Τρίτη, 29 Δεκεμβρίου 2015

Μια συζήτηση για την Ευρώπη σήμερα, ένας απολογισμός για το προσφυγικό και όχι μόνο

Μία συζήτηση με τον Γιώργο Σαχίνη νομίζω με ενδιαφέρον όχι τόσο ως ένας απολογισμός του προσφυγικού για το 2015, αλλά κυρίως για τον τρόπο που ξαναβάζει μεγαλύτερα θέματα στη συζήτηση με τρόπο πιο ουσιαστικό από ότι ένας απολογισμός μπορεί να κάνει.
Η συνέντευξη είναι διαφορετική από το κείμενο που ακολουθεί, το οποίο δεν τη συνοδεύει αλλά περισσότερο συμπληρώνει με συνοπτικό τρόπο τα δεδομένα και  την εικόνα.




Το προσφυγικό αποδείχτηκε και θα παραμείνει μία λυδία λίθος για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ελευθερίες στην Ευρώπη, αλλά ταυτόχρονα και για τον πολιτισμό και τις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που προβάλλουν κλονισμένες, αδύναμες και αναξιόπιστες.

Η Ευρώπη δεν τα κατάφερε. Όταν το προσφυγικό “πρόβλημα” έφτασε στο δικό της έδαφος οι ευρωπαϊκές ηγεσίες αποκάλυψαν ένα πρόσωπο σκληρό, κυνικό και απάνθρωπο. 

Η πρώτη επιλογή αντιμετώπισης που συνιστούσε ταυτόχρονα και δήλωση προθέσεων εκ μέρους των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, δεν ήταν άλλη από την έμπρακτη δήλωση μίας καταρχήν εχθρικής στάσης. Εικόνες από στρατιές αμάχων, πεζών, απελπισμένων ανθρώπων, πρόσωπα της δυστυχίας, του πολέμου, του εκτοπισμού, αντιμετωπίστηκαν από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις με ενισχυμένες δυνάμεις στρατιωτικής μορφής, με κρατική βία και καταστολή, με γκλομπς, δακρυγόνα, χημικά και πλαστικές σφαίρες.

Θεμελιώδεις διεθνείς συμβάσεις, πρωτόκολλα και θεσμικά κείμενα “ακρογωνιαίοι λίθοι” της καταπατήθηκαν και παραμερίστηκαν χωρίς πολλές συζητήσεις και τα αντικατέστησαν αυθαίρετες, παράνομες αποφάσεις, πρακτικές και πολιτικές που υπαγόρευσαν ένα νέο “πρότυπο” αντιμετώπισης. Σύνορα έκλεισαν, επιλέχθηκαν πρακτικές απώθησης σε θολό περιβάλλον και εκκαθαριστικές επιχείρησης εν κρυπτώ.

Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο κλονίστηκε, η πίεση στην ακεραιότητα του ασύλου μετατράπηκε σε απειλή από τις διαφορετικές εντός της Ευρώπης πολιτικές απόψεις, η ευθύνη των ευρωπαϊκών κρατών για την τήρηση των υποχρεώσεών τους υποχώρησε μαζί με τη διαθεσιμότητα και την ποιότητα της προστασίας και η διεθνής αλληλεγγύη ακολούθησε και δεν προηγήθηκε των εθνικών πολιτικών. 
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι δυνάμεις για τον έλεγχο των συνόρων αυξήθηκαν, στρατιωτικοποιήθηκαν, νέοι φράκτες ορθώθηκαν και νέα κέντρα κράτησης δημιουργούνται συνεχώς. Τα εγκαταλλελημμένα στρατόπεδα και οι άθλιες και απάνθρωπες συνθήκες τους έγιναν ο κύριος τόπος σύντομης διαμονής των προσφύγων και τα εθνικά κοινοβούλια υπερψηφίζουν νόμους για τους πρόσφυγες που θα δεχτούν, οι οποίοι αφορούν τη δήμευση της προσωπικής κινητής τους περιουσίας και εργασία χωρίς αμοιβή. 

Σήμερα, το προσφυγικό παραμένει στην Ευρώπη χωρίς συμφωνία σε επίπεδο κορυφής και χωρίς κοινή πολιτική παρά τις όποιες “συμφωνίες”. Οι αποφάσεις ευρωπαϊκών συναντήσεων και διασκέψεων κορυφής που υλοποιούνται, είναι αυτές που αφορούν την αύξηση της συνεργασίας και την ενίσχυση των δυνάμεων στην κατεύθυνση των ελέγχων και του περιορισμού προς χάρη της ασφάλειας και θα δούμε τι θα σημάνει αυτό για το μέλλον.

Στην Ελλάδα έχει καταγραφεί η μεγάλη απόκλιση ανάμεσα στην κυβερνητική ανικανότητα και στη δράση της ελληνικής κοινωνίας. 
Το κυβερνητικό έργο αργό, άρρυθμο, χωρίς πρωτοβουλία. Ένας συνολικότερος σχεδιασμός που θα έρθει από κάπου αλλού έξω από την Ελλάδα, αλλά τελικά δεν έρχεται. Η ευθύνη για κυβερνητικό έργο και εθνικό σχεδιασμό στο θέμα έχει εκπέσει και εξαντλείται σε ένα επίπεδο “καλών πρακτικών”, που τελικά δεν είναι και “καλές”. 
Αντίθετα, η ελληνική κοινωνία με τρόπο αλληλέγγυο και βαθιά συγκινητικό έδειξε ότι μπορεί να επαναφέρει την έννοια του ανθρωπισμού , με πραγματικό περιεχόμενο, ως ζητούμενο και ανάγκη των σημερινών κοινωνιών.

Οι ηγεσίες της Ευρώπης αποκαλύπτονται μπροστά στους χιλιάδες νεκρούς και αγνοούμενους πρόσφυγες στα νερά της Μεσογείου, στους χιλιάδες πεινασμένους πρόσφυγες στα - με ή χωρίς εισαγωγικά – κέντρα κράτησης, στους χιλιάδες επιζώντες των πολέμων αλλά χωρίς βέβαιο μέλλον πρόσφυγες σε κάποια hot spot των ελληνικών νησιών, τα οποία θα συνεχίσουν να αποτελούν για λίγο ακόμα επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος.

Τι θα γίνει με αυτήν την Ευρώπη, ουδείς γνωρίζει...