Σάββατο, 26 Απριλίου 2014

Γιατί η νεολαία της Ευρώπης δεν εξεγείρεται πια?

Όταν πριν από λίγο καιρό δημοσιεύτηκε στην ηλεκτρονική και στην έντυπη έκδοση της βρετανικής Guardian ένα άρθρο που γράψαμε μαζί με τον Κώστα Λαπαβίτσα σχετικά με την απουσία της νεολαίας από όσα συμβαίνουν σήμερα, με την ελληνική νεολαία ως παραδειγματική περίπτωση, και θέλοντας να θίξουμε ευρύτερα το θέμα της κάμψης της αντίστασης και της κινηματικότητας απέναντι στις πολιτικές που γέννησε η κρίση και στην επανάκαμψη του συντηρητισμού, δεν περίμενα ότι οι αντιδράσεις θα ήταν τόσες.

Στόχος του άρθρου δεν ήταν να δώσει όλες τις απαντήσεις. Πως θα μπορούσαμε εξάλλου να το κάνουμε αυτό σε ένα τόσο σημαντικό θέμα, με ένα μόνο άρθρο και μέσα από τον περιορισμένο αριθμό λέξεων? Και πως θα μπορούσε να γίνει αυτό μέσα από ένα άρθρο που δεν μπορεί να εξειδικεύσει αλλά αντίθετα πρέπει να γενικεύσει, καθώς προορίζεται να δημοσιευτεί σε ένα διεθνούς εμβέλειας Μέσο με διεθνές αναγνωστικό κοινό όπως είναι η Guardian? Έτσι επιλέξαμε ότι στόχος του άρθρου θα ήταν να εγείρει αντιδράσεις, να παρακινήσει σε απαντήσεις, να ενεργοποιήσει τον διάλογο σε ένα θέμα που έμοιαζε να μην απασχολεί κανέναν πια.

Πράγματι, τα σχόλια και οι αντιδράσεις υπήρξαν τόσα πολλά και έντονα, ώστε την επόμενη μέρα η Guardian με τον τίτλο people's panel έδωσε συνέχεια στο θέμα, φιλοξενώντας τη φορά αυτή σταχυολογημένες απαντήσεις - σχόλια των νέων πάνω στο δημοσίευμα. Ο αριθμός των σχολίων που ακολούθησε και το people's panel, η ταχύτατη αναδημοσίευση του αρχικού άρθρου σε πολλά ευρωπαϊκά ΜΜΕ στη Γερμανία, στην Ισπανία και στην Ιταλία, τα άρθρα που δημοσιεύτηκαν στη συνέχεια ως απαντήσεις στον διεθνή Τύπο, ξεχωρίζω τα “Where is the protest? A reply to Graeber and Lapavitsas” και του Guy Standing, Cheer up – a renewed left is coming), αλλά και τα πάρα πολλά προσωπικά e- mails, έδειξαν ότι το θέμα παραμένει σημαντικό. Ελπίζω να γίνει το ίδιο και στην Ελλάδα, ελπίζω με αφορμή αυτό να γραφτούν και να ειπωθούν ενδιαφέροντα πράγματα.

Ακολουθεί ο κύριος κορμός του άρθρου και κάποιες απόψεις από το people's panel.


“Τον Δεκέμβριο του 2008 μετά τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου η ελληνική νεολαία και κυρίως οι μαθητές πρωτοστάτησαν σε μία σειρά  από διαδηλώσεις και διαμαρτυρίες. Το 2009 έγινε ξεκάθαρο με τον εναγκαλιασμό της Ελλάδας από την Τρόικα ότι η χώρα εισέπραττε τις επιπτώσεις μίας πτώχευσης. Τα σκληρά μέτρα λιτότητας του 2010 -11 ακολούθησαν μαζικές διαδηλώσεις και απεργίες, διαμαρτυρίες και σχηματισμοί συλλογικοτήτων διαμαρτυρίας, όπως το κίνημα των πλατειών, με διακριτή τη συμμετοχή των νέων. Και ύστερα, τίποτα. Στην οικονομική και κοινωνική καταστροφή που ακολούθησε για την Ελλάδα το 2012-13 έγινε ορατή η απουσία των νέων από την κοινωνική και οικονομική ζωή. Απόντες από την πολιτική, τα κοινωνικά κινήματα, ακόμη και από τα κοινωνικά δίκτυα που δημιουργήθηκαν μέσα στην κρίση. Που είναι οι 17άρηδες εκείνοι πέντε χρόνια μετά?

Το ίδιο μοτίβο μπορεί να διακρίνει κανείς και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. 
Τι απέγινε εκείνη η νεολαία της Πορτογαλίας που έβγαινε στους δρόμους με τεράστια πανό και συνθήματα παρότρυνσης για αντίσταση και διαμαρτυρία  προς τις γειτονικές χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, καθώς οι κοινωνικές δομές της χώρας της καταρρέουν? Που είναι η γαλλική νεολαία με τη μεγάλη παράδοση, την ώρα που η Γαλλία σύρεται σε κατάσταση παρατεταμένης στασιμότητας? Και η βρετανική νεολαία που είναι, ενώ η κυβέρνηση συνασπισμού εμμένει ανυποχώρητη στη λιτότητα?

Η προβληματική και δύσκολη πλέον πρόσβαση στην εκπαίδευση και η ανεργία που συνεχώς μεγαλώνει, φαίνεται να είναι οι συμπληγάδες της ευρωπαϊκής νεολαίας. Αβέβαιοι για το μέλλον, ανησυχοι για την εργασία και χωρίς καμία εμπιστοσύνη στα πολιτικά κόμματα, οι νέοι της Ευρώπης αποτραβιούνται. Σημαντικά τμήματα τους έχουν προσελκύσει τα άκρα του πολιτικού φάσματος, της ακροδεξιάς και του φασισμού. Η αριστερά, ένας παραδοσιακός χώρος για τις ριζοσπαστικές διεκδικήσεις των νέων, έχει χάσει στα μάτια τους τη γοητεία της.
Το 2011 το 15% των νέων ηλικίας 15 – 29 στην Ευρώπη καταγράφηκαν ως μη εκπαιδευόμενοι (πανεπιστημιακή ή τεχνική εκπαίδευση) και μη εργαζόμενοι. Σε Ελλάδα, Ιρλανδία, Ιταλία και Ισπανία το ποσοστό αυτό έφτασε το 20%, και το 2012 ανέβηκε ακόμη υψηλότερα στις χώρες του ευρωπαϊκού νότου.
Τα στοιχεία σχετικά με την απασχόληση είναι ακόμη πιο σκληρά. Η ανεργία των νέων στην Ευρώπη αγγίζει σχεδόν το 25%, ένα ήδη τεράστιο νούμερο, ενώ στην Ελλάδα και στην Ισπανία έχει φτάσει σε κάποιες ηλικιακές ομάδες το 60%. Η κατάρρευση στην απασχόληση των νέων εδράζεται στην αδυναμία των οικονομιών της Ευρώπης να δημιουργήσουν έναν σημαντικό αριθμό θέσεων εργασίας. Για εκείνους κάτω των 25, σχεδόν δεν υπάρχουν θέσεις εργασίας στις χώρες του Νότου, ενώ μερικές μόνο αξιοπρεπείς θέσεις εργασίας βρίσκονται στο Βορρά. Η μαζική ανεργία των νέων είναι πραγματικότητα σε ολόκληρη την Ευρώπη και η κατάσταση δεν είναι διαφορετική ούτε και στη Γερμανία, την ισχυρή ευρωπαϊκή δύναμη.”



“Είμαι σχετικά τυχερός που μπορώ στην ηλικία των 29 ετών να υποστηρίζω τη ζωή μου, μόνος μου μέσω της αυτοαπασχόλησης. Παίρνω περίπου £10.000 ετησίως μεικτά. Η σύντροφός μου έχει μόλις τελειώσει το διδακτορικό της στα 25 της και μπορεί να πάρει μια θέση εργασίας με αποδοχές περίπου £25.000 το χρόνο αν είναι τυχερή. Φυσικά μπορεί και να μην πάρει τίποτα, παρά μια θέση εργασίας στα McDonald 's. [...] Για να τα καταφέρουμε πρέπει να δουλεύουμε σε άσχημες θέσεις εργασίας σε ακόμα χειρότερες ώρες, προκειμένου να εξασφαλιστεί το ενοίκιο του επόμενου μήνα και τη σίτισή μας. Αποταμίευση; Σχεδόν αδύνατο να επιτευχθεί.”

“Οι διαμαρτυρίες έχουν γίνει κάτι πολύ περισσότερο από ένα επικίνδυνο παιχνίδι. Κάποτε είχαμε τη δυνατότητα να οργανώσουμε μια πορεία ή μια δημόσια διαμαρτυρία. Σήμερα, οι νέοι δεν βρίσκουν καμία ανοχή  από την αστυνομία και το κράτος. Μία ειρηνική διαμαρτυρία σήμερα αντιμετωπίζεται από τις αρχές σαν μια εξέγερση. Σήμερα είναι κατόρθωμα να μπορείς να περπατήσεις μόλις λίγα μέτρα μετά από μια μακρά πορεία, χωρίς να συλληφθείς ή και χειρότερα. Σύντομα βρίσκεσαι μπροστά σε κανόνια νερού με άγνωστες χημικές ουσίες να σε περιλούζουν. Οπότε ναι, υπάρχει αρκετή απάθεια τώρα και είναι η εναλλακτική λύση που δίνεται στο θυμό.”

“Συνήθως ήμουν ενάντια στις διαμαρτυρίες, αλλά σήμερα δεν νομίζω να υπάρχει άλλος τρόπος για να αλλάξει η κατάσταση. Είμαι ισπανός, ζω στην Ισπανία και μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι στη χώρα μου υπάρχουν ακόμα νέοι που διαμαρτύρονται, ίσως όχι τόσο μαζικά όπως πριν από μερικά χρόνια, αλλά εξακολουθούν να διαμαρτύρονται μπροστά από κάποια πανεπιστήμια και το μόνο που κερδίζουν είναι η σύλληψή τους από την αστυνομία.”