Πέμπτη, 31 Δεκεμβρίου 2015

Καλή Χρονιά


Σε όλους αυτούς που αγάπησα πολύ, που αδίκησα πολύ, που κατάλαβα λίγο, τις πιο βαθιές από καρδιάς ευχές μου... 

Το 2015 ήταν μια κερδισμένη χρονιά ζωής για μένα. Όπως κι αν ήταν, ήταν αναμφίβολα μια χρονιά ζωής, μια χρονιά που βιώθηκε και όχι μια χρονιά που απλώς πέρασε. Κρατάω την επιστροφή στον εαυτό με όρους κατανόησης και αγάπης για το πάσχον, την αποδοχή και τη φροντίδα του, τις εκφράσεις δημιουργίας, τις μεγάλες συγκινήσεις και φυσικά τις υπέροχες και απαράμιλης ομορφιάς στιγμές ζωής που χαράχτηκαν με τρόπο ανεξίτηλο - όπως τα κλισέ λένε -  και δεν υπάρχει μεγαλύτερη ύβρις από την προσπάθεια να τις σβήσεις. Τέλειωσα με πολλούς πολέμους, ξεκινάω με περισσότερη ειρήνη, περισσότερο έρωτα, περισσότερη αγάπη για τη ζωή.


Να είναι μια τέτοια χρονιά και η Νέα Χρονιά! 


Τρίτη, 29 Δεκεμβρίου 2015

Μια συζήτηση για την Ευρώπη σήμερα, ένας απολογισμός για το προσφυγικό και όχι μόνο

Μία συζήτηση με τον Γιώργο Σαχίνη νομίζω με ενδιαφέρον όχι τόσο ως ένας απολογισμός του προσφυγικού για το 2015, αλλά κυρίως για τον τρόπο που ξαναβάζει μεγαλύτερα θέματα στη συζήτηση με τρόπο πιο ουσιαστικό από ότι ένας απολογισμός μπορεί να κάνει.
Η συνέντευξη είναι διαφορετική από το κείμενο που ακολουθεί, το οποίο δεν τη συνοδεύει αλλά περισσότερο συμπληρώνει με συνοπτικό τρόπο τα δεδομένα και  την εικόνα.




Το προσφυγικό αποδείχτηκε και θα παραμείνει μία λυδία λίθος για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ελευθερίες στην Ευρώπη, αλλά ταυτόχρονα και για τον πολιτισμό και τις αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης που προβάλλουν κλονισμένες, αδύναμες και αναξιόπιστες.

Η Ευρώπη δεν τα κατάφερε. Όταν το προσφυγικό “πρόβλημα” έφτασε στο δικό της έδαφος οι ευρωπαϊκές ηγεσίες αποκάλυψαν ένα πρόσωπο σκληρό, κυνικό και απάνθρωπο. 

Η πρώτη επιλογή αντιμετώπισης που συνιστούσε ταυτόχρονα και δήλωση προθέσεων εκ μέρους των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, δεν ήταν άλλη από την έμπρακτη δήλωση μίας καταρχήν εχθρικής στάσης. Εικόνες από στρατιές αμάχων, πεζών, απελπισμένων ανθρώπων, πρόσωπα της δυστυχίας, του πολέμου, του εκτοπισμού, αντιμετωπίστηκαν από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις με ενισχυμένες δυνάμεις στρατιωτικής μορφής, με κρατική βία και καταστολή, με γκλομπς, δακρυγόνα, χημικά και πλαστικές σφαίρες.

Θεμελιώδεις διεθνείς συμβάσεις, πρωτόκολλα και θεσμικά κείμενα “ακρογωνιαίοι λίθοι” της καταπατήθηκαν και παραμερίστηκαν χωρίς πολλές συζητήσεις και τα αντικατέστησαν αυθαίρετες, παράνομες αποφάσεις, πρακτικές και πολιτικές που υπαγόρευσαν ένα νέο “πρότυπο” αντιμετώπισης. Σύνορα έκλεισαν, επιλέχθηκαν πρακτικές απώθησης σε θολό περιβάλλον και εκκαθαριστικές επιχείρησης εν κρυπτώ.

Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο κλονίστηκε, η πίεση στην ακεραιότητα του ασύλου μετατράπηκε σε απειλή από τις διαφορετικές εντός της Ευρώπης πολιτικές απόψεις, η ευθύνη των ευρωπαϊκών κρατών για την τήρηση των υποχρεώσεών τους υποχώρησε μαζί με τη διαθεσιμότητα και την ποιότητα της προστασίας και η διεθνής αλληλεγγύη ακολούθησε και δεν προηγήθηκε των εθνικών πολιτικών. 
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι δυνάμεις για τον έλεγχο των συνόρων αυξήθηκαν, στρατιωτικοποιήθηκαν, νέοι φράκτες ορθώθηκαν και νέα κέντρα κράτησης δημιουργούνται συνεχώς. Τα εγκαταλλελημμένα στρατόπεδα και οι άθλιες και απάνθρωπες συνθήκες τους έγιναν ο κύριος τόπος σύντομης διαμονής των προσφύγων και τα εθνικά κοινοβούλια υπερψηφίζουν νόμους για τους πρόσφυγες που θα δεχτούν, οι οποίοι αφορούν τη δήμευση της προσωπικής κινητής τους περιουσίας και εργασία χωρίς αμοιβή. 

Σήμερα, το προσφυγικό παραμένει στην Ευρώπη χωρίς συμφωνία σε επίπεδο κορυφής και χωρίς κοινή πολιτική παρά τις όποιες “συμφωνίες”. Οι αποφάσεις ευρωπαϊκών συναντήσεων και διασκέψεων κορυφής που υλοποιούνται, είναι αυτές που αφορούν την αύξηση της συνεργασίας και την ενίσχυση των δυνάμεων στην κατεύθυνση των ελέγχων και του περιορισμού προς χάρη της ασφάλειας και θα δούμε τι θα σημάνει αυτό για το μέλλον.

Στην Ελλάδα έχει καταγραφεί η μεγάλη απόκλιση ανάμεσα στην κυβερνητική ανικανότητα και στη δράση της ελληνικής κοινωνίας. 
Το κυβερνητικό έργο αργό, άρρυθμο, χωρίς πρωτοβουλία. Ένας συνολικότερος σχεδιασμός που θα έρθει από κάπου αλλού έξω από την Ελλάδα, αλλά τελικά δεν έρχεται. Η ευθύνη για κυβερνητικό έργο και εθνικό σχεδιασμό στο θέμα έχει εκπέσει και εξαντλείται σε ένα επίπεδο “καλών πρακτικών”, που τελικά δεν είναι και “καλές”. 
Αντίθετα, η ελληνική κοινωνία με τρόπο αλληλέγγυο και βαθιά συγκινητικό έδειξε ότι μπορεί να επαναφέρει την έννοια του ανθρωπισμού , με πραγματικό περιεχόμενο, ως ζητούμενο και ανάγκη των σημερινών κοινωνιών.

Οι ηγεσίες της Ευρώπης αποκαλύπτονται μπροστά στους χιλιάδες νεκρούς και αγνοούμενους πρόσφυγες στα νερά της Μεσογείου, στους χιλιάδες πεινασμένους πρόσφυγες στα - με ή χωρίς εισαγωγικά – κέντρα κράτησης, στους χιλιάδες επιζώντες των πολέμων αλλά χωρίς βέβαιο μέλλον πρόσφυγες σε κάποια hot spot των ελληνικών νησιών, τα οποία θα συνεχίσουν να αποτελούν για λίγο ακόμα επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος.

Τι θα γίνει με αυτήν την Ευρώπη, ουδείς γνωρίζει...


Δευτέρα, 28 Δεκεμβρίου 2015

Κι ύστερα η ζωή ξαναγύρισε σφοδρότερη (όπως πάντα κάνει)

Στη ζωή ήταν σχεδόν αδιανόητο να γίνει κι έτσι ανέλαβε η τέχνη να το κάνει. Το έδειξε η ζωγραφική, αλλά το είπε με όλους τους τρόπους ο κινηματογράφος. Αυτός μας έμαθε τους αντι-ήρωες. 

Χαρακτήρες επιφανειακά κάπου στην άκρη της κύριας δράσης, αλλά που χωρίς αυτούς δεν θα είχε κανένα νόημα η ιστορία, σκέφτεσαι στο τέλος της και όταν πια δεν είσαι πολύ σίγουρη για την όποια ορθότητα της πλοκής. Υποφωτισμένοι, χωρίς ιλουστρασιόν κοστούμια και ταιριαστά παπούτσια πάντα γυαλισμένα, χωρίς πομπώδεις ατάκες και ατέλειωτους μονολόγους να καταλήγουν σε κραυγές και οδυρμούς και σε αβανταδόρικα γκρο πλαν που επιζητούν τον εντυπωσιασμό και εκβιάζουν το συναίσθημα.

Ενίοτε λιγομίλητοι και για αυτό μυστηριώδεις. Και γοητευτικοί. Ανάμεσα σε δύσκολες ιστορίες ζωής, εκεί που οι άλλοι θα έφευγαν αυτοί μένουν. Γίνονται οι αντι-ήρωες. Πιο σημαντικοί, πιο επιβλητικοί, πιο αληθινοί, πιο προσιτοί και τελικά, πιο παραδειγματικοί από τους "ήρωες".

Κι ύστερα ήρθε η ζωή. Ξαναγύρισε πιο σφοδρή από πότε για να δείξει ότι η τέχνη την αντιγράφει.

Καθώς ένας ακόμη χρόνος τελειώνει σε έναν κόσμο που άλλαξε δραματικά, κρατάω μία σκέψη θαυμασμού για όλους εκείνους που αρνήθηκαν τα βραβεία που "υψηλά θεσμικά όργανα" αποφάσισαν να τους δώσουν και είχαν το θάρρος να απαντήσουν για αυτό με εντιμότητα και όχι ενοχή, με ανθρωπιά και όχι καθωσπρεπισμό.

Μέσα στους πολλούς κόσμους που όλοι ζούμε, γνωρίζω ότι οι περισσότεροι θα μεταχειρίζονταν κάθε τρόπο για να βραβευτούν από έναν "υψηλό θεσμό". Θα έσπευδαν να αρπάξουν με λαιμαργία το βραβείο τους και θα το επιδείκνυαν περήφανοι για πολύ καιρό, ίσως και μέχρι το τέλος της ζωής τους. 

Αυτοί οι άνθρωποι, που ούτε και σήμερα ίσως τους γνωρίζουμε προσωπικά ή τους θυμόμαστε ονομαστικά, οι άνθρωποι της ζωής και του δράματος που αυτή δημιουργεί μέσα από τις προσφυγικές και τις άλλες κρίσεις, οι άνθρωποι που στέκονται και κοιτούν κατάματα αυτά τα δράματα κάνοντας ότι μπορούν, αρνούνται με σθένος να "τιμηθούν" από εκείνους που δημιουργούν και επιτείνουν την ανθρώπινη δυστυχία.

Για αυτήν την αντίληψη του ανθρωπισμού, για αυτό το θάρρος, για αυτή τη δύναμη, κρατάω τον πιο μεγάλο μου θαυμασμό στη χρονιά που τελειώνει. 





Πέμπτη, 24 Δεκεμβρίου 2015

Ψάχνω κάθε χρονιά να βρω κάτι διαφορετικό για αυτές τις μέρες των Χριστουγέννων. Πιο "απαιτητικό".  Αλλά εξίσου παραμυθένιο.

Δεν βρήκα ποτέ.

Οι παιδικές μου καταγραφές μάλλον το καθιστούν αδύνατο. Αυτή ήταν πάντα η μουσική των παιδικών μου χρόνων αυτές τις μέρες και με ακολουθεί σε όλη την ενήλικη ζωή μου.


Έτσι φέτος είπα να σταματήσω να ψάχνω. Να αποδεχτώ ότι αυτό είναι. Ότι αυτό είμαι.



Το Βαλς των Λουλουδιών λοιπόν, Καρυοθραύστης Πράξη Β΄.


Το τρίτο και τελευταίο μπαλέτο που έγραψε προς το τέλος της ζωής του ο Τσαϊκόφσκι, πλημμυρίζει με μια μοναδική αίσθηση ξεγνοιασιάς και αθωότητας, χωρίς να διαφαίνεται η δυστυχία που βασάνιζε τον Τσαϊκόφσκι εκείνη την εποχή όπως και σε ολόκληρη τη ζωή του. Έργο πλούσιο σε μελωδία και ρυθμό, έργο παραμυθένιο, άψογο από τεχνική άποψη, με πολλά όμορφα και όμορφα τοποθετημένα δραματικά στοιχεία, δεν κατάφερε να γοητεύσει στην πρεμιέρα του (θέατρο Μαριίνσκι Αγία Πετρούπολη Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 1892) κοινό και κριτικούς οι οποίοι διαπίστωσαν "έλλειψη δημιουργικότητας και φαντασίας στο νέο μπαλέτο".


Στο Βαλς των Λουλουδιών, μια υπέροχη καντέντσα που παίζει η άρπα αρχίζοντας διστακτικά με διογκωμένα γκλισάντι και με τη μελαγχολική και επιφυλακτική μελωδία απ’ τα κόρνα να αντισταθμίζεται από τα ελαφρύτερα ξύλινα πνευστά. Η εσκεμμένα καθυστερημένη είσοδος των εγχόρδων επιτείνει την κορύφωση της αναμονής της βασικής μελωδίας. Τα τσέλα αναλαμβάνουν μια δευτερεύουσα μελωδία και τα φλάουτα μιμούνται την κατάδυση των πουλιών, αποδυναμώνοντας τη συναισθηματική φόρτιση του σημείου.
Και κάπου μέσα σε αυτήν την αποκάλυψη της ομορφιάς και της αθωότητας κάτι που ακούγεται δραματικό, κάτι που μοιάζει με θλίψη αναδύεται από το βάθος για λίγο. Μόνο για λίγο, όπως συχνά συμβαίνει στο βάθος ενός πολύ χαρούμενου προσώπου. Για τόσο λίγο, που νομίζεις ότι σου φάνηκε...

Αμέσως μετά ο Πρίγκιπας χορεύει με την Κλάρα το γνωστό Pas de Deux (σκηνή 14).


ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ!

Εύχομαι τουλάχιστον μία φορά στη ζωή σας να χορέψετε αυτό το βαλς με/σε αυτήν την υπέροχη, μοναδική αθωότητα που αναδύει.







Τετάρτη, 23 Δεκεμβρίου 2015

May the force


Ήμουν μικρή και δεν ήξερα καθόλου από σινεμά. Αργότερα, νόμιζα ότι σινεμά είναι ή άξιζε να είναι, το γαλλικό σινεμά, ο ιταλικός νεορεαλισμός και κάτι τέτοια. Το πίστευα παρόλο που έβλεπα πολύ σινεμά, συνέχεια και διαφορετικά και απαιτητικά πράγματα. Ήμουν όμως μικρή ακόμη κι έτσι ακόμα δογματική, όπως συχνά γίνονται οι νέοι άνθρωποι όταν παθιάζονται με κάτι, όπως συχνά συμβαίνει με την τέχνη.  

Μέσα σ΄όλο αυτό, είχα τη μεγάλη τύχη να βλέπω σινεμά με έναν άνθρωπο που ήξερε από σινεμά. Ατέλειωτες συζητήσεις, ατέλειωτες πριν και μετά από κάθε ταινία και στα ενδιάμεσα, καθώς πολύ συχνά είχαμε δει όλες τις ταινίες της εβδομάδας και περιμέναμε να τελειώσει η εβδομάδα για να αλλάξουν οι ταινίες. Ταυτόχρονα μεγάλωνα και άλλαζα στάση. Λιγότερος δογματισμός. Πολλές ταινίες και στο εξωτερικό, πολλά φεστιβάλ, πολλά ειδικά αφιερώματα, πολύ διάβασμα πάνω στο σινεμά. Και ξανά πολλές ταινίες με λιγότερους και στη συνέχεια χωρίς δογματισμούς.

Το Stars Wars δεν το έμαθα φυσικά όταν προβλήθηκε η πρώτη του τριλογία, δεν είμαι τόσο μεγάλη. Συναντήθηκα μαζί του όταν η ανακοίνωση της δεύτερης τριλογίας ήταν παγκόσμιο κινηματογραφικό γεγονός και ένας ολόκληρος κόσμος και τρεις περίπου γενιές σινεφίλ κραύγαζαν ενθουσιασμένοι. Η Αόρατη Απειλή (1999) 16 χρόνια μετά την πρεμιέρα της προηγούμενης ταινίας Η Επιστροφή των Τζεντάι.


Οι κίνδυνοι της Γαλαξιακής Δημοκρατίας, οι ακατανόητοι Τζεντάι, ένα φανταστικό, μοναστικό, πανάρχαιο ειρηνευτικό τάγμα σε σύνδεση με τη Δύναμη, ο απρόσμενος Γιόντα, τα φωτόσπαθα, οι περιπέτειες στην έρημο του Τατουίν, το διαστημόπλοιο Millenium Falcon και φυσικά ο Νταρθ Βέιντερ! Μία ολόκληρη κοσμολογία, ένα ολόκληρο σύμπαν! Τι παραπάνω να ζητήσει κανείς!



Εμένα αρχικά μου άρεσε  ο Qui-Gon Jinn και νομίζω ότι καμιά δεν θα μπορούσε να αντισταθεί σε αυτόν τον πανύψηλο ιρλανδό Λίαμ Νίσον ως Τζεντάι, με της ιαπωνικής έμπνευσης ρούχα και ονομασία τους. Αλλα καθώς έπεσε ηρωικά και γενναία αλλά πάρα πολύ σύντομα, βρήκα μια υπέροχη παρηγοριά στον Όμπι - Ουαν Κενόμπι με την εντυπωσιακή προσωπική ιστορία. 
Ένας νεαρός Τζεντάι επαναστατικός, πεισματάρης, σαρκαστικός, που εξελίχθηκε σε έναν από τους Δασκάλους Τζεντάι θρυλικού κύρους!!! Παρά τη προτίμησή του στη διπλωματία ο Δάσκαλος Κενόμπι ήταν γνωστός ως ένας από τους μέγιστους ξιφομάχους και χρήστες της δύναμης που είχε δει ποτέ το τάγμα και ο απόλυτος κύριος της Μορφής ΙΙΙ (Σορέσου) μάχης με φωτόσπαθο, γράφουν ακόμη και οι εγκυκλοπαίδειες για αυτόν!



Και φυσικά ο Νταρθ Βέιντερ, η εμβληματική αυτή μορφή, ο εκπεσών Τζεντάι, ο αντίπαλος της Δύναμης και του Φωτός, το απόλυτο σκοτάδι, το απόλυτο Κακό, με τον κεντρικό ρόλο που το Κακό πάντα καλείται να παίξει σε κάθε κοσμολογία. Α, ο Νταρθ Βέιντερ! Ένα θα είχα μόνο να πω για αυτόν, "Μ΄αρέσει εκείνος που η ψυχή του είναι πιο βαθιά απ΄την πληγή του."


Το σινεμά είναι μία πολύ σπουδαία τέχνη αναμφίβολα και άλλαξε τη σύλληψη του κόσμου με τρόπο καθοριστικό. Μέσα από τις κοσμολογίες της, αλλά και τις στιγμές της, τις προσωπικές ιστορίες και τις μεγάλες αφηγήσεις, μου έμαθε να βλέπω τη ζωή, να αντιλαμβάνομαι καλύτερα, να συνδιαλέγομαι με το συναίσθημά μου, να απομονώνω τα κάδρα, να συνθέτω την εικόνα και να έχω πάντα στο μυαλό μου ότι υπάρχουν "και άλλα", πάνω και κάτω από το κάδρο, δεξιά κι αριστερά του και ότι "εμείς" βλέπουμε μόνο ένα μέρος από μία ιστορία που έχει αρχίσει πριν και θα συνεχιστεί μετά. Ακριβώς όπως και η ζωή. 


Καθώς αύριο προβάλλεται το νέο Star Wars, τι άλλο?   May the Force be with you.








Τρίτη, 22 Δεκεμβρίου 2015

Ο καιρός πριν το τέλος του έρωτα (Απόσπασμα)

"Μόνο σ' αυτό το μικρό μαγαζί ένιωθε καλά μαζί του τον τελευταίο καιρό. 
Σ΄αυτό το μικρό, παραμελημένο, αυτοσχέδιο μαγαζί που εμφανιζόταν τα καλοκαιρινά βράδια πάνω στο πεζοδρόμιο στο ίδιο σημείο, αλλά ήταν αδύνατον να φανταστείς την ύπαρξή του αν περνούσες μέρα. Με τα μεταλλικά στρογγυλά τραπέζια καφενείου και τις ανόμοιες καρέκλες μαζεμένες από 'δω κι από 'κει. 
Το κρασί ήταν ελαφρύ, δροσερό και εξαιρετικά μέτριο, πολύ μακριά από τις γεμάτες και ακριβές γεύσεις που της άρεσαν. Ότι σέρβιρε ήταν πέντε πιάτα όλα κι όλα με το φαλάφελ σε πρωτοκαθεδρία, μαζί με τηγανιτό συκώτι που άλλες φορές έφερναν κι άλλες όχι και μια χωριάτικη σαλάτα με πραγματικά νόστιμη ντομάτα, ένας Θεός ξέρει που την έβρισκαν. Φτιαγμένα εκείνη την ώρα αλλά σε πάρα πολλή ώρα, σε μια μικρή μάλλον αυτοσχέδια και παράνομη και αυτή κουζίνα και σερβιρισμένα σε λαδόκολλες με αλουμινόχαρτο στο εσωτερικό. 
Πήγαιναν πολύ συχνά εκεί τα καλοκαιρινά βράδια επειδή σε εκείνη άρεσε αυτό το μικρό, λαθραίο μαγαζί κι εκείνος ήθελε να την ευχαριστήσει. Κι αυτή, σωριαζόταν με ανακούφιση πάνω στις ψάθινες καρέκλες δίπλα στον ετοιμόρροπο τοίχο, ή λίγο πιο μακριά κάτω από το ταλαιπωρημένο και φαγωμένο από τη σκόνη δέντρο και τον άφηνε να παραγγείλει γρήγορα γρήγορα εκείνο το μέτριο κρασί, καθώς δεν υπήρχε άλλο. 
Σ΄αυτό το περίεργο σκηνικό, εκείνος εξαφανιζόταν. Λες και κάτι μαγικό τον σκέπαζε και δεν υπήρχε πια. Τον άκουγε να μιλάει χωρίς να ακούει τι της λέει κι άφηνε μόνο ένα μικρό μέρος του μυαλού της για να του απαντάει, να του μιλάει, να του λέει χίλια δυο κρατώντας το μυαλό του απασχολημένο με τρόπο ευχάριστο, γιατί αυτό ήθελε πάνω απ΄όλα από εκείνη, να του αδειάζει το μυαλό με ανάλαφρες ανοησίες. Συχνά, όπως τον κοιτούσε, σκεφτόταν πόσο πολύ θα θύμωνε αν ήξερε πως εκείνη κρατούσε το μεγαλύτερο μέρος του μυαλού της για να σκέφτεται άλλα ενώ ήταν μαζί. Αλλά δεν μπορούσε να το διακρίνει αυτό. Δεν ήταν τόσο έξυπνος, δεν μπορούσε να φτάσει ως εκεί. Κι έτσι ήσυχη και σίγουρη του απαντούσε σε όσα της έλεγε. Δεν ήθελε φασαρίες στο τέλος της μέρας, ούτε υπήρχε κανένας λόγος για νέες εκρήξεις και βιαιότητες. Γιατί γνώριζε τις βίαιες εκρήξεις της ανασφάλειά του όταν αντιλαμβανόταν ότι τον απέκλειε από τις σκέψεις της. Ήταν μία ματαίωση για αυτόν τόσο βαθιά που δεν μπορούσε να αντέξει. Και συνάμα του γεννούσε έναν τεράστιο φόβο πως αυτός δεν ήταν αρκετός για εκείνη. Δεν σκέπαζε την ύπαρξή της, δεν κυριαρχούσε, δεν ήταν πιο μεγάλος, πιο δυνατός από εκείνη. Αντίθετα, η σκέψη  της, το μυαλό της, τα συναισθήματά της, επέκτειναν την ύπαρξή της εκεί που εκείνος δεν μπορούσε να φτάσει, κι εκείνη δεν τον έπαιρνε μαζί, τον άφηνε πίσω. Πάντα εκείνη. Πάντα εκείνη. Αυτές οι διαπιστώσεις τον αποσταθεροποιούσαν ακόμη περισσότερο και έκαναν τις εκρήξεις του πολύ συχνές πλέον. 

Με τον καιρό εκείνη κατάλαβε ότι παρόλα όσα εκείνος έλεγε, δεν ήταν εκείνη η αιτία του θυμού του. Ο θυμός του ήταν βαθιά χωμένος μέσα του, ένα μ΄αυτόν, φτιαγμένος στην παιδική του ηλικία, όταν μια άλλη γυναίκα έφευγε και τον άφηνε, χωρίς να τον παίρνει μαζί της, μόνο του να την αναζητάει και να φοβάται. Έτσι φτιάχτηκε αυτός ο τεράστιος και ανθρωποφάγος θυμός, ζυμωμένος από αυτήν την εγκατάλειψη που επαναλαμβανόταν κάθε μέρα. Ο θυμός αυτός μαζί με τις εύθραυστες και αδύναμες σε περαιτέρω επεξεργασία εκλογικεύσεις της ενήλικης ζωής του και τις δικαιολογίες που συνόδευαν πάντα τις άτακτες φυγές του, μεγάλωσε μαζί του. Αλλά ήταν ανθρωποφάγος και τον καταέτρωγε. Όχι ότι ο ίδιος δεν είχε κατασπαράξει και άλλους ανθρώπους στο δρόμο της ζωής του. Ότι του είχε απομείνει στο πιο βαθύ κομμάτι του εαυτού του ήταν ο θυμός και οι φυγές. Γιατί πάντα έφευγε όταν ζόριζαν τα πράγματα. Όμως ο θυμός ήταν αυτό που εκείνος έβλεπε και όχι τα συντρίμμια γυναικών που κάθε φορά άφηνε πίσω του φεύγοντας. Καθώς οι συναισθηματικές του διαδρομές ήταν αδύναμες και έτσι μικρές, τον οδηγούσαν πάντα πίσω πιο απελπισμένο. Σε μια ματαιότητα της έλλειψης και της ανασφάλειας χωρίς τέλος, που όμως κι αυτή έμενε ακόρεστη και γινόταν ένα εξαντλητικό Ταντάλειο μαρτύριο χωρίς αξία. Γιατί ήξερε ότι η αποδοχή που έπαιρνε επιστρέφοντας δεν είχε καμιά αξία. Έπαιζε στα χαμηλά, στα σίγουρα, και αυτό μπορεί να του κάλυπτε για λίγο την ανάγκη μέσω της επιβεβαίωσης που του έδινε, αλλά του στερούσε για πάντα την αξία του αγώνα, της νίκης και κυρίως το συναίσθημα του νικητή που τόσο είχε ανάγκη. Κι αυτό βαθιά μέσα του το ένιωθε όποτε έμενε για λίγο μόνος και οι σκέψεις και τα συναισθήματά του χωρίς να τα κρατά απασχολημένα η ρουτίνα της καθημερινότητας ξέφευγαν και αναδυόταν. Έτσι δεν μπορούσε να μείνει πια μόνος με τον εαυτό του ούτε λεπτό. Υπέφερε. Γιατί χωρίς αμφιβολία υπέφερε. Κι ας μπορούσε να διακρίνει μόνο τον θυμό στη ζωή του και όχι τις φυγές. Προσπαθούσε με την ίδια πάντα και μόνιμη πια απελπισία, με χίλιους δυο τρόπους να τον καταλαγιάσει. Με πολλή δουλειά, με περισσότερο αλκοόλ και με παιχνίδια φλερτ με γυναίκες πολύ "δεύτερες" που ήταν σίγουρος ότι θα θα ανταποκριθούν κολακευμένες κι εκείνος θα ένιωθε "πολύς" και σπουδαίος. Αλλά αυτός ο ανθρωποφάγος θυμός, πιο ανδρωμένος και πιο μεγάλος πια από τον ίδιο, τον καταέτρωγε. Κι ήταν μόνο θέμα χρόνου η στιγμή που δεν θα είχε απομείνει τίποτα από αυτόν. Που ο θυμός θα τον είχε εξαφανίσει ολοκληρωτικά.

Εκείνη τα ήξερε όλα αυτά. Τα είχε καταλάβει μέσα σ΄αυτόν τον καιρό απ΄όσα εκείνος της είχε πει. Μερικές φορές χωρίς καν να καταλαβαίνει τι της λέει. Κι έτσι, εκείνα τα καλοκαιρινά βράδια, όλη η υπόλοιπη -εκτός από το μικρό κομματάκι του μυαλού της που ήταν σε εγρήγορση- έγερνε πίσω στην καρέκλα της, κοιτούσε τον ετοιμόρροπο τοίχο με τα πολύχρωμα φωτάκια πάνω του κι άφηνε το μυαλό της να φτιάχνει ιστορίες για αυτό το περίεργο μέρος χωρίς να μοιράζεται τίποτα μαζί του. Κι αυτό το μέρος γινόταν ο τόπος της ελευθερία της, αφού μόνο εκεί μπορούσε να σκέφτεται χωρίς εκείνος να γνωρίζει τι, χωρίς να το αντιλαμβάνεται καν. Χωρίς τα βίαια ξεσπάσματά του. Χωρίς τις ανασφάλειές του που σαν παλιρροϊκά κύματα γκρέμιζαν σχεδόν κάθε μέρα πια τη ζωή τους. Σε εκείνο το μέρος μπορούσε να στέλνει τις σκέψεις της μέσα στη νύχτα να διαλύσουν τους φόβους που εκείνος της προξενούσε τη μέρα. Δεν σκεφτόταν τίποτα συγκεκριμένο, τίποτα σοβαρό και κυρίως τίποτα εναντίον του. Απλά ταξίδευε χωρίς εκείνον. Και αυτό ήταν το πιο απειλητικό: να υπάρχει κάτι δικό της, κάτι που δεν του ανήκε και μάλιστα τόσο μεγάλο, ένας χώρος που ταξίδευε μόνη.

Όμως τα βράδια εκεί φαινόταν ικανοποιημένος. Ήρεμος θα έλεγες αν επρόκειτο για άλλον άνθρωπο γιατί αυτός δεν είχε υπάρξει ποτέ πραγματικά ήρεμος. Είχε την άνεση του γνώριμου χώρου και την αποφασιστικότητα του ανθρώπου που ξέρει τι θέλει. Μια σιγουριά υπερβολική και παράταιρη για το μέρος που ήταν όπως ήταν, για την ώρα που καλούσε σε λιγότερες βεβαιότητες, για τη ζωή την ίδια, ιδίως τη δική του που την παράδερνε ανάμεσα σε ψέματα και υποκρισίες καθώς δεν ήξερε που ήθελε να την πάει και τι να την κάνει, ή έχανε τα λογικά του από τον φόβο ότι κάτι θα έπρεπε να την κάνει ή κάπου αλλού να την πάει. Κι έτσι, αυτή η εξωτερική βεβαιότητα που επιδείκνυε, που δεν συμβάδιζε με το ολοκληρωτικά αβέβαιο μέσα του, έδινε κάτι τόσο υπερβολικό και παράταιρο σε όλα του, κάτι που γινόταν γκροτέσκο και μόνο αυτό το λαθραίο μέρος και η νύχτα μπορούσαν να χωρέσουν. 
Αυτό το λάθρα μέρος που τα παράνομα ηλεκτρικά του βραχυκύκλωναν κάθε τόσο και το βύθιζαν στο σκοτάδι, όπου δεν υπήρχε τίποτα που να της ταιριάζει, που της ήταν ένας κόντρα ρόλος που όμως για κάποιον λόγο του έβαζε κάτι χωρίς αμφιβολία αληθινά δικό της, γινόταν ένα σκηνικό που ανέδυε με τρόπο θαυμαστό τη μοναδικότητά της στα μάτια του. Σε εκείνο το μέρος, τα βράδια, ξεχύλιζε όλη του η επιθυμία να τη φροντίσει. Ακόμη και το βλέμμα του την κοιτούσε με φροντίδα, γιατί με έρωτα την κοιτούσε έτσι κι αλλιώς πάντα, κάθε στιγμή. Όμως εκείνη δεν τη συγκινούσε πια αυτή του η επιθυμία. Είχε μεσολαβήσει πολλή αλήθεια ανάμεσά τους. Είχε τελειώσει ο καιρός που νόμιζε ότι η φροντίδα του σήμαινε αγάπη και τίποτα δεν μπορούσε να τον φέρει πίσω. Ούτε αυτό το μέρος. Είχε τελειώσει. Κι έτσι εκείνη ζούσε φεύγοντας μακριά του κι εκείνος τη συνέτριβε  κάθε φορά με κάθε τρόπο όταν την έβρισκε στο δρόμο του φευγιού ή της επιστροφής. Γιατί όλες τις φορές, είτε από τη δικιά του αχαλίνωτη επιθυμία που γινόταν μανιασμένο ξέφρενο κυνηγητό, είτε από τη δικιά της, επέστρεφε. Μέχρι να ερχόταν εκείνη η μία φορά που δεν θα επέστρεφε ξανά. Δεν τη σχεδίαζε αυτή τη φορά. Δεν χρειαζόταν, ήξερε πως θα έρθει πολύ σύντομα κι έτσι απλά την περίμενε. Πήγαινε λοιπόν σε αυτό το μέρος, ανέπνεε με ανακούφιση και ελευθερία και περίμενε. Σε αυτό το μέρος μέσα στη νύχτα εκείνη άφηνε ένα κομμάτι της να κάνει αυτό που εκείνος ήθελε, κι εκείνος ικανοποιημένος από αυτήν την ανταπόκριση, τυφλός σε όλα τ΄άλλα, χαλάρωνε με ανακούφιση ζωγραφισμένη στο πρόσωπό του, καθώς ένα ακόμη κυνηγητό είχε διακοπεί για λίγο. Γιατί εκείνος διαισθανόταν αυτό που εκείνη ήξερε. Διαισθανόταν αυτήν τη μία φορά και φοβόταν. Αλλά δεν μπορούσε να διαισθανθεί τίποτα για αυτό το μέρος. Δεν μπορούσε να φτάσει ως εκεί. Δεν ήταν τόσο καλός. Κι εκείνη ήταν ασφαλής εκεί.
Ανάμεσα στα λίγα τραπέζια και τις μουσικές που ακούγονταν, κάποιες φορές από πλανόδιους μουσικούς, ή τα βαριά άγνωστα σε εκείνην ρεμπέτικα από το βάθος του μαγαζιού, ανάμεσα σε μεθυσμένους πελάτες και σε μπουκάλια που έσπαγαν, στα συχνά βραχυκυκλώματα που βύθιζαν το μέρος σ΄ένα συνένοχο σκοτάδι, εκείνος επέστρεφε και ξαναζούσε τον πρώτο καιρό που πήγαιναν εκεί, χωρίς ο έρωτάς του να έχει μειωθεί ποτέ στο ελάχιστο. Αντίθετα, εκείνη επέστρεφε μόνο για να δραπετεύσει από αυτόν. Για εκείνην δεν ήταν ο πρώτος καιρός. Ήταν ο τελευταίος."

Ο καιρός πριν το τέλος του έρωτα
(Απόσπασμα)



Κυριακή, 20 Δεκεμβρίου 2015

Θέλει αρετή και τόλμη ο έρωτας

Στεκόμαστε στη μέση του πεζόδρομου  είναι βράδυ, έχει αρκετό κόσμο και ψοφόκρυο. Κοιτάζω το πιο χαρούμενο πρόσωπο που έχω δει εδώ και πάρα πολύ καιρό! Φωτεινό, λαμπερό από έρωτα. Έχει μια χαρά που το διαποτίζει. Δεν μπορείς να το πεις ήρεμο ή γαλήνιο, μάλλον "ανάστατο  απ΄τη χαρά του έρωτα" θα το έλεγες. 

Μιλάμε για αυτόν τον "καινούριο έρωτα" και σκέφτομαι ότι ο έρωτας είναι πάντα καινούριος. Κάθε φορά που έρχεται είναι πάντα καινούριος. Και μέσα στην ένταση των συναισθημάτων που φέρνει και στο φόβο που μας γεννούν και θέλουμε να τα χαλίναγωγήσουμε, ξεχνάμε πάντα αυτή τη συνέπεια που έχει ο έρωτας και καθορίζει τη σχέση του με τη ζωή: έρχεται πάντα, ξανά και ξανά. Κι έτσι είναι πάντα "καινούριος"...

Κοιτάζω αυτό το λαμπερό, φεγγοβόλο, χαρούμενο πρόσωπο και χαίρομαι κι εγώ. Μου μιλάει με ενθουσιασμό και όχι φόβο ή πρόωρη μετάνοια για τις επιλογές που έκανε, για τις αποφάσεις που πήρε για να "συντρέξει", να "στηρίξει", να ζήσει αυτόν τον καινούριο έρωτα. Πίνουμε το ζεστό αρωματισμένο με κανέλα και άλλα χριστουγεννιάτικα μυρωδικά κρασί όρθιες στη μέση του πεζόδρομου, ανάμεσα σε αφηγήσεις μιας καθημερινότητας τυλιγμένης σε αυτό το υπέροχο χαμόγελο, σ΄ αυτήν τη σχεδόν τρεμάμενη από χαρά και συγκίνηση φωνή, σε αυτό το υπέροχο φεγγοβόλημα ενός ανθρώπου που δίνει και παίρνει πολύ, όμορφο και δυνατό συναίσθημα.

Αγαπημένη μου Μ. σε ευχαριστώ που φώτισες λίγο κι εμάς μ΄ αυτή τη μαγική λάμψη.
Θέλει αρετή και τόλμη ο έρωτας, αναμφίβολα. Δεν είναι για όλους τελικά.

Σε φιλώ
Αλεξάνδρα




Σάββατο, 19 Δεκεμβρίου 2015

Υπάρχουν πάντα εκείνες οι φοβερές παρέες! 
Που θα αναλύσεις την πολιτική, θα χωριστείς σε "καθολικότητες" και "ενδεχομενικότητες", σε "θέσφατα" της ιστορίας και σύγχρονες "τροπικότητες" της πολιτικής φιλοσοφίας, που θα χλευάσεις τη jouissance και θα περιφρονήσεις το μικρό αντικείμενο α, θα χαρακτηρίσεις τον μαρξισμό "ένα απλό αφετηριακό σημείο" θα ακουμπήσεις τις ελπίδες σου και τις διαψεύσεις σου για την "επανάσταση", θα ομολογήσεις απογοητεύσεις και ήττες αλλά δεν θα το βάλεις κάτω, και τελικά θα μοιραστείς τον τρόπο που θέλεις τον κόσμο και θα σχεδιάσεις ξανά πάνω σε αυτό. Θα μεσολαβήσουν στρατιωτικές θητείες, γεγονότα, μεγάλες απώλειες, ματαιώσεις. Αλλά τελικά η παρέα θα συναντιέται πάντα. Και θα κρατήσει χρόνια. Δεν της το "είχες" από την αρχή, αλλά το έφτιαξε η ζωή και αυτό είναι το πιο ωραίο!

Τους ευχαριστώ γιατί πάντα έχουν μία ζεστή σκέψη αγάπης για μένα και βρίσκουν πάντα έναν τρόπο να την εκφράζουν. Τους ευχαριστώ κυρίως για το δεύτερο, που είναι πάντα και το πιο δύσκολο.


Πέμπτη, 17 Δεκεμβρίου 2015

Δήμος Βέροιας - Ομιλία για τις εξελίξεις στο προσφυγικό και την επόμενη μέρα στην Ελλάδα



Οι εξελίξεις στο προσφυγικό στην Ελλάδα και στην Ευρώπη συγκεντρώνουν την προσπάθεια όλων μας, ώστε να γίνουν με όρους σεβασμού στα ανθρώπινα δικαιώματα και ελευθερίες, με όρους δικαίου, με πολιτικές που θα εξασφαλίζουν την "επόμενη μέρα" σε αυτήν την κατεύθυνση. Ευχαριστώ όσους συμπράττουν σε αυτήν την προσπάθεια με κάθε τρόπο, και - μέσα στους τρόπους αυτούς - δίνοντας μας λόγο.

Ευχαριστώ τον Δήμο Βέροιας, το Επιμελητήριο Βέροιας, τους ανθρώπους της διοργάνωσης, την κάλυψη από τα ΜΜΕ και όλους όσους βρέθηκαν χτες σε αυτήν την ομιλία για την επόμενη μέρα του προσφυγικού στην Ελλάδα. Εύχομαι ότι ειπώθηκε να είναι με κάποιον τρόπο χρήσιμο και βοηθητικό στην οικοδόμηση αυτής, της επόμενης μέρας.




* Κι είχε για μένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον οι "φορείς" της πόλης παρευρέθηκαν επίσης, σε μία εκδήλωση που δεν ήταν "κοσμική εκδήλωση", ίσα ίσα θα έλεγα. Και στήριξαν με την παρουσία τους ένα τόσο δύσκολο και λεπτό θέμα, αλλά ακόμη παραπάνω, στήριξαν την πρόθεση και την προσπάθειά τους να μιλήσουν και για αυτά τα θέματα. 

"Το «παρόν» επίσης στην εκδήλωση έδωσαν, εκπρόσωπος του Μητροπολίτη, εκπρόσωπος του στρατηγού, ο Διευθυντής της Αστυνομικής Διεύθυνσης Ημαθίας κ. Τουλίκας, η πρώην Δήμαρχος Βέροιας κ. Χαρίκλεια Ουσουλτζόγλου – Γεωργιάδη, ο Αντιδήμαρχος Οικονομικών κ. Στυλιανός Ασλάνογλου, οι Σύμβουλοι της Δημοτικής Κοινότητας Βέροιας κ.κ. Κεφαλίδης Κώστας, Γιώργος Λελεκάκης και Αντωνία Νικολαϊδου, ο υποψήφιος βουλευτής κ. Απόστολος Εμμανουηλίδης (ο οποίος, μάλιστα, απευθυνόμενος προς την κ. Πολιτάκη, της διάβασε ένα ποίημα Σύρου μετανάστη), η οποία και τον ευχαρίστησε θερμά, η πρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου Βέροιας κ. Αθηνά Πλιάτσικα – Τσιπουρίδου, ο προϊστάμενος της Στατιστικής Υπηρεσίας κ. Γκογκίδης, η πρόεδρος του Συλλόγου Μικρασιατών Βέροιας κ. Τασούλα Αλεξοπούλου, ο κ. Στέλιος Καλπάκης από το Ανθρώπινο Δυναμικό Βέροιας, εκπρόσωποι του Επιμελητηρίου και η κ. Μαριάνθη Τουτουντζίδου, στέλεχος του ΣΥΡΙΖΑ Ημαθίας και του «Δικτύου φορέων».


Τρίτη, 15 Δεκεμβρίου 2015



Πιστεύω ότι θα έχουμε πολλά να πούμε για το πως διαμορφώνονται οι εξελίξεις στο προσφυγικό, ποιες οι δυσκολίες αυτής και της επόμενης μέρας, πως διαπλέκονται οι διαφορετικοί ρόλοι (ατομικότητες, συλογικότητες, θεσμοί, κράτος) σε ένα τόσο σύνθετο θέμα.

Ευχαριστώ τον Δήμο Βέροιας και το Επιμελητήριο Ημαθίας για την πρόσκληση. - Τετάρτη 16.12.2015


Το ενδιαφέρον για το προσφυγικό και τις εξελίξεις του συνεχίζει να είναι μεγάλο. Πέρα όμως από αυτό, μέσα στη μεγάλη εικόνα και γύρω από το κεντρικό ζήτημα, έχει επίσης ενδιαφέρον και το πως η κάθε τοπική κοινωνία, οι φορείς, οι συλλογικότητες αντιλαμβάνονται το θέμα και αναπτύσσουν τη δράση τους γύρω από αυτό.

Άλλοι προτάσσουν την ενημέρωση σε σχέση με τις εξελίξεις που είναι καθημερινές, άλλοι επιζητούν την ανάλυση που δίνειβάθος και προοπτική, άλλοι αναπτύσσουν μία διάδραση με κεντρικό στοιχείο τη συλλογή ειδών, άλλοι επεκτείνονται στη δημιουργία (φτιάχνουν μικρά ταινιάκια, εκθέσεις φωτογραφίας, κτλ), άλλοι προστρέχουν στη συλλογική μνήμη με ανάλογες εκδηλώσεις. Όλες αυτές οι διαφοροποιήσεις λένε πάρα πολλά για τον χαρακτήρα του "συλλογικού" και τον τρόπο που προσδιορίζει την έκφρασή του σε ένα κεντρικό και υψηλής πολιτικής θέμα. Μία παράλληλη ενδιαφέρουσα μελέτη.


Δευτέρα, 14 Δεκεμβρίου 2015

Πωλ Ελυάρ - "Τα όνειρά της μέσα στο φως Σβήνουν τον ήλιο"

Αγαπημένος Ελυάρ, ό,τι γράφει φτάνει αμέσως στην καρδιά μας, μας χτυπάει κατάστηθα σαν κύμα ζωής άλλης βγαλμένης από το άθροισμα των πιο μαγικών ονείρων μας

Η αγαπημένη

Στέκεται ορθή στα βλέφαρά μου

Και τα μαλλιά της μπλέκονται μες στα δικά μου

Έχει το σχήμα των χεριών μου

Έχει το χρώμα των ματιών μου

Βυθίζεται μες στη σκιά μου

Σα μια πέτρα στον ουρανό

Έχει τα μάτια της πάντ' ανοιχτά

Και δε μ' αφήνει σ' ύπνο να γείρω

Τα όνειρά της μέσα στο φως

Σβήνουν τον ήλιο

Με κάνουν να γελώ, να κλαίω και να γελώ

Και να μιλώ χωρίς να έχω τίποτα να πω.


Σαν σήμερα γεννιέται στο Σαιν Ντενί (1895) ο Πωλ Ελυάρ, Πωλ-Εζέν Γκρεντέλ μάλλον όπως ήταν το πραγματικό του όνομα. Συνδεδεμένος άρρηκτα με το κίνημα του υπερρεαλισμού του οποίου υπήρξε ένας από τους βασικούς ιδρυτές του και της επιθεώρησης των υπερρεαλιστών Litterature και της μεταγενέστερης έκδοσης La Revolution Surrealiste. Παρέμεινε στις τάξεις της υπερρεαλιστικής ομάδας του Παρισιού μέχρι το 1938. Στον Β΄ Παγκοσμίο Πόλεμο πήρε ενεργό μέρος στην Αντίσταση ως μέλος του κομμουνιστικού κόμματος. Κατά τη διάρκεια του ελληνικού Εμφυλίου επισκέφθηκε ως μέλος διεθνούς αντιπροσωπείας τον Γράμμο (Ιούνιος 1949), με στόχο την ενίσχυση του κύρους του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας και τη διεθνή υποστήριξή του. Πέθανε το 1952 από καρδιακή προσβολή.


Η γωνιά του έρωτα και του μίσους και της δόξας

Απαντούσαμε και τα μάτια μας αντανακλούσαν

Την αλήθεια που μας χρησίμευε για άσυλο.

Δεν αρχίσαμε ποτέ

Αγαπιόμασταν από πάντα

Και επειδή αγαπιόμαστε

Θέλουμε να λευτερώσουμε τους άλλους

Από την παγωμένη μοναξιά τους.

Λέω θες και θέλουμε Το φως να συνεχιστεί

Ζευγάρια που λάμπουν από αρετή

Ζευγάρια θωρακισμένα με θάρρος

Γιατί τα μάτια τους αντικρίζονται

Και γιατί ο σκοπός τους βρίσκεται μες στη ζωή

των άλλων.


Ίλιγγο, σαγήνη, θάμπωμα και συγκίνηση προκαλεί στον Ελύτη η συνάντησή του με το έργο του Ελυάρ. Ό,τι γράφει φτάνει αμέσως στην καρδιά μας, μας χτυπάει κατάστηθα σαν κύμα ζωής άλλης βγαλμένης από το άθροισμα των πιο μαγικών ονείρων μας, θα πει ο Οδυσσέας Ελύτης.
Η ποίηση του Ελυάρ είναι αισθησιακή, όχι εννοιολογική. Ο Ελύτης έλκεται από αυτήν την ποιητική όπως και από τη θεματολογία του Ελυαρ: αίσθηση της νεότητας, γυναίκα, έρωτας, ανοιχτός ορίζοντας, χρώματα της φύσης. 


Σ΄ αγαπώ για όλες τις γυναίκες που δε γνώρισα

 Σ αγαπώ για όλες τις εποχές που δεν έζησα

Για τη μυρωδιά της μεγάλης άπλας καί τη

μυρωδιά του ζεστού ψωμιού,

 Για το χιόνι που λιώνει για τα πρώτα

λουλούδια,

 Για τα αθώα ζώα που ο άνθρωπος δεν τα

φοβίζει

Σ΄ αγαπώ  για ν’ αγαπώ

Σ΄ αγαπώ για όλες τις γυναίκες που δεν αγαπώ.


Την πολυτέλεια παραμέρισαν αμέσως ο ανάλαφρος ίλιγγος και η πρωτοδοκίμαστη σαγήνη που αναπηδούσαν από κάθε διάβασμα μερικών στίχων που με συνέπερναν, όχι πια χάρη στο ρυθμικό ισόμακρό τους λίκνισμα, αλλά -κι αυτό ήτανε το σπουδαίο- χάρη στη μαγική κατακύρωση ενός άλλου κόσμου διαφορετικού, που ζούσε γύρω μου ή μέσα μου και δε ζητούσε παρά με ποιό τρόπο να εκδηλώσει καλύτερα την πραγματικότητα του. Κι αυτός ο τρόπος είχε βρεθεί. - γράφει ο νεαρός Ελύτης που αναγνωρίζει ότι τα πρώτα του ποιήματα είχαν για κύριο βοήθημα το μόνο μοντέρνο ποιητή που ταίριαζε στην ιδιοσυγκρασία του, τον Ελυάρ (η πληροφορία αυτή υπάρχει σε ιδιόχειρη σημείωση στο περιθώριο αντιτύπου ποιημάτων που κατέχει ο Βίττι).

Ο Ελύτης βρίσκει στον Ελυάρ το στοιχείο της τόλμης και τη διάθεση της ανατροπής που αισθάνεται έντονα μέσα του και ο ίδιος. Στη δημοσίευση των πρώτων ποιημάτων του στα Νέα Γράμματα (Νοέμβριος 1935, τεύχος 11ο), ο νεαρός Οδυσσέας Αλεπουδέλης επιλέγει το όνομα με το οποίο θα δημιουργήσει, γίνεται ο ποιητής Οδυσσέας Ελύτης. Οι δύο πρώτες συλλαβές του ψευδωνύμου του -που παραπέμπουν στην ελληνική μεταφορά των αντίστοιχων συλλαβών του Ελυάρ- εγγράφονται εμφανώς εν είδει γενεαλογίας και αντιδώρου.

Να κοιμάσαι

με τον ήλιο στο ένα μάτι και με το φεγγάρι στο άλλο

μ' έναν έρωτα στο στόμα κι ένα ωραίο πουλί μέσ' στα μαλλιά

στολισμένη σαν τους κάμπους, σαν τα δάση, σαν τη θάλασσα

στολισμένη και πεντάμορφη σαν το γύρο του κόσμου.

Να φεύγεις και να χάνεσαι

μέσ' απ' τους κλώνους των καπνών και τους καρπούς του ανέμου

πόδια πέτρινα με κάλτσες άμμου

γερά πιασμένη από του ποταμού τους μυώνες

και μιαν έγνοια, τη στερνή, στην καινούργια σου όψη επάνω.




Σαν κοιταζόμαστ’ εμείς
Σεντόνια σπιθοβολούν χιονιού
Κάτω από τον ήλιο που όλο και ζυγώνει

Παράθυρα ανοίγουν τις αγκάλες τους
Σ’ όλο το μέγα μάκρος της οδού της καλοσύνης
Ανοίγονται χέρια και πουλιά
Ανοίγονται μέρες ανοίγονται νύχτες
Και των παιδικών χρόνων τ’ αστέρια
Στις τέσσερεις γωνιές του απέραντου ουρανού
Από μεγάλη ανάγκη τραγουδάνε σιγανά

Σαν κοιταζόμαστ’ εμείς
Ο φόβος αφανίζει το φαρμάκι δια παντός
Σβήνει στο δροσερό χορτάρι απάνω

Οι βάτοι μέσα στους νεκρούς ναούς
Τραβάν έξω απ’ τον ριζοβολημένον ίσκιο
Τους ζέοντες άλικους και μελανούς καρπούς τους
Το κρασί της αφρισμένης γης
Πνίγει στο απόγειο της πτήσης τους τις μέλισσες
Και οι χωρικοί αναθυμούνται τότε
Χρόνια που ’χαν τις σοδειές τις πιο γεμάτες

Σαν κοιταζόμαστ’ εμείς
Τις φλέβες της πιάνει και χαράζει η απόσταση
Και των νερών το φούσκωμα όλους τους γιαλούς αγγίζει

Οι λέαινες οι περιστέρες οι ελαφίνες
Στον καθαρόν αγέρα τρέμοντας κοιτάζουν που γεννιέται
Τ’ όμοιό τους σαν την άνοιξη
Και η άφθονη γυναίκα και μητέρα
Τη ζωή στην ασωτεία συντονίζει
Αλλάζει ο κόσμος χρώμα
Η γέννηση με την απουσία εναλλάσσεται

Σαν κοιταζόμαστ’ εμείς
Οι τοίχοι φλέγονται όλοι από παλιά ζωή
Οι τοίχοι φλέγονται όλοι από ζωή καινούργια

Η κλίνη της φύσεως έξω
Έχει στρωθεί καλά με αθωότητα
Λυκόφωτος ο ουρανός και λούζει
Τη λυγμική και μειδιώσα
Μορφή της μουσηγέτιδος
Πάντοτε γυμνότερη εκείνη σκλάβα και άνασσα
Φυλλώματος διηνεκούς και εσαεί

Όποτε κοιταζόμαστ’ εμείς
Εσή η λυμφατική ο ζοφερός εγώ
Η όραση είν’ ολούθε αύρας πνοή και πόθου

Που ζωογονεί το πρώτο και το ύστατο όνειρο.

Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου 2015

Η ζωή είναι η ψυχή του έρωτα

Κι έχω καιρό να γράψω για τον έρωτα, διαπιστώνω. Κι αναρωτιέμαι πως είναι δυνατόν να γράφει κάποιος για τόσα και να μην γράφει για τον έρωτα! Να γράφει για την πολιτική, την κοινωνία και να μη γράφει για τον έρωτα. Πως είναι δυνατόν όταν ο έρωτας είναι και ενυπάρχει μέσα σε όλα.

Όσες ιδέες προσπάθησαν να τον αμφισβητήσουν απέτυχαν. Όσοι προσπάθησαν να τον αγνοήσουν έζησαν αιώνια δυστυχείς. Όχι, δεν μπορεί να μιλάς, να γράφεις και να ελπίζεις ότι κάτι σημαντικό λες ή θα πεις, χωρίς να ζεις με έρωτα, σε έρωτα, ή με την πίστη, το βλέμμα στραμένα προς αυτόν. Δεν μπορείς να τα αισθάνεσαι όλα αυτά χωρίς έρωτα.

Κι όταν δεν μιλάς και δεν γράφεις για έρωτα, είναι μάλλον γιατί το αποφεύγεις. Γιατί είναι τραγικό να μην μπορείς...

Γιατί πως μπορεί να μην υπάρχει ο έρωτας στη ζωή?

Σ αυτά που λες και Σ' αυτά που γράφεις? 

Πως υπάρχει ζωή χωρίς έρωτα?   Τι ζωή είναι?   

Όχι δεν υπάρχει. 

Η ζωή αρχίζει από έρωτα και τελειώνει όταν αυτός τελειώνει.

Ο έρωτας ΕΙΝΑΙ μια πράξη επαναστατική. Ο έρωτας ΕΙΝΑΙ μια επανάσταση.

Είτε ο έρωτας είναι ένα δαιμόνιο μεταξύ άλλων κατά τον Μάρκες, είτε ακόμη παραπέρα, η ουσία του δεν βρίσκεται στην πληρότητα και στην αρμονία, αλλά στη διαφορά, κατά τον Λακάν, είτε και ακόμη πιο αιρετικά, έρωτας είναι να δίνεις κάτι που δεν έχεις σε κάποιον που δεν το θέλει, είτε πρόκειται για ένα συμβάν κατά τον Μπαντιού, είτε ακόμη παραπέρα για κάτι διαφορετικό από ένα συμβόλαιο μεταξύ ναρκισσιστών, ο έρωτας είναι ένα αναντικατάστατο υλικό της ζωής. Τη συμπυκνώνει, τη σημασιοδοτεί, της δίνει όψεις δημιουργίας και έκφρασης με τρόπο μοναδικό και έτσι αναντικατάστατο. 

Όχι ότι δεν υπάρχουν και άλλα που δίνουν στη ζωή παρόμοια χαρακτηριστικά και την κάνουν και ανεκτή και ευχάριστη, αλλά τίποτα με τον τρόπο που το κάνει ο έρωτας. Και πρέπει να ερωτευτείς πολύ και βαθιά, τουλάχιστον για μία φορά στη ζωή σου, για να περάσεις σε αυτήν την αντίπερα όχθη και να ακούς μόνο σαν ψίθυρο τις φωνές που υψώνονται υποστηρίζοντας ότι έρωτας δεν υπάρχει. Και είναι πράγματι ευτυχής αυτός που μπορεί να ερωτεύεται πολύ και βαθιά πέρα από τη "μία φορά". Γιατί η "μία φορά" περικλείει κάτι πολύ στενό και μικρό για τον έρωτα. 

Μ΄αρέσει ο έρωτας, ακόμη και στα κλισέ του...


Θα επανέλθω για τον έρωτα. Μέχρι τότε, παραθέτω ένα απόσπασμα από ένα εξαιρετικό άρθρο της φίλης μου Αντιγόνης - που μας έχει συνηθίσει σε εξαιρετικά κείμενα για τις γονεϊκές σχέσεις - αλλά όταν γράφει και για τα συναισθήματα με εντυπωσιάζει πάντα από την άφοβη προσέγγισή της. Ναι, έχει δίκιο, η ψυχή του έρωτα είναι η ζωή.

"Χορός συναισθημάτων ο έρωτας που αγγίζει την ψυχή μας.
Ύστατη μορφή δημιουργίας η αλλαγή της όταν μεταμορφώνεται από τον έρωτα. Έρωτας και ψυχή σύντροφοι, συνοδοιπόροι στην πιο ολοκληρωμένη και ολοκληρωτική μορφή που πλαισιώνει την ανθρώπινη ύπαρξη. Ο έρωτας έχει ψυχή, μια ψυχή που ποτέ δεν είναι στατική αλλά μεταμορφώνεται μέσα από την αλλαγή των ανθρώπων που τον βιώνουν.

Στην αρχή του, στην εμβρυική του μορφή, ζητάει την προσκόλληση την καθημερινή ανάσα που είναι η επαφή. Υπάρχει μέσα από το άγγιγμα, το βλέμμα, το χαμόγελο και την προσδοκία της μονιμότητας. Η ψυχή του έρωτα, που αγγίζει τις πιο βαθιές μας συναισθηματικές χορδές γεννώντας μια εσωτερική επανάσταση που μετουσιώνει τον φόβο σε ρίσκο, την ανάγκη σε εκπλήρωση, την δυσπιστία σε αλήθεια. Μας βυθίζει στις πιο καλά φυλαγμένες και ασφαλείς μας σκέψεις και μας κάνει επαναστάτες να μην φοβόμαστε τίποτα και να θέλουμε δίπλα μας να αγγίζουμε, να νιώθουμε τον άνθρωπο που δίνει μορφή στην λέξη Έρωτας.

Είναι επαναστατική η ψυχή του, πυροδοτεί τα πιο αρχέγονα συναισθήματα επιβίωσης και συνέχισης του ανθρώπου. Συναισθανόμαστε, αφηνόμαστε να γευτούμε την αίσθηση του αγαπημένου μας, την μυρωδιά του δέρματος του, την ψυχή και το συναίσθημα που ξεδιπλώνεται μπροστά μας, μπαίνουμε και κολυμπάμε σε ένα χείμαρρο συναισθημάτων που σιγά σιγά γίνεται μια έκρηξη ψυχής, μια ψυχική δυάδα γεμάτη ζωή. Γιατί αυτή είναι η ψυχή του έρωτα, η ζωή.

Η ζωή που δημιουργείται με την γέννηση μας πορεύεται μαζί μας στο προσωπικό μας ταξίδι και πέφτει επάνω στον άνθρωπο που κάνει το είναι μας να αλλάζει, να αναπνέει, να ονειρεύεται, να φαντασιώνεται, να χρωματίζει τις στιγμές του με όνειρα και υποσχέσεις. Υποσχέσεις που ψιθυρίζονται, φωτίζονται και βιώνονται."



Παρασκευή, 11 Δεκεμβρίου 2015

ΣΥΡΙΖΑ: H ∆ιάψευση της Λαϊκιστικής Υπόσχεσης




Το νέο βιβλίο του Cas Mudde, ΣΥΡΙΖΑ: Η διάψευση της λαϊκιστικής υπόσχεσης, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Επίκεντρο. Μία ενδιαφέρουσα ματιά από ένα πολιτικό επιστήμονα που μελετά τον λαϊκισμό στο "φαινόμενο ΣΥΡΙΖΑ" αν και με απαισιόδοξα σενάρια για την Ελλάδα στο τέλος. Αιχμηρό όσο χρειάζεται, δουλεμένος λόγος με προσωπικό τόνο και αμεσότητα στην έκφραση και βέβαια πολύ ενδιαφέρουσα ανάλυση για τον λαϊκισμό στα αριστερά.



* Το παρακάτω κείμενο αποτελεί μέρος από την εισαγωγή.


"Η σοκαριστική επιτυχία της Χρυσής Αυγής αψήφησε την ακαδημαϊκή βιβλιογραφία σχετικά με τα ακροδεξιά κόμματα, η οποία παρουσίαζε διάσταση απόψεων σχεδόν για τα πάντα, αλλά παρουσίαζε σπάνια ομοφωνία στην άποψη ότι τα νεοναζιστικά κόμματα δεν μπορούν να έχουν εκλογική επιτυχία στη μεταπολεμική Ευρώπη. Συνεπώς, παρά την αύξηση των ποσοστών του στις εκλογές του Μαΐου του 2012, ήμουν βέβαιος ότι η Χρυσή Αυγή δεν θα κατάφερνε να μπει στη Βουλή. [...]

Επιπλέον, έχοντας ήδη πρόσφατα ξεκινήσει τη συγκριτική μελέτη στον λαϊκισμό, αριστερό και δεξιό, μου προκάλεσε την περιέργεια η ξαφνική άνοδος του Συνασπισμού της Ριζοσπαστικής Αριστεράς (ΣΥΡΙΖΑ). Τα υπερβολικά και απαίδευτα αισθήματα κατά της Χρυσής Αυγής και υπέρ του ΣΥΡΙΖΑ στα ευρωπαϊκά αριστερά μέσα πυροδότησαν τα αντιδραστικά μου ένστικτα, τα οποία τα εκφράζω κυρίως μέσα από άρθρα μου, αλλά με έκαναν επίσης να σκεφτώ σε βάθος σχετικά με την ευρωπαϊκή πολιτική γενικά, και τον πολιτικό εξτρεμισμό ειδικά.

Το πρώτο ερώτημα στο οποίο έπρεπε να απαντήσω ήταν: 

Ποια είναι η σημασία της επιτυχίας της Χρυσής Αυγής τόσο για την Ευρώπη γενικά όσο και για την Ελλάδα ειδικά;


Όπως πάντα σε ό,τι αφορά την Άκρα Δεξιά στην Ευρώπη, δεν λείπουν οι ιστορικές συγκρίσεις με τη Γερμανία της Βαϊμάρης και με τη Συνθήκη των Βερσαλλιών. Χωρίς, ωστόσο, να λαμβάνεται υπόψη η ιστορική ακρίβεια ή το εθνικό πλαίσιο. Όροι όπως «η Ελληνική Βαϊμάρη» έγιναν δημοφιλείς, και κάποιοι σχολιαστές έφτασαν στο σημείο να προβλέπουν απροκάλυπτα την «Ευρωπαϊκή Βαϊμάρη», υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να καθορίσει το μέλλον ολόκληρης της Ευρώπης ή τουλάχιστον της νότιας Ευρώπης. 
Είναι περιττό να πούμε ότι τα επιχειρήματα για τη Συνθήκη των Βερσαλλιών και τη Γερμανία της Βαϊμάρης παρουσιάζουν σοβαρές αδυναμίες, ενώ η Ελληνική Βαϊμάρη θα μπορούσε να ισχύει μόνο με σημαντικές εξειδικεύσεις. Το πιο σημαντικό είναι ότι, ενώ η Γερμανία της Βαϊμάρης αφορούσε την άνοδο του εξτρεμισμού, δηλαδή της αντιδημοκρατίας, η «Ελληνική Βαϊμάρη» αφορά κυρίως την άνοδο του ριζοσπαστισμού, δηλαδή της αντίθεσης στη φιλελεύθερη δημοκρατία. Όπως ελπίζω ότι θα γίνει σαφές στα κείμενα που ακολουθούν, δεν πρόκειται για ένα ακαδημαϊκό παιχνίδι με τις λέξεις.

Το δεύτερο ερώτημα στο οποίο έπρεπε να απαντήσω ήταν: 

Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στον λαϊκισμό και τη δημοκρατία; 

Μία από τις πιο θετικές συνέπειες της ανόδου του ΣΥΡΙΖΑ, και σε μικρότερο βαθμό των Podemos στην Ισπανία, είναι ότι μας υπενθύμισαν ότι ο λαϊκισμός δεν είναι απαραίτητα ένα δεξιό φαινόμενο. Μέχρι το 2012 σχεδόν όλα τα επιτυχημένα λαϊκιστικά κόμματα ήταν δεξιά, κυρίως ακροδεξιά, και αυτό είχε οδηγήσει πολλούς σχολιαστές να συγχωνεύουν ακροδεξιά χαρακτηριστικά όπως η ξενοφοβία με τον λαϊκισμό. 
Ο ΣΥΡΙΖΑ και περισσότερο οι Podemos, μας δείχνει ότι ο λαϊκισμός δεν είναι απαραίτητο να είναι εθνικιστικός και ξενοφοβικός. Όμως αυτό εγείρει το ερώτημα ποιο είναι το βασικό χαρακτηριστικό του λαϊκισμού, δηλαδή, τι κοινό έχουν όλα τα λαϊκιστικά κόμματα και ποια είναι η σχέση λαϊκισμού και δημοκρατίας. 

Το τρίτο ερώτημα που προέκυψε ήταν: 

Είναι η μεγάλη οικονομική κρίση του 2008 η αιτία για την άνοδο του αριστερού λαϊκισμού στην Ευρώπη;


Εξάλλου, ο αριστερός λαϊκισμός αποτέλεσε επίσης επιτυχημένη αντίδραση στις συνέπειες του νεοφιλελευθερισμού σε ορισμένες χώρες της Λατινικής Αμερικής, όπως η Βολιβία και η Βενεζουέλα, για χρόνια. Όπως συμβαίνει συχνά όταν δύο κατά κάποιον τρόπο παρόμοια φαινόμενα εμφανίζονται εντός μιας σχετικά σύντομης χρονικής περιόδου, τα μέσα ενημέρωσης επιδόθηκαν σε μια εικοτολογική φρενίτιδα, προβλέποντας την «άνοδο του αριστερού λαϊκισμού». Σε αυτήν παρασύρθηκαν και κάποιοι ακαδημαϊκοί, δημοσιεύοντας τους ευσεβείςπόθους τους σε κείμενα με μεγαλεπήβολους τίτλους όπως «Οι Καιροί Αλλάζουν: Ένας Νέος Αριστερός Λαϊκισμός.

 Πόσο διαφορετικά φαίνονται τα πράγματα σήμερα. 


Ελάχιστοι προοδευτικοί που σέβονται τον εαυτό τους εξακολουθούν να παρουσιάζουν τον ΣΥΡΙΖΑ ως μια αχτίδα ελπίδας για την Ελλάδα, πόσω μάλλον για την Ευρώπη, οι Podemos απογοήτευσαν τόσο στις δημοσκοπήσεις όσο και στις τοπικές εκλογές, και τα λίγα παλαιά αριστερά λαϊκιστικά κόμματα –όπως το Ολλανδικό Σοσιαλιστικό Κόμμα (SP) και Η Αριστερά (DieLinke) στη Γερμανία– αύξησαν ελάχιστα τα ποσοστά τους. Κάποιοι επιχειρούν να διατηρήσουν ζωντανό τον μύθο της ανόδου της λαϊκιστικής ριζοσπαστικής Αριστεράς, συμπεριλαμβάνοντας σε αυτήν πολιτικούς από τον ευρύτερο χώρο, όπως τον νέο ηγέτη του βρετανικού Εργατικού Κόμματος Jeffrey Corbyn και τον Αμερικανό υποψήφιο των Δημοκρατικών για την προεδρία Bernie Sanders. Ωστόσο, δεν υπάρχει ίχνος λαϊκισμού, ή ακόμα περισσότερο ριζοσπαστισμού, στον Corbyn και στον Sanders, οι οποίοι προτείνουν αρκετά συνηθισμένες, παλαιού τύπου σοσιαλδημοκρατικές πολιτικές. 


Στην πραγματικότητα, ο αριστερός λαϊκισμός παραμένει ένα αρκετά ασήμαντο πολιτικό φαινόμενο στην Ευρώπη, και ο ΣΥΡΙΖΑ δεν βοήθησε στην άνοδο παρόμοιων κομμάτων σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ο ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν καλύτερο να θεωρηθεί ένα παράδειγμα ελληνικού «εξαιρετισμού» παρά μια ευρωπαϊκή εμπροσθοφυλακή. Παρόλο που η εκλογική επιτυχία του οφείλεται στη μεγάλη οικονομική κρίση του 2008, ο αριστερός λαϊκισμός αποτελεί παγιωμένο ελληνικό φαινόμενο. Κατά πολλούς τρόπους, ο ΣΥΡΙΖΑ είναι μια σύγχρονη εκδοχή, και ακόμα και αντικατάσταση, του ΠΑΣΟΚ.

Το τέταρτο, και τελευταίο, ερώτημα στο οποίο έπρεπε να απαντήσω, ήταν: 

Ποιο είναι το μέλλον της Ελλάδας; 


Παρόλο που μου είναι αρκετά εύκολο να κάνω βραχυπρόθεσμες προβλέψεις, σύμφωνα με τις οποίες ελάχιστα πράγμα τα αναμένεται να αλλάξουν, το μακρινό μέλλον είναι πολύ πιο δύσκολο να προβλεφθεί. Σε κομματικό επίπεδο, η μπάλα βρίσκεται στην πλευρά του ΣΥΡΙΖΑ. Το πού θα αποφασίσει ο Αλέξης Τσίπρας να πάει το κόμμα του θα καθορίσει όχι μόνο τη μοίρα του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και διαφόρων άλλων υπαρκτών και μελλοντικών κομμάτων. 

Πολύ σημαντικό ρόλο παίζουν οι μακροπρόθεσμες κοινωνικές συνέπειες της οικονομικής κρίσης και η αντιπαράθεση για αυτές. Το πιο σημαντικό είναι, τι συμβαίνει με την ελληνική νεολαία; Ενώ τα επίσημα δεδομένα πρέπει να εξετάζονται με προσοχή, η ανεργία των νέων στην Ελλάδα έχει σαφώς φτάσει σε ενδημικά επίπεδα. Έχοντας φτάσει περίπου στο 60% στο απόγειο της κρίσης, εξακολουθεί να βρίσκεται γύρω στο 50%. Ακόμα και αν η ελληνική οικονομία ανακάμψει σύντομα, δηλαδή, εντός των επόμενων πέντε ετών, πολλοί από αυτούς τους νέους δεν θα μπορέσουν να επωφεληθούν, επειδή οι θέσεις εργασίας που θα προκύψουν θα καλυφθούν από την επόμενη γενιά. Θα μπορούσαν να γίνουν μια «χαμένη γενιά», όπως και η νεολαία στην Ανατολική Γερμανία τη δεκαετία του 1990, αλλά χωρίς τη βοήθεια που εκείνοι είχαν, εξαιτίας της δεινής κατάστασης του ελληνικού κράτους πρόνοιας. Οι περισσότεροι, αργά αλλά σταθερά, θα γυρίσουν την πλάτη τους στην πολιτική, με αποτέλεσμα να αποδυναμωθεί ακόμα περισσότερο η φωνή τους στο πολιτικό σύστημα, καθώς και η νομιμότητα του δημοκρατικού συστήματος. Όμως κάποιοι μπορεί να γίνουν μέλη εξτρεμιστικών ομάδων, αριστερών και δεξιών, ενισχύοντας την ήδη υψηλή πολιτική πόλωση και βία στη χώρα.


Τελικά, όμως, φαίνεται ότι η Ελλάδα θα παραμείνει μια δυσλειτουργική φιλελεύθερη δημοκρατία, παρόμοια με τα νέα κράτη-μέλη της ΕΕ στα Βαλκάνια παρά με τα παλαιά κράτη-μέλη της ΕΕ στη Δυτική Ευρώπη.
Τα κόμματα θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούν μια πύρινη ρητορεία, που υπερθεματίζει στις θεωρίες συνομωσίας και τον εθνικισμό, ενώ η χώρα θα κυβερνιέται με βάση το πελατειακό σύστημα και τη διαφθορά. Τα κόμματα και οι πολιτικοί που θέλουν να εκσυγχρονίσουν τη χώρα, και κυρίως να ενδυναμώσουν τα φιλελεύθερα δημοκρατικά της θεμέλια, είτε θα έχουν μόνο μια μέτρια εκλογική υποστήριξη είτε θα αποτρέπονται από τις οικονομικές και πολιτικές ελίτ. 
Η ΕΕ θα ασκεί τακτικά κριτική στις ελληνικές ελίτ, αλλά θα συνεχίζει επίσης να θέτει τα διεθνή οικονομικά συμφέροντα πάνω από τις εσωτερικές πολιτικές ανησυχίες. Τελικά, αν θα πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στην οικονομική υγεία της Ευρωζώνης και τη δημοκρατική υγεία του ελληνικού πολιτικού συστήματος, η δεύτερη πάντα θα μπαίνει σε δεύτερη μοίρα. 


Όμως ανεξάρτητα από το πόσο εγωκεντρική και αναποτελεσματική είναι η αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης γενικά, και της Ελλάδας ειδικά, από την ΕΕ, δεν είναι η ΕΕ η αιτία των ελληνικών προβλημάτων, αλλά απλώς ένας καταλύτης. Οι Έλληνες είναι αυτοί που δημιούργησαν το δυσλειτουργικό σύστημα και οι Έλληνες είναι αυτοί που θα πρέπει να βρουν μια λύση σε αυτό. 

Παρόλο που ο ρόλος των ελληνικών ελίτ είναι μεγάλος, το πελατειακό σύστημα και η διαφθορά δεν θα μπορούσαν να γίνουν ενδημικά και πανταχού παρόντα χαρακτηριστικά χωρίς την ανοχή μεγάλου μέρους του πληθυσμού. Ομοίως, παρόλο που η αποτυχία των ελίτ δημιουργεί ευκαιρίες στους εθνικιστές και τους λαϊκιστές ώστε να κινητοποιηθούν, δεν υποχρεώνει τον λαό να τους ψηφίσει. 

Αν υπάρχει κάποιο γενικό μήνυμα σε αυτόν τον τόμο, αυτό είναι ότι οι λαϊκιστές μπορεί κάποιες φορές να θέτουν τα σωστά ερωτήματα, αλλά σχεδόν πάντα προσφέρουν τις λάθος απαντήσεις. Αυτό ισχύει για όλες τις χώρες, και η Ελλάδα σε αυτή την περίπτωση δεν αποτελεί εξαίρεση."


Πέμπτη, 10 Δεκεμβρίου 2015




I always speak the truth. Not the whole truth, because there's no way, to say it all. Saying it all is literally impossible: words fail. Yet it's through this very impossibility that the truth holds onto the real.

Jacques Lacan


Τετάρτη, 9 Δεκεμβρίου 2015

Επιχείρηση Ειδομένη



Με έναν "θαυματουργικό" προφανώς τρόπο και χωρίς μάρτυρες - όπως φυσικά συμβαίνει σε όλα τα σοβαρά θαύματα - άνθρωποι που μέχρι χτες δεν ήθελαν να φύγουν από την Ειδομένη, που έζησαν 20 μέρες στο κρύο, στον υποσιτισμό, που διαμαρτύρονταν, που έκαναν απεργία πείνας, που έραψαν το στόμα τους με σύρματα, αυτοί οι άνθρωποι, "πείσθηκαν" από την ελληνική αστυνομία σήμερα, μπήκαν στα λεωφορεία και αποχώρησαν. Έτσι απλά.

Η επιχείρηση ήταν πάρα πολύ καλά σχεδιασμένη και εξαιρετικά "νοικοκυρεμένη" για τα μέτρα της ελληνικής αστυνομίας, που μας έχει συνηθίσει σε χοντροειδούς τύπου επιχειρήσεις - σκούπα. Πρώτη φορά τέτοια αρτιότητα και μάλιστα από αστυνομικές δυνάμεις χωρίς παρόμοια επιχειρησιακή εμπειρία! Αλλά ο επιχειρησιακός σχεδιασμός έδειχνε γνώση, εμπειρία και η επιχείρηση έγινε με εξαιρετικό συντονισμό και χωρίς το παραμικρό "λάθος"! 

Καταρχήν, από τα ξημερώματα σχηματίστηκε ένας κλοιός με ακτίνα 3 χλμ (!!!). Οι 3-4 δημοσιογράφοι και φωτορεπόρτερ που ήταν εκεί οδηγήθηκαν στο αστυνομικό τμήμα στις 6:30 το πρωί με το πρόσχημα της εξακρίβωσης στοιχείων, αλλά τελικά επρόκειτο για προσαγωγή. Κανείς δεν πέρασε αυτόν τον κλοιό παρά μόνο μετά την ολοκλήρωση της επιχείρησης, που κράτησε 10 ώρες (!) και γέμισε 45 λεωφορεία! Στο camp δεν υπήρχε τίποτα, παρά μόνο άδειες σκηνές και προσωπικά αντικείμενα.

Έτσι, η σιδηροδρομική γραμμή άνοιξε και η "διέλευση" των εμπορευμάτων που ήταν και το μείζον ζήτημα θα συνεχίζεται ελεύθερα πλέον. Με την ελεύθερη διέλευση των ανθρώπων έχουμε βέβαια ακόμη κάποια προβλήματα, αλλά αυτό εμφανώς δεν είναι προτεραιότητα. Εξάλλου ήταν να μην αρχίσουν τα θαύματα...

Όλα αυτά τα θαυματουργικά συνέβησαν μία μόλις μέρα μετά την έλευση της Frontex στην Ειδομένη, παρά το γεγονός ότι προαναγγέλθηκαν μέρες πριν σε διάφορους και διαφορετικούς τόνους από τον αρμόδιο υπουργό. 

Κι ύστερα σου λένε να μην πιστεύεις στα θαύματα!



The rise of the Front National is only part of the problem - Άρθρο



Μετάφρασή μου άρθρου του Aurelien Mondon*δημοσιεύτηκε στα αγγλικά στις 07.12.2015 στο OPEN DEMOCRACY. 


Με ευσύνοπτο και άμεσο τρόπο παρουσιάζει το αποτέλεσμα των πρόσφατων εκλογών στη Γαλλία και αναλύει τα αίτια της ανόδου του ακροδεξιού Εθνικού Μετώπου. Μελέτη του θέματος σε βάθος, οξυδερκής παρατήρηση, δυνατή σφαιρική ανάλυση και συμπεράσματα με ευρύτητα, ανάμεσα στα πολύ καλά στοιχεία του άρθρου που αξίζει να διαβαστεί. 



Η άνοδος του Εθνικού Μετώπου είναι μόνο μέρος του προβλήματος


Το “σοκ” δεν είναι η άνοδος του Εθνικού Μετώπου, 
αλλά η αποτυχία του συστήματος να προβάλει μια θετική εναλλακτική λύση.


Όπως με κάθε πρόσφατη εκλογική διαδικασία η Γαλλία ξύπνησε το πρωί σοκαρισμένη και κλονισμένη. Το Εθνικό Μέτωπο αποτελεί σταθερά μέρος των πρωτοσέλιδων, είναι το θέμα των ημερών τον τελευταίο καιρό. Η δεξιά (εφημερίδα) Le Figaro και η κομμουνιστική L'Humanité μοιράζονται τον ίδιο τίτλο: Το σοκ.

Παίρνοντας το 27,96% το κόμμα της Μαρί Λεπέν έχει έρθει πρώτο σε εθνικό επίπεδο, μπαίνοντας μπροστά με ένα ποσοστό πολύ μεγαλύτερο από αυτό που προέβλεπαν οι δημοσκοπήσεις. Η κεντροδεξιά Ένωση (Les Républicains, MoDem και UDI)  ήρθε δεύτερη με 26,89%, ενώ το Σοσιαλιστικό Κόμμα κατέρρευσε με 23,33%. Αυτό είναι ένα εξαιρετικά άσχημο αποτέλεσμα για την κεντροαριστερά που είχε κερδίσει -εκτός από μία- όλες τις περιφέρειες της ηπειρωτικής Γαλλίας στις δύο προηγούμενες εκλογές, το 2004 και το 2010.


Μπορούμε όμως να εξακολουθούμε να αποκαλούμε “σοκ” αυτά τα αποτελέσματα, υπό το πρίσμα των τελευταίων τριών χρόνων; 

Το 2012 η Μαρί Λεπέν πήρε 17,9% στις προεδρικές εκλογές. Αργότερα μέσα στην ίδια χρονιά, το κόμμα της πήρε 13,6% στις βουλευτικές εκλογές παρά τις αντίξοες συνθήκες που καθορίζονται από το πλειοψηφικό σύστημα, το οποίο είχε κρατήσει με επιτυχία το Εθνικό Μέτωπο έξω από την Βουλή από το 1988. Το 2014 το κόμμα κέρδισε τις ευρωεκλογές με 24,86%. Και τέλος, τον Μάρτιο του 2015 το Εθνικό Μέτωπο ήρθε τρίτο στις νομαρχιακές εκλογές με 25,24% στον πρώτο γύρο.

Τα αποτελέσματα των χτεσινών εκλογών δεν είναι κάτι ασυνήθιστο για τη Γαλλία και η προσποίηση των μέσων μαζικής ενημέρωσης για το σοκ (που προκάλεσε), υπογραμμίζει μόνο την άρνηση ή την παντελή έλλειψη φαντασίας ως προς το τι πρέπει να γίνει για να αντιστραφεί το ρεύμα.

Με δυνητικές συμμαχίες μεταξύ της κεντροδεξιάς και της κεντροαριστεράς είναι δύσκολο να γνωρίζουμε τι ακριβώς θα συμβεί στον δεύτερο γύρω. Ωστόσο, στρατηγικής σημασίας τμήματα και στα δύο στρατόπεδα έχουν ήδη επιβεβαιώσει ότι τα πράγματα στη Γαλλία έχουν αλλάξει.

Το Δημοκρατικό Μέτωπο, η παραδοσιακή επιλογή των υποψηφίων κατά του Εθνικού Μετώπου στο δεύτερο γύρο των εκλογών, δεν φαίνεται να είναι πλέον μια “φυσική” επιλογή. Ο Νικολά Σαρκοζί έχει ήδη ανακοινώσει ότι δεν θα αποσύρει τους υποψηφίους του και δεν θα ενταχθεί σε κοινές εκλογικές λίστες με το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα έκανε μία επίσημη έκκληση για ενότητα, αλλά οι διασπάσεις μέσα στις τάξεις του είναι σαφείς και έχει ήδη αρνηθεί να αποσύρει μία λίστα υποψηφίων του για τις περιφερειακές εκλογές.

Όποια και αν είναι η απόφαση της κεντροδεξιάς και της κεντροαριστεράς είναι πιθανό το επόμενο σαββατοκύριακο το Εθνικό Μέτωπο να γιορτάσει τις πρώτες του νίκες στις περιφερειακές εκλογές, με τη Μαρί Λεπέν και τη Μαριόν Maréchal-Λεπέν να τοποθετούνται με τον καλύτερο τρόπο στα βόρεια και νότια της Ανατολικής Περιφέρειας. Αν κερδίσουν και οι δύο την επόμενη Κυριακή, το Εθνικό Μέτωπο θα είναι σε θέση να χρησιμοποιήσει τις περιοχές αυτές ως “πειραματικό χώρο” στην επιδίωξή του να επιβάλλει την στρατηγική του κεντρικά.

Θα επιτρέψει επίσης στο Εθνικό Μέτωπο να συνεχίσει την εξισορρόπηση ανάμεσα σε μια πιο σύγχρονη αναμορφωτική γραμμή που αντιπροσωπεύεται από τη Μαρί Λεπέν στην ηγεσία του κόμματος και την πιο ριζοσπαστική, συντηρητική γραμμή που αντιπροσωπεύεται από τη Μαριόν Maréchal-Λεπέν, η οποία θεωρείται συχνά πιο κοντά στο όραμα του παππού της. Αυτό θα σήμαινε ότι το κόμμα δεν θα χρειαστεί να επιλέξει μία από τις δύο γραμμές, αλλά θα μπορεί να συνεχίσει να προσελκύει πολύ διαφορετικά τμήματα του εκλογικού σώματος, προκειμένου να τα ενσωματώσει ως ψηφοφόρους του στις προεδρικές εκλογές του 2017.

Εάν το Εθνικό Μέτωπο κερδίσει σε περιφερειακό επίπεδο είναι μάλλον απίθανο ότι θα ενεργήσει με τρόπο ριζοσπαστικό. Θα στείλει μηνύματα στο εκλογικό σώμα κυρίως σε συμβολικό επίπεδο, χωρίς όμως να παραγνωρίζονται και αυτά που υλοποιήθηκαν στις πόλεις όπου το Εθνικό Μέτωπο κέρδισε πέρσυ. Ωστόσο, με το βλέμμα στραμμένο και στις προεδρικές εκλογές είναι πιθανό αυτές οι ενέργειες να είναι περιορισμένες, καθώς το κόμμα θα καταβάλλει κάθε προσπάθεια για να αντιμετωπίσει την αφήγηση των αντιπάλων του που το δαιμονοποιούν και να εμφανίζεται όσο το δυνατόν πιο αθώο. 


Με αυτόν τον τρόπο το Εθνικό Μέτωπο θα ενισχυθεί, αναμορφώνοντας τον λόγο του κατά τη διάρκεια των τελευταίων τριών δεκαετιών μακριά από την παραδοσιακή ακροδεξιά ρητορική. Και ενώ το ιδεολογικό του πλαίσιο έχει παραμείνει σταθερό, το κόμμα έχει κατάφερε με εξαιρετική επιτυχία να αναμορφώσει τη δημόσια συζήτησή, με τρόπο ώστε να χωράει στην ατζέντα του, και ενάντια σε όλες τις πιθανότητες, να είναι ο καλύτερος υπερασπιστής του κοσμικού κράτους, κατανοητός σήμερα με τους όρους της ισλαμοφοβίας.

Ωστόσο, θα ήταν λάθος να υποθέσουμε ότι το Εθνικό Μέτωπο είναι ο αποκλειστικά υπεύθυνος για την επιτυχία του. Χωρίς την επικρατούσα αριστερά και δεξιά το κόμμα των Λεπέν δεν θα ήταν ποτέ σε θέση να πετύχει μία τόσο περίοπτη θέση. 

Το πρώτο ρήγμα ήρθε στη δεκαετία του 1980 και ήταν εν μέρει αποτέλεσμα της ομιλίας του Λεπέν, η οποία μεταδόθηκε ραδιοφωνικά  σε χρόνο που του δόθηκε από τον σοσιαλιστή προέδρο Φρανσουά Μιτεράν σε μία προσπάθειά του να διαιρέσει τη δεξιά, καθώς είχε χάσει την υποστήριξη ενός μεγάλου μέρους του εκλογικού του σώματος ύστερα από τη μετακίνηση του μακριά από τη ριζοσπαστική ατζέντα του Σοσιαλιστικού Κόμματος και προς τη νεοφιλελεύθερη λιτότητα.

Το 2002 ο Ζαν Μαρί Λεπέν έφθασε στο δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών. Η κάλυψη από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ήταν δραματική και όλες οι εφημερίδες καλούσαν για ενότητα απέναντι στην επιστροφή του φασισμού. Ο Ζακ Σιράκ, ο οποίος είχε εμπλακεί σε σκάνδαλα διαφθοράς, επανεξελέγη με 82% στο δεύτερο γύρο επωφελούμενος από την ψήφο πολλών υποστηρικτών της αριστεράς, που παρέμεινε σημαδεμένη στον απόηχο. Αυτό που κέρδισε ο Λεπέν και ήταν στην πραγματικότητα μια σταθεροποίηση των ψήφων του, αγνοήθηκε τόσο από τους σχολιαστές όσο και από τους πολιτικούς, οι οποίοι προτίμησαν να αποφύγουν τις ευθύνες τους μέσα στο κλίμα δυσπιστίας και αποξένωσης που είχε γίνει ο κανόνας της γαλλικής πολιτικής σκηνής.

Το 2002 η αποχή εκτιναχθεί στα ύψη, ενώ τα ποσοστά των τριών μεγάλων κομμάτων έπεσαν κατακόρυφα. Εστιάζοντας σε αυτό αντί για το σύνηθες, οι επιδόσεις της άκρας δεξιάς θα μπορούσαν να είχαν δημιουργήσει ένα κατάλληλο περιβάλλον για την αναζωογόνηση της πολιτικής. Ωστόσο, κάτι τέτοιο δεν συνέβη: όσοι απείχαν από τις εκλογές χαρακτηρίστηκαν ανήθικοι κι εκείνοι που είχαν ψηφίσει μικρότερα κόμματα κατηγορήθηκαν ως υπεύθυνοι για την άνοδο του Εθνικού Μετώπου. Η δημοκρατία δεν ήταν πλέον θέμα επιλογής, αλλά η απλή αποδοχή μιας διαδικασίας που υποστήριζε το διχαστικό και άνισο σύστημα.

Καθώς ο Σαρκοζί ενισχύθηκε μέσα από τις τάξεις της επικρατούσας δεξιάς, το πρόγραμμα και ο λόγος του Εθνικού Μετώπου νομιμοποιούταν ολοένα και περισσότερο, τα ζητήματα στα οποία αντιδρούσε το 10% του εκλογικού σώματος κατέληξαν στα κυβερνητικά κόμματα και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης επέλεξαν (να τα προβάλλουν) ως κεντρικά στρατηγικά στοιχεία της εκστρατείας των κομμάτων. Για να κρύψουν την αδυναμία τους να προσφέρουν κάτι θετικό σε σχέση με τις πραγματικές ανησυχίες του πληθυσμού (απασχόληση, εκπαίδευση, φορολογία, κ.λπ.), τόσο η κεντροδεξιά όσο και η κεντροαριστερά εστίασαν σε θέματα ταυτότητας, πέφτοντας έτσι απευθείας στα νύχια της άκρας δεξιάς.

Παρόλα αυτά και ενώ το κλίμα παραμένει εξαιρετικά εχθρικό, δεν έχει χαθεί κάθε ελπίδα. Ενώ τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, οι ειδήμονες και οι πολιτικοί θα κάνουν πολύ θόρυβο τις επόμενες εβδομάδες γύρω από το Εθνικό Μέτωπο, υπάρχει πάντα ένας άλλος τρόπος για να κατανοήσουν την κατάσταση και να σχεδιάσουν μια πιο θετική απάντηση.

Σήμερα, το Εθνικό Μέτωπο επωφελείται από ένα εξαιρετικά γόνιμο περιβάλλον. Οι τρομοκρατικές επιθέσεις στη Γαλλία και η αντίδραση τόσο των κεντροδεξιών όσο και των κεντροαριστερών κομμάτων έχουν νομιμοποιήσει το λόγο του Εθνικού Μετώπου εναντίον του Ισλάμ και τις απαιτήσεις του για ολοένα και πιο αυταρχικά μέτρα ασφαλείας. Επιπλέον, καθώς 9/10 ερωτηθέντες σε δημοσκοπήσεις δηλώνουν ότι δεν εμπιστεύονται πλέον τα πολιτικά κόμματα, το Εθνικό Μέτωπο πλασάρεται ως το ιδανικό αουτσάιντερ καθώς δεν επωμίσθηκε ποτέ κάποια μεγάλη ευθύνη. Αλλά ακόμα κι έτσι, παρά τις προσπάθειές του σε αυτό το εξαιρετικά ευνοϊκό περιβάλλον και την απόλυτη αποτυχία των επικρατούντων κομμάτων να επανασυνδεθούν με το εκλογικό σώμα, δεν έχει καταφέρει μέχρι στιγμής να προσελκύσει περισσότερο από το 15% του εκλογικού σώματος.

Χθες, το 85% του πληθυσμού δεν πίστεψε ότι το Εθνικό Μέτωπο ήταν η λύση στα προβλήματά του. Το 50% πιστεύει ότι κανένα από τα υπάρχοντα κόμματα δεν άξιζε την ψήφο του. Η κινδυνολογία δεν αρκεί πλέον για να κερδίσουν τα κόμματα τις ψήφους του εκλογικού σώματος και οι πολιτικοί και οι πολιτικές τους αρχίζουν τώρα να φαίνονται ότι στερούνται όλο και περισσότερο δημοκρατικής νομιμοποίησης - κάτι που θα ήταν ακόμη πιο έντονο εάν δεν είχαν υπερψηφιστεί από τόσους πολλούς εξαιτίας του φόβου του Εθνικού Μετώπου.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η αποχή είναι μονολιθική ή ότι κάτι θετικό θα προκύψει με αυτόματο τρόπο. Επιπρόσθετα, μελέτες έχουν δείξει ότι όσοι απέχουν από τις εκλογές δεν είναι ούτε ανήθικοι, ούτε ανεύθυνοι, ούτε απαθείς ψηφοφόροι. Στην πραγματικότητα, στο πολιτικό περιβάλλον  που ζούμε σήμερα είναι δύσκολο να κατηγορήσει κανείς εκείνους που βρίσκουν περισσότερους λόγους για να μην ψηφίσουν, από όσους για να ψηφίσουν.

Οι άνθρωποι έχουν πεθάνει για το δικαίωμα της ψήφου, αλλά ο αγώνας τους δεν ήταν για να έχουμε εμείς σήμερα μία επιλογή ανάμεσα στο κακό και στο χειρότερο. Ο αγώνας τους ήταν για να μπορούμε εμείς σήμερα να επιλέγουμε αυτό που πιστεύουμε ότι θα φέρει ένα καλύτερο μέλλον, κάτι που πολλοί δεν πιστεύουν ότι είναι πια πιθανό. 
Η αριστερά θα πρέπει να απομακρυνθεί από βραχυπρόθεσμες εκλογικές στρατηγικές που έχει αποδειχθεί ότι απομακρύνουν τους ψηφοφόρους της ολοένα και περισσότερο και αντί για αυτό, θα πρέπει να επανεξετάσει την προσέγγισή της στη δημοκρατία μακριά από ένα απλό παιχνίδι αριθμών, αλλά βασισμένη στην ηθική, την ισότητα και τη χειραφέτηση.


*Ο Aurelien Mondon είναι λέκτορας στη γαλλική και συγκριτική πολιτική και πεδία μελέτης του είναι ρατσισμός, ο λαϊκισμός, η ακροδεξιά στις φιλελεύθερες δημοκρατίες και η κρίση της δημοκρατίας.