με 24,86%. Και τέλος, τον Μάρτιο του 2015 το Εθνικό Μέτωπο ήρθε τρίτο στις νομαρχιακές εκλογές με 25,24% στον πρώτο γύρο.

Τα αποτελέσματα των χτεσινών εκλογών δεν είναι κάτι ασυνήθιστο για τη Γαλλία και η προσποίηση των μέσων μαζικής ενημέρωσης για το σοκ (που προκάλεσε), υπογραμμίζει μόνο την άρνηση ή την παντελή έλλειψη φαντασίας ως προς το τι πρέπει να γίνει για να αντιστραφεί το ρεύμα.

Με δυνητικές συμμαχίες μεταξύ της κεντροδεξιάς και της κεντροαριστεράς είναι δύσκολο να γνωρίζουμε τι ακριβώς θα συμβεί στον δεύτερο γύρω. Ωστόσο, στρατηγικής σημασίας τμήματα και στα δύο στρατόπεδα έχουν ήδη επιβεβαιώσει ότι τα πράγματα στη Γαλλία έχουν αλλάξει.

Το Δημοκρατικό Μέτωπο, η παραδοσιακή επιλογή των υποψηφίων κατά του Εθνικού Μετώπου στο δεύτερο γύρο των εκλογών, δεν φαίνεται να είναι πλέον μια “φυσική” επιλογή. Ο Νικολά Σαρκοζί έχει ήδη ανακοινώσει ότι δεν θα αποσύρει τους υποψηφίους του και δεν θα ενταχθεί σε κοινές εκλογικές λίστες με το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα έκανε μία επίσημη έκκληση για ενότητα, αλλά οι διασπάσεις μέσα στις τάξεις του είναι σαφείς και έχει ήδη αρνηθεί να αποσύρει μία λίστα υποψηφίων του για τις περιφερειακές εκλογές.

Όποια και αν είναι η απόφαση της κεντροδεξιάς και της κεντροαριστεράς είναι πιθανό το επόμενο σαββατοκύριακο το Εθνικό Μέτωπο να γιορτάσει τις πρώτες του νίκες στις περιφερειακές εκλογές, με τη Μαρί Λεπέν και τη Μαριόν Maréchal-Λεπέν να τοποθετούνται με τον καλύτερο τρόπο στα βόρεια και νότια της Ανατολικής Περιφέρειας. Αν κερδίσουν και οι δύο την επόμενη Κυριακή, το Εθνικό Μέτωπο θα είναι σε θέση να χρησιμοποιήσει τις περιοχές αυτές ως “πειραματικό χώρο” στην επιδίωξή του να επιβάλλει την στρατηγική του κεντρικά.

Θα επιτρέψει επίσης στο Εθνικό Μέτωπο να συνεχίσει την εξισορρόπηση ανάμεσα σε μια πιο σύγχρονη αναμορφωτική γραμμή που αντιπροσωπεύεται από τη Μαρί Λεπέν στην ηγεσία του κόμματος και την πιο ριζοσπαστική, συντηρητική γραμμή που αντιπροσωπεύεται από τη Μαριόν Maréchal-Λεπέν, η οποία θεωρείται συχνά πιο κοντά στο όραμα του παππού της. Αυτό θα σήμαινε ότι το κόμμα δεν θα χρειαστεί να επιλέξει μία από τις δύο γραμμές, αλλά θα μπορεί να συνεχίσει να προσελκύει πολύ διαφορετικά τμήματα του εκλογικού σώματος, προκειμένου να τα ενσωματώσει ως ψηφοφόρους του στις προεδρικές εκλογές του 2017.

Εάν το Εθνικό Μέτωπο κερδίσει σε περιφερειακό επίπεδο είναι μάλλον απίθανο ότι θα ενεργήσει με τρόπο ριζοσπαστικό. Θα στείλει μηνύματα στο εκλογικό σώμα κυρίως σε συμβολικό επίπεδο, χωρίς όμως να παραγνωρίζονται και αυτά που υλοποιήθηκαν στις πόλεις όπου το Εθνικό Μέτωπο κέρδισε πέρσυ. Ωστόσο, με το βλέμμα στραμμένο και στις προεδρικές εκλογές είναι πιθανό αυτές οι ενέργειες να είναι περιορισμένες, καθώς το κόμμα θα καταβάλλει κάθε προσπάθεια για να αντιμετωπίσει την αφήγηση των αντιπάλων του που το δαιμονοποιούν και να εμφανίζεται όσο το δυνατόν πιο αθώο. 


Με αυτόν τον τρόπο το Εθνικό Μέτωπο θα ενισχυθεί, αναμορφώνοντας τον λόγο του κατά τη διάρκεια των τελευταίων τριών δεκαετιών μακριά από την παραδοσιακή ακροδεξιά ρητορική. Και ενώ το ιδεολογικό του πλαίσιο έχει παραμείνει σταθερό, το κόμμα έχει κατάφερε με εξαιρετική επιτυχία να αναμορφώσει τη δημόσια συζήτησή, με τρόπο ώστε να χωράει στην ατζέντα του, και ενάντια σε όλες τις πιθανότητες, να είναι ο καλύτερος υπερασπιστής του κοσμικού κράτους, κατανοητός σήμερα με τους όρους της ισλαμοφοβίας.

Ωστόσο, θα ήταν λάθος να υποθέσουμε ότι το Εθνικό Μέτωπο είναι ο αποκλειστικά υπεύθυνος για την επιτυχία του. Χωρίς την επικρατούσα αριστερά και δεξιά το κόμμα των Λεπέν δεν θα ήταν ποτέ σε θέση να πετύχει μία τόσο περίοπτη θέση. 

Το πρώτο ρήγμα ήρθε στη δεκαετία του 1980 και ήταν εν μέρει αποτέλεσμα της ομιλίας του Λεπέν, η οποία μεταδόθηκε ραδιοφωνικά  σε χρόνο που του δόθηκε από τον σοσιαλιστή προέδρο Φρανσουά Μιτεράν σε μία προσπάθειά του να διαιρέσει τη δεξιά, καθώς είχε χάσει την υποστήριξη ενός μεγάλου μέρους του εκλογικού του σώματος ύστερα από τη μετακίνηση του μακριά από τη ριζοσπαστική ατζέντα του Σοσιαλιστικού Κόμματος και προς τη νεοφιλελεύθερη λιτότητα.

Το 2002 ο Ζαν Μαρί Λεπέν έφθασε στο δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών. Η κάλυψη από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ήταν δραματική και όλες οι εφημερίδες καλούσαν για ενότητα απέναντι στην επιστροφή του φασισμού. Ο Ζακ Σιράκ, ο οποίος είχε εμπλακεί σε σκάνδαλα διαφθοράς, επανεξελέγη με 82% στο δεύτερο γύρο επωφελούμενος από την ψήφο πολλών υποστηρικτών της αριστεράς, που παρέμεινε σημαδεμένη στον απόηχο. Αυτό που κέρδισε ο Λεπέν και ήταν στην πραγματικότητα μια σταθεροποίηση των ψήφων του, αγνοήθηκε τόσο από τους σχολιαστές όσο και από τους πολιτικούς, οι οποίοι προτίμησαν να αποφύγουν τις ευθύνες τους μέσα στο κλίμα δυσπιστίας και αποξένωσης που είχε γίνει ο κανόνας της γαλλικής πολιτικής σκηνής.

Το 2002 η αποχή εκτιναχθεί στα ύψη, ενώ τα ποσοστά των τριών μεγάλων κομμάτων έπεσαν κατακόρυφα. Εστιάζοντας σε αυτό αντί για το σύνηθες, οι επιδόσεις της άκρας δεξιάς θα μπορούσαν να είχαν δημιουργήσει ένα κατάλληλο περιβάλλον για την αναζωογόνηση της πολιτικής. Ωστόσο, κάτι τέτοιο δεν συνέβη: όσοι απείχαν από τις εκλογές χαρακτηρίστηκαν ανήθικοι κι εκείνοι που είχαν ψηφίσει μικρότερα κόμματα κατηγορήθηκαν ως υπεύθυνοι για την άνοδο του Εθνικού Μετώπου. Η δημοκρατία δεν ήταν πλέον θέμα επιλογής, αλλά η απλή αποδοχή μιας διαδικασίας που υποστήριζε το διχαστικό και άνισο σύστημα.

Καθώς ο Σαρκοζί ενισχύθηκε μέσα από τις τάξεις της επικρατούσας δεξιάς, το πρόγραμμα και ο λόγος του Εθνικού Μετώπου νομιμοποιούταν ολοένα και περισσότερο, τα ζητήματα στα οποία αντιδρούσε το 10% του εκλογικού σώματος κατέληξαν στα κυβερνητικά κόμματα και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης επέλεξαν (να τα προβάλλουν) ως κεντρικά στρατηγικά στοιχεία της εκστρατείας των κομμάτων. Για να κρύψουν την αδυναμία τους να προσφέρουν κάτι θετικό σε σχέση με τις πραγματικές ανησυχίες του πληθυσμού (απασχόληση, εκπαίδευση, φορολογία, κ.λπ.), τόσο η κεντροδεξιά όσο και η κεντροαριστερά εστίασαν σε θέματα ταυτότητας, πέφτοντας έτσι απευθείας στα νύχια της άκρας δεξιάς.

Παρόλα αυτά και ενώ το κλίμα παραμένει εξαιρετικά εχθρικό, δεν έχει χαθεί κάθε ελπίδα. Ενώ τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, οι ειδήμονες και οι πολιτικοί θα κάνουν πολύ θόρυβο τις επόμενες εβδομάδες γύρω από το Εθνικό Μέτωπο, υπάρχει πάντα ένας άλλος τρόπος για να κατανοήσουν την κατάσταση και να σχεδιάσουν μια πιο θετική απάντηση.

Σήμερα, το Εθνικό Μέτωπο επωφελείται από ένα εξαιρετικά γόνιμο περιβάλλον. Οι τρομοκρατικές επιθέσεις στη Γαλλία και η αντίδραση τόσο των κεντροδεξιών όσο και των κεντροαριστερών κομμάτων έχουν νομιμοποιήσει το λόγο του Εθνικού Μετώπου εναντίον του Ισλάμ και τις απαιτήσεις του για ολοένα και πιο αυταρχικά μέτρα ασφαλείας. Επιπλέον, καθώς 9/10 ερωτηθέντες σε δημοσκοπήσεις δηλώνουν ότι δεν εμπιστεύονται πλέον τα πολιτικά κόμματα, το Εθνικό Μέτωπο πλασάρεται ως το ιδανικό αουτσάιντερ καθώς δεν επωμίσθηκε ποτέ κάποια μεγάλη ευθύνη. Αλλά ακόμα κι έτσι, παρά τις προσπάθειές του σε αυτό το εξαιρετικά ευνοϊκό περιβάλλον και την απόλυτη αποτυχία των επικρατούντων κομμάτων να επανασυνδεθούν με το εκλογικό σώμα, δεν έχει καταφέρει μέχρι στιγμής να προσελκύσει περισσότερο από το 15% του εκλογικού σώματος.

Χθες, το 85% του πληθυσμού δεν πίστεψε ότι το Εθνικό Μέτωπο ήταν η λύση στα προβλήματά του. Το 50% πιστεύει ότι κανένα από τα υπάρχοντα κόμματα δεν άξιζε την ψήφο του. Η κινδυνολογία δεν αρκεί πλέον για να κερδίσουν τα κόμματα τις ψήφους του εκλογικού σώματος και οι πολιτικοί και οι πολιτικές τους αρχίζουν τώρα να φαίνονται ότι στερούνται όλο και περισσότερο δημοκρατικής νομιμοποίησης - κάτι που θα ήταν ακόμη πιο έντονο εάν δεν είχαν υπερψηφιστεί από τόσους πολλούς εξαιτίας του φόβου του Εθνικού Μετώπου.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η αποχή είναι μονολιθική ή ότι κάτι θετικό θα προκύψει με αυτόματο τρόπο. Επιπρόσθετα, μελέτες έχουν δείξει ότι όσοι απέχουν από τις εκλογές δεν είναι ούτε ανήθικοι, ούτε ανεύθυνοι, ούτε απαθείς ψηφοφόροι. Στην πραγματικότητα, στο πολιτικό περιβάλλον  που ζούμε σήμερα είναι δύσκολο να κατηγορήσει κανείς εκείνους που βρίσκουν περισσότερους λόγους για να μην ψηφίσουν, από όσους για να ψηφίσουν.

Οι άνθρωποι έχουν πεθάνει για το δικαίωμα της ψήφου, αλλά ο αγώνας τους δεν ήταν για να έχουμε εμείς σήμερα μία επιλογή ανάμεσα στο κακό και στο χειρότερο. Ο αγώνας τους ήταν για να μπορούμε εμείς σήμερα να επιλέγουμε αυτό που πιστεύουμε ότι θα φέρει ένα καλύτερο μέλλον, κάτι που πολλοί δεν πιστεύουν ότι είναι πια πιθανό. 
Η αριστερά θα πρέπει να απομακρυνθεί από βραχυπρόθεσμες εκλογικές στρατηγικές που έχει αποδειχθεί ότι απομακρύνουν τους ψηφοφόρους της ολοένα και περισσότερο και αντί για αυτό, θα πρέπει να επανεξετάσει την προσέγγισή της στη δημοκρατία μακριά από ένα απλό παιχνίδι αριθμών, αλλά βασισμένη στην ηθική, την ισότητα και τη χειραφέτηση.


*Ο Aurelien Mondon είναι λέκτορας στη γαλλική και συγκριτική πολιτική και πεδία μελέτης του είναι ρατσισμός, ο λαϊκισμός, η ακροδεξιά στις φιλελεύθερες δημοκρατίες και η κρίση της δημοκρατίας.