Παρασκευή, 26 Δεκεμβρίου 2014

Τσουνάμι, δέκα χρόνια μετά...


Ήταν ένα ζεστό και φωτεινό πρωινό. Από εκείνα τα πρωινά με πολύ ήλιο και φως που νομίζω ότι από πάντα αγαπούσα. Περπατούσα με γρήγορο βήμα και γρήγορες σκέψεις ανάμεσα στις σκηνές που ήταν στημένες στο χώμα. Η μέρα είχε κάτι που θα το έλεγες "καθημερινότητα", μέσα σε κάτι που ήταν πέρα από κάθε καθημερινότητα. Ήταν μάλλον σωστότερα "η δική μου καθημερινότητα". Ο ήλιος ήταν τόσο δυνατός που σημάδευε ανεξίτηλα το πρόσωπό μου. Αλλά δεν ήταν αυτό που με απασχολούσε. Άλλες σκέψεις είχα στο μυαλό μου και εκείνο το πρωινό. Σταμάτησα μπροστά σε μία σκηνή, όπου ήδη κάποιοι άνθρωποι ήταν μαζεμένοι απ΄έξω και με περίμεναν. Μέχρι να γίνει το τσάι - είναι αδύνατον να σου προσφέρουν τσάι και να αρνηθείς - στεκόμασταν όρθιοι και συζητούσαμε. Ήμουν πια πολύ καιρό εκεί. Με είχαν συνηθίσει, με είχαν μάθει, ήμουν ένας δικός τους άνθρωπους, όχι ίδιος αλλά δικός τους, που θα μου πρόσφεραν τσάι πολλές φορές μέσα στη μέρα, μέχρι να φύγω λίγο πριν το σούρουπο. [...]

Θυμάμαι ότι είχα τα κλειδιά μου περασμένα στη ζώνη μου μαζί με μια αρμαθιά από μικρά κουκλάκια που μου είχαν χαρίσει φίλοι μου. Ένα γκρίζο γατί με ροζ μπλουζάκι που έγραφε το όνομά μου, δώρο της φίλης μου της Ειρήνης, ένα μικρό καφέ αρκουδάκι, μια μικρή πριγκίπισσα, και 3-4 άλλα, μια περίεργη, ανόμοια αρμαθιά τέλος πάντων. Και καθώς μιλάμε, κάποια στιγμή, αντιλαμβάνομαι μικρά, πνιχτά χαχανητά πίσω μου, και γυρίζοντας το κεφάλι μου βλέπω μία παρέα παιδιών να "επεξεργάζεται" με περιέργεια τα κλειδιά μου. Δεν ξέρω πως έγινε και συννενοηθήκαμε με τα μάτια, και τότε τα πιο μικρά άρχισαν να τρέχουν ανάμεσα στις σκηνές, να γελάνε, να φωνάζουν και να βγάζουν μικρές στριγγλιές χαράς. Κι εγώ άρχισα να τα κυνηγάω, τόσο όσο χρειαζόταν για να μην τα πιάνω. [...]
Δεν ξέρω πόση ώρα κράτησε αυτό το κυνηγητό, αλλά μάλλον όχι πολύ. Τα μαλακά σουέτ αθλητικά μου παπούτσια με έβγαζαν πάντα ασπροπρόσωπη, αλλά η περίφημη φυσική μου κατάσταση, παρά τη φήμη της, υπέκυψε στον ήλιο. Λαχανισμένη συνέχισα ακόμη να γελάω, τα μικρά γελούσαν κι αυτά πολύ και τότε ξαφνικά αλλά αναπόφευκτα "ξαναγύρισα" εκεί που πραγματικά ήμουν. Ένα camp γεμάτο σκηνές πάνω στην άμμο. Κοίταξα τους ανθρώπους που με κοιτούσαν σιωπηλοί και παραξενεμένοι. Προσπαθούσα να τους μιλήσω, αλλά η ανάσα μου έβγαινε ακόμα λαχανισμένη κι έτσι απλώς συνέχιζα να γελάω. Στα επόμενα δευτερόλεπτα, η σιωπή διαλύθυκε μεμιάς. Άρχισαν κι εκείνοι να γελούν. Ένα δυνατό, υπέροχο, λυτρωτικό γέλιο κάτω από τον δυνατό ήλιο, πάνω σε μία άμμο που έκαιγε σχεδόν όλη μέρα. [...]

Δέκα χρόνια πριν ένα σφοδρό τσουνάμι έπληξε κάποιες νησιωτικές χώρες και συντάραξε τον κόσμο. Χωριά ολόκληρα ισοπεδώθηκαν κυριολεκτικά και οι απώλειες σε ανθρώπινες ζωές ήταν τεράστιες. Αλλά και ο τρόπος που σημαδεύτηκε η ζωή αυτών που επέζησαν, τριγυρισμένοι πάντα από το γεγονός και από την απώλεια, παραμένει ανεξήτηλος. Για εμάς που βρεθήκαμε εκεί, βρέθηκα εκεί στα πλαίσια της διεθνούς παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας... Δεν ξέρω ακόμη να πω τι εμπειρία ήταν...

"Τα πτώματα που έβγαζε η θάλασσα δεν ήταν πια πολλά όπως τον πρώτο καιρό, αλλά οι ντόπιοι δεν έτρωγαν ψάρια - και για πολύ καιρό μετά - γιατί τα ψάρια όπως έλεγαν, έφαγαν τους δικούς τους ανθρώπους. Στη φάση εκείνη έπρεπε να γίνει ο σχεδιασμός και ο συντονισμός για τη διανομή της ανθρωπιστικής βοήθειας. Αυτό σήμαινε ολοήμερες μετακινήσεις και συζητήσεις με τους ανθρώπους εκεί, από το ένα camp στο άλλο για να καταγραφούν οι ανάγκες, να βρεθούν οι τρόποι, να μεταφερθούν τα είδη, να βρεθεί ο τρόπος της διανομή τους. 
Ο κόσμος έμενε σε σκηνές που γρήγορα όμως θα έπρεπε να αντικατασταθούν από κάτι άλλο, καθώς θα ερχόταν η εποχή των βροχών και οι σκηνές δεν είχαν καμία τύχη. Σύντομα άρχισε ο επανασχεδιασμός ολόκληρων των χωριών που καταστράφηκαν. Τίποτα δεν ήταν εύκολο. Όλα είχαν τη μεγάλη γοητεία της μεγάλης πρόκλησης και της μεγάλης σύγκρουσης. Το "λογικά ορθό", σκόνταφτε στο "ηθικά ορθό". Όχι, οι άνθρωποι δεν θα έπρεπε να πλησιάζουν τα λιγοστά ερείπια των σπιτιών, ήταν πολύ επικίνδυνο. Όχι, δεν γινόταν να μην τα πλησιάζουν, αυτά τα "ερείπια" ήταν μέχρι χτες το σπίτι τους. Πήγαιναν ακόμη και έκλαιγαν βουβά πάνω σε αυτά τους χαμένους ανθρώπους τους και τις κατεστραμένες ζωές τους. Όχι, το "νέο χωριό" δεν μπορούσε να χτιστεί στο ίδιο μέρος με το παλιό δίπλα στο κύμα, έπρεπε να κρατηθεί μία απόσταση ασφαλείας για ένα ενδεχόμενο ίδιο φαινόμενο στο μέλλον. Όχι, το χωριό - δεν χρησιμοποιούσαν τον όρο "νέο" - έπρεπε να ξαναχτιστεί εκεί ακριβώς που οι πρόγονοί τους το είχαν χτίσει. Μα, το "νέο χωριό" θα είχε τα πάντα. Όχι "τα πάντα" δεν ήταν το σημαντικό. Η σχέση με τον τόπο και τους προγόνους και τη ζωή που αναποδογύρισε ήταν το σημαντικό".  [...]

Έχω πολλές φωτογραφίες από τις ισοπεδωμένες περιοχές της Σρι Λάνκα. Κάποιες έχουν και λιγοστά ερείπια. Σε κάποιες άλλες δεν μπορείς να φανταστείς ότι εκεί μόλις πριν λίγο καιρό υπήρχε ένα χωριό. Έχω πολλές εικόνες καταστροφής μέσα σε φωτογραφικούς φακέλους...
Με τους ανθρώπους της Σρι Λάνκα μοιράστηκα πολλά. Πράγματα της καρδιάς. Και τους ευχαριστώ για όλα. Για την ευγένειά τους, για το τσάι που μου πρόσφεραν απλόχερα πάντα μέσα στη δύσκολη μέρα, για το υπέροχο, εξωτικό Kandy που μου έδειξαν και θα μπορούσα να ξεχαστώ και να ζήσω για πολύ εκεί. Για τους κρυμένους ναούς ψηλά στα βουνά, που δεν υπάρχουν στους τουριστικούς οδηγούς, αλλά σου κόβουν την ανάσα από την ομορφιά και σε γεμίζουν δέος. Για τις κούπες με ρύζι που μου πρόσφεραν οι μοναχοί εκεί, πολλές φορές βουβά μιλώντας μόνο με τη σιωπή, όταν δεν υπήρχε κάποιος να μεταφράζει, για τις πολύχρωμες κλωστές που έδεναν στον καρπό μου πριν φύγω "διαβασμένες με ευχές". Κι ας μην πίστευα. Τα χρόνια που θα ερχόντουσαν θα σκεφτόμουν πολλές φορές ότι κάποιες από αυτές πρέπει να έπιασαν (δεν εξηγείται αλλιώς)... 
Έτσι σήμερα, δέκα χρόνια μετά, σε αυτήν την ημέρα μνήμης διάλεξα μια εικόνα της καρδιάς.

 Ακόμη κι όταν αρχίσαμε να πίνουμε τις πρώτες γουλιές από το τσάι γελούσαμε όλοι. Ένα γέλιο υπέροχο, λυτρωτικό κάτω από τον ζεστό ήλιο, πάνω στην άμμο που έκαιγε σχεδόν όλη μέρα. Έβγαλα τα κλειδιά από τη ζώνη κι άρχισα να μοιράζω τα κουκλάκια ξεκινώντας από τις πιο μικρές. Κι ύστερα, λίγο πριν εκείνα τα γέλια σωπάσουν, με άφησαν να τους βγάλω αυτή τη φωτογραφία...



Τετάρτη, 24 Δεκεμβρίου 2014

Λιγότερες πεποιθήσεις, περισσότερη έπαρση


" Η απαίτηση να σε αγαπούν είναι η πιο μεγάλη έπαρση"
                                                                                       Φ. Νίτσε, Ανθρώπινο, πάρα πολύ ανθρώπινο

Τότε κάποιοι θα ζήσουμε καταδικασμένοι στην έπαρση....


Δεν θα γινόταν σε εκείνους τους καιρούς των είκοσί μου χρόνων. 
Να κάθομαι ήρεμα αυτό το πρωινό πίνοντας τον καφέ μου, λίγες μέρες πριν ένας ακόμη χρόνος προστεθεί και να σκέφτομαι τον χρόνο που πέρασε. Όχι δεν θα γινόταν. Και τώρα που γίνεται και του δίνω εκταση, δεν είναι από μία διάθεση απολογισμού, αλλά από έναν αυθόρμητο, ενδόμυχο θαυμασμό απέναντι σε αυτή τη θαυμαστή εσωτερική ηρεμία, του πρωινού και του καφέ που θέλω να κρατήσει λίγο ακόμη. Προσπαθώ να την ξεγελάσω με αυτήν την κούπα καφέ, για να κρατήσει λίγο ακόμη.

Τα μισά και ανολοκλήρωτα της ζωής δεν επιδέχονται απολογισμούς. Όπως ακριβώς και τα ολόκληρα δεν τους χρειάζονται. Η ζωή ολόκληρη μοιάζει να φτηναίνει κάτω από το βάρος ενός απολογισμού. Παίρνει φόρμα για να χωρέσει σε κριτήρια, γίνεται σχήμα και μέγεθος για να μετρηθεί, μπαίνει σε τοπία με δαμόκλειες σπάθες και προκρούστεια κρεβάτια. Όχι, κανένας απολογισμός. 

Περνούσα πάντα τον κλεφτό χρόνο μου κάνοντας όνειρα. Αν έπρεπε να κοιτάξω πίσω, θα έλεγα ότι τα περισσότερα πραγματοποιήθηκαν. Αλλά προτιμώ να κοιτάω σε αυτά που είναι μπροστά. 
Θα ήθελα να με βρουν με λιγότερες παγιωμένες βεβαιότητες και πεποιθήσεις. Οι πεποιθήσεις είναι πιο επικίνδυνοι εχθροί της αλήθειας από τα ψέματα, θα πει ο Νίτσε. Και πιο αποτελεσματικοί.

Λιγότερες πεποιθήσεις λοιπόν. Όχι προς χάρη της "αλήθειας". Προς χάρη της ζωής. Της ζωής που θέλει να ζήσει κανείς. Που αξίζει πιο πολύ από τις βεβαιότητες, πιο πολύ από τις πεποιθήσεις, πιο πολύ από τις προκαταλήψεις για καθολική ανωτερότητα της αλήθειας.

- Και η απαίτηση να αγαπηθεί κανείς είναι έπαρση?
- Ναι, είναι. Μεγαλειώδης και υπέροχη. Μία έπαρση που δεν κάμπτεται μπροστά σε πεποιθήσεις, βεβαιότητες και αλήθειες. Ναι, μια υπέροχη ανθρώπινη έπαρση! Πιο πέρα από τις σεμνές και σιωπηλές επιθυμίες. Πιο πέρα από τις βουβές προσδοκίες. Με περισσότερη έπαρση! Με όση έπαρση η ζωή χωράει! Δεν γίνεται αλλιώς...

Σας εύχομαι λιγότερες πεποιθήσεις και περισσότερη έπαρση. Όση η ζωή χωράει!


Δευτέρα, 22 Δεκεμβρίου 2014

Ραδιόφωνο, απ΄την "άλλη πλευρά"


Ήταν μία ενδιαφέρουσα ραδιοφωνική κουβέντα, για τη σημασία της ανθρωπιστικής κρίσης, την κατάσταση στην ελληνική κοινωνία, τις αναγνώσεις των επικοινωνιακών αφηγήσεων. Και από εκείνες τιςφορές που οι ρόλοι αλλάζουν και ο συνεντευξιαζόμενος είσαι εσύ.

Ευχαριστώ τον Γιώργο Σαχίνη

http://www.radio984.gr/?page=article&docid=1197010




Σάββατο, 13 Δεκεμβρίου 2014

Διαμεσολαβήσεις και χαλκεύσεις



Θέλησα να γράψω κάτι για τα ΜΜΕ. Είχα καιρό να γράψω για αυτά. Όχι να αποκαλύψω καμία "μεγάλη αλήθεια", ούτε να επανα-εφεύρω τον τροχό. Μάλλον να μαζέψω τις σκέψεις μου σε 700 λέεις σχετικά με το τι συμβαίνει αυτές τις μέρες, δηλαδή μετά την 17η Δεκεμβρίου 2014 ως ημέρα ψηφοφορίας για την εκλογή Προέδρου Δημοκρατίας. Ο τίτλος τα σπάει αναμφίβολα!


http://iskra.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=18838:politaki-eklogh-proedroy&catid=78:ygeia&Itemid=178

Τετάρτη, 10 Δεκεμβρίου 2014

Οι δρόμοι της ζωής είναι πάντα ακριβοί

Καθώς οι σύριοι πρόσφυγες συνεχίζουν να βρίσκονται στο Σύνταγμα από τις 19 Νοεμβρίου και σε απεργία πείνας από τις 24 του ίδιου μήνα, επαναφέρουν στην ελληνική και ευρωπαϊκή επικαιρότητα με τον πιο σκληρό τρόπο τις συμφωνίες για τη “ρύθμιση της κυκλοφορίας των ανθρώπων εντός της Ευρώπης”, γνωστές ως Δουβλίνο Ι και Δουβλίνο ΙΙ. Οι κυβερνήσεις της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης σχεδιάζοντας και υπογράφοντας τα “Δουβλίνα”  αποποιήθηκαν το “πρόβλημα” και κατάφεραν να το κρατήσουν μακριά τους, τροφοδοτώντας τις κυβερνήσεις των ευρωπαϊκών χωρών του νότου, με πολλά χρήματα από τα ευρωπαϊκά ταμεία, για τη λύση του. Η άμετρη βία και καταστολή που εφαρμόστηκε τα τελευταία χρόνια και από την Ελλάδα ως κυβερνητικός σχεδιασμός για το μεταναστευτικό, τα στρατόπεδα κράτησης με τα ηλεκτροφόρα σύρματα, οι Αμυγδαλέζες των κάμπων και της συγκομιδής, δεν έφεραν καμία λύση. 

Σήμερα, η ελληνική κυβέρνηση καλείται να αντιμετωπίσει το θέμα των σύρων προσφύγων στο Σύνταγμα. Το αποτέλεσμα είναι μία σωρεία τραγελαφικών δηλώσεων περί εικόνας που χαλάει το εορταστικό κλίμα και μεταφοράς της “αραβικής άνοιξης”. Οι δηλώσεις αυτές, ανάμεσα στον πολιτικό κυνισμό και την πολιτική ανοησία, επαναφέρουν την ολοκληρωτική αποτυχία στο μεταναστευτικό και αναδεικνύουν την αντιπροσώπευσή της ελληνικής κυβέρνησης από ένα εξαιρετικά χαμηλής ποιότητας πολιτικό προσωπικό.

Την ίδια ώρα, εκατοντάδες ανθρώπινες ζωές συνεχίζουν να χάνονται στη Μεσόγειο, μία θάλασσα αλλοτινού θαυμαστού πολιτισμού, που σήμερα μοιάζει περισσότερο με μία αιμάτινη κολυβήθρα του Σιλωάμ. Άνθρωποι των πολέμων, των διωγμών, των καταστροφών, άνθρωποι της μοίρας που δεν ορίζουν και όμως θέλουν να της πάνε κόντρα για να γίνουν άνθρωποι της ζωής που ονειρεύτηκαν. 

Σε κάθε δρόμο της ζωής δεν έχει τη μόνη σημασία ο προορισμός. Αλλά και από που ξεκίνησε κανείς. Το καταλαβαίνεις κάθε φορά που σταματάς να πάρεις μία ανάσα και κοιτάς κλεφτά ή θαρρετά πίσω. Γιατί δεν είναι πάντα εύκολο να κοιτάς πίσω. Δεν το αντέχει πάντα η καρδιά. Και βλέπεις ένα δρόμο πολύ και ακριβό. Γιατί οι δρόμοι της ζωής, αυτοί που διαλέγεις ή αναγκάζεσαι να περπατήσεις, είναι πάντα ακριβοί. 

Και το καταλαβαίνεις μόνος σου... έχοντας πληρώσει...


10.12. Ημέρα για τα ανθρώπινα δικαιώματα.



* Δανείζομαι τη φωτογραφία από τη Διεθνή Αμνηστεία και την ευχαριστώ. Και οι δικές μου μοιάζουν τόσο εξάλλου...


Σάββατο, 6 Δεκεμβρίου 2014

"Τι μπορεί να υποσχεθεί κανείς"

"Τι μπορεί να υποσχεθεί κανείς - Μπορεί κανείς να υποσχεθεί πράξεις, αλλά όχι αισθήματα, επειδή τα δεύτερα είναι αθέλητα. Εκείνος που υπόσχεται να αγαπά για πάντα ή να μισεί για πάντα ή να είναι πιστός για πάντα σε κάποιον, υπόσχεται κάτι που δεν είναι στο χέρι του. Μπορεί όμως να υποσχεθεί εκείνες τις πράξεις που είναι συνήθως συνέπειες της αγάπης, του μίσους ή της πίστης, αλλά που μπορούν επίσης να πηγάζουν και από άλλα κίνητρα: γιατί σε μία πράξη οδηγούν αρκετοί δρόμοι και κίνητρα. Η υπόσχεση να αγαπάς κάποιον για πάντα σημαίνει λοιπόν: "όσον καιρό σ αγαπώ, θα σου προσφέρω τις πράξεις της αγάπης. αν πάψω να σε αγαπώ, θα συνεχίσεις να δέχεσαι τις ίδιες πράξεις από μένα, αν και από άλλα κίνητρα". Έτσι παραμένει στα μυαλά των συναθρώπων μας η επίφαση ότι η αγάπη είναι αναλλοίωτη και πάντα η ίδια. - Υπόσχεται λοιπόν κανείς ότι θα διαρκέσει η επίφαση της αγάπης, όταν ορκίζεται σε κάποιον, δίχως αυτοεξαπάτηση, παντοτινή αγάπη."

Φ. Νίτσε
Ανθρώπινο, πάρα πολύ ανθρώπινο
(Εκδ. Πανοπτικόν, μετ. Ζ. Σαρίκας)

Πέμπτη, 4 Δεκεμβρίου 2014

Κι άλλος προορισμός δεν υπάρχει

Τα "θέλω" των ανθρώπων άλλες φορές μικρά, σεμνά και ταπεινά, στο μέτρο του δυνατού και της προσπάθειας. Και άλλα, μεγάλα, τιτάνια, υπέρμετρα, αλλαζονικά, κόντρα σε κάθε έννοια μέτρου και εφικτού. Μου αρέσουν αυτά τα δεύτερα. Ακόμη κι αν καθώς ορθώνονται δίπλα στον άλλον, ή σε μένα, τον  κάνουν/με κάνουν,  να φαίνεται/να φαίνομαι μικρός/ή.

Έχουν αυτό το αλλαζονικό μέγεθος που με γοητεύει πάντα στους ανθρώπους. Τους δίνει κάτι απρόσμενο. Μια αλλαζονία που περίσσεψε από το θεϊκό, αλλά φορεμένη στους ανθρώπους τους κάνει να φαντάζουν καλύτεροι. Τους βγάζει από το μέτρο και την ησυχία τους.
Ποτέ δεν κατάλαβα αυτήν την "ησυχία" στη ζωή, στην έκφραση, στη σκέψη, στην απόφαση. Μια ησυχία δύο σειρών που μπορεί να σε ρουφήξει μέσα της, γιατί αυτήν δεν τη φοβάσαι όπως τη δίνη και της αφήνεσαι. Και χαίρεσαι με τα γλυκά που σου προσφέρει μετά το φαγητό, όπως γίνεται σε όλα τα καθώς πρέπει γεύματα που γεμίζουν με ευχαρίστηση τον ουρανίσκο σου. 

Ανακάλυψα ότι μ' αρέσει η αλλαζονία στη ζωή. Ίσως γιατί είναι το μόνο βλέμμα με το οποίο μπορείς να κοιτάξεις τη ζωή στα ίσα. 

Και μ' αρέσουν και οι άνθρωποι με το αλλαζονικό βλέμμα, τον προκλητικό λόγο, την προσπάθεια κόντρα στο μέτρο. Που είναι πάντα πεινασμένοι για τη ζωή και έτσι ποτέ δεν προλαβαίνουν να φτάσουν στο "γλυκό μετά το φαγητό". Πάντα μου άρεσαν. Κι όλα τα βήματα μου κοντά τους με πήγαιναν πάντα. Και σε όλους τους δρόμους μου, να γίνω σαν κι αυτούς επιθυμούσα.

Κι έτσι τώρα, όπως και τότε, όπως και πάντα, ξέρω ότι τα βήματά μου πάλι κοντά τους θα με πάνε. Κι άλλος προορισμός δεν υπάρχει. 
Κι άλλος προορισμός δεν υπάρχει.
Κι αυτό το είδωλο στον καθρέφτη με το αλλαζονικό βλέμμα που κοιτάζει τη ζωή και τον κόσμο είναι ευτυχώς και δικό μου! Φτιαγμένο σε αυτούς τους δρόμους. Σε αυτές τις επιθυμίες. Σε αυτές τις λέξεις. Και σε άλλες. Ανείπωτες ακόμα. Κι όπως το κοιτάζω καταλαβαίνω για άλλη μια φορά πόσο δικό μου είναι.

Ίσως μια μέρα αφηγηθώ την ιστορία αυτής της ησυχίας. Ποιος ξέρει...



Δευτέρα, 1 Δεκεμβρίου 2014

Πολιτισμός σε υποχώρηση - Άρθρο στην Huffington Post


Έγραψα αυτό το άρθρο στην Huffington Post θέλοντας να μιλήσω για μία "οριζόντια αλλαγή" στην πολιτισμική έφραση της Ευρώπης. Μία "Ευρώπη της ευημερίας", της υλικής ευημερίας για την ακρίβεια, η οποία στέκεται με εχθρότητα απέναντι σε εκείνες τις κοινωνικές ομάδες, που η ίδια χαρακτηρίζει "ευάλωτες", γιατί δεν μπορούν να προσφέρουν στην υλική αυτή ευημερία και ακόμη παραπέρα, υποδεικνύονται τες ως απειλή της ευημερίας αυτής. Αναμφίβολα η κουβέντα για το ποιες ήταν οι αρχές και τις αξίες του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού είναι μεγάλη, αλλά δεν είναι αυτό το θέμα που ήθελα να πραγματευτώ. 


Μία υποχώρηση του (ευρωπαϊκού) πολιτισμού κάτω από μία σκληρή και αδυσώπη νεοφιλελεύθερη επίθεση? Το μεταναστευτικό είναι το παρόν παράδειγμα. Δεν είναι το μόνο σκέφτομαι και κοιτάζω καλύτερα γύρω μου...

Το άρθρο πήγε καλά - παρά το γεγονός ότι δεν μου άρεσε ο εμφατικός τίτλος που διάλεξαν, αλλά η εμπειρία μου έχει διδάξει να μην ανοίγεις αντιπαραθέσεις με τον αρχισυντάκτη, και η εφημερίδα αποφάσισε πέρα από την προνομιούχα θέση του στην uk version (είναι γραμμένο στα αγγλικά), να το περάσει και στο international και να το μεταφράσει για τα γαλλικά και ισπανικά "sister sites". Οπωσδήποτε η φωτογραφία που διάλεξε η γαλλική έδοση -πραγματοποιείται σε συνεργασία με τη Le Monde είναι πολύ καλή για το θέμα, καιδείχνει πόσο διαφορετικά το αντιλαμβάνονται.
Με ενδιαφέρει να πάει καλά στην Ισπανία και περιμένω με ενδιαφέρον να δω τι θα κάνει στη Γαλλία.

Ως προσωπική ικανοποίηση κρατώ την προσωπική επικοινωνία και γενναιόδωρη κριτική του άρθρου μου από τον Henry Giroux, γεγονός που με τιμά και με χαροποιεί αφάνταστα.


Πέμπτη, 13 Νοεμβρίου 2014

Η αναγνώριση της κρίσης στην Ελλάδα ως ανθρωπιστική


Πρόκειται για ένα άρθρο που το δούλευα στο μυαλό μου εδώ και πολύ καιρό, σχεδόν από πέρσυ που είχα πρωτοδημοσιεύσει στην Guardian τη θέση μου ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε κατάσταση ανθρωπιστικής κρίσης. Το θέμα είχε πάρει μεγάλη έκταση, αναδημοσιεύτηκε σε  πολύ μεγάλα ξένα ΜΜΕ και σε ελληνικά. 

Κι ήταν πράγματι αλήθεια ότι πρώτοι εμείς, οι άνθρωποι των διεθνών "πεδίων δράσης" αντιληφθήκαμε αυτό που συνέβαινε στην Ελλάδα ως ανθρωπιστική κρίση, γιατί την είχαμε δει και αλλού, είχαμε ζήσει και δουλέψει με αυτήν, μπορούσαμε να τη διακρίνουμε και ξέραμε τι βλέπαμε. Ήταν η γνώμη του "ειδικού", ήταν αυτό που η εμπειρία μας έδειχνε ολοκάθαρα. 
Στη συνέχεια η θέση αυτή υιοθετήθηκε από τον ΣΥΡΙΖΑ και δυστυχώς καθώς η κρίση βάθαινε μπήκε στον πολιτικό λόγο και στην πολιτική ζωή αποδίδοντας αυτό που συνέβαινε στην Ελλάδα. Παρόλα αυτά έλειπε το θεωρητικό υπόβαθρο. Ίσως όχι το "γιατί" στο οποίο θα μπορούσαν να συνηγορήσουν δείκτες και μεγέθη, όσο το "πως". 
Τον καιρό που μεσολάβησε καμία παραπέρα επεξεργασία σχετικά με το "πως" δεν υπήρξε. Κι έτσι το σκεφτόμουν συνεχώς.

Εδώ και καιρό δουλεύω το θεωρητικό υπόβαθρο αυτής της θέσης και την τεκμηρίωσή του, για ένα λεπτομερές και εκτεταμένο άρθρο στο βρετανικό περιοδικό CITY. Το κομμάτι που δημοσιεύεται στην Iskra αποτελεί λίγες σύντομες σκέψεις πάνω σε αυτό το πλαίσιο στην κατεύθυνση του πολιτικού.


http://www.iskra.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=18436%3Apolitaki-krisi&catid=71%3Adr-kinitopoiisis&Itemid=278


Τετάρτη, 5 Νοεμβρίου 2014

Σε σένα δίνω την αμαρτία, την τρέλα, την αδυναμία και τη θλίψη


Τι θα μπορούσε να αλλάξει τα πάντα στη ζωή μας?
Εμάς τους ίδιους, τις όποιες ιδέες και συμπεριφορές μας?

Ο έρωτας θα σπεύσουν οι περισσότεροι να απαντήσουν. Ο έρωτας...
Μία απάντηση που ακούγεται σαν αβάσταχτο κλισέ, που έρχεται στο μυαλό γρήγορα, ακαριαία, σαν αυτόματη αντίδραση - απάντηση στην ερώτηση.

Είναι η απάντηση που δώσαμε, ή η απάντηση που θέλουμε να δώσουμε?
Ή η απάντηση που πάντα θα θέλαμε να δώσουμε σε αυτήν την ερώτηση?

Κι όταν ο έρωτας μας ρωτάει κλείνοντάς μας το μάτι, τότε, που η ερώτηση απευθύνεται σε μας και μόνο σε μας, τι απαντάμε?

Με εκρηκτικότητα και βωμολοχία η ερωτική αλληλογραφία του Τζέιμς Τζόυς, οι 386 λέξεις για την ερωτική αλληλογραφία Ρεμπό – Βερλέν σε Μία Εποχή Κόλαση, Λίλη αγάπα με η κραυγή του Μαγιακόφσκι στη Λίλια Μπρικ, τα ερωτικά γράμματα του ντροπαλού και εσωστρεφή Κάφκα στη Μιλένα Γιεσένκα και τόσα άλλα, μιλούν χωρίς να σωπαίνουν στιγμή, απαντούν και ρωτάνε ξανά. Γιατί με τόση αγωνία, ένταση και αχαλίνωτη ανυπομονησία θέλουν να πουν?

«Έδωσα σε άλλους την περηφάνια και την ευθυμία μου. Σε σένα δίνω την αμαρτία, την τρέλα, την αδυναμία και τη θλίψη, σώσε με από την κακία του κόσμου και από την ίδια μου την καρδιά...»

Έρωτας... δύσκολα τον αντέχει μια ζωή...

Αλλά ευτυχώς υπάρχει



Τρίτη, 4 Νοεμβρίου 2014

I dream of rain

I dream of rain
I dream of gardens in the desert sand
[...]
I dream of love
as time runs through my hand
[...]
And as she turns
this way she moves
in the logic of all my dreams
this fire burns
I realize that nothigs
as it seems
[...]
I dream of rain
I lift my gaze to empty skies above...


https://www.youtube.com/watch?v=tqKGnEZzrLA





Πέμπτη, 23 Οκτωβρίου 2014

Α, το περίφημο "είναι"!


"Να γίνεις αυτό που είσαι" σημαίνει και αντίστροφα "είσαι αυτό που πράττεις"?

Α, το περίφημο "είναι"! Πάντα εδώ, πάντα μπροστά σου. Δεν μπορείς να το αποφύγεις. Όσους διαφορετικούς δρόμους και να διαλέξεις όλοι συναντιούνται με αυτό. Σε φέρνουν σε αυτό ξανά και ξανά  σε μια διαδρομή χωρίς γραμμικότητα, αλλά που μοιάζει στην αρχή της τέτοια. Ακόμη και αν πιστεύεις ότι αυτή τη φορά σε αυτή τη διαδρομή διάλεξες τη σωστή κατεύθυνση. Αυτή της αποφυγής. Αλλά όσο μακρινή και διαφορετική και να φαντάζει η διαδρομή πάντα σε αυτό το "είναι" οδηγεί. Και σου φέρνει μια σύγχυση και μία ταραχή το ότι δεν είναι ο προορισμός δεν είναι το τέρμα αυτή η συνάντηση. Αλλά σαν άλλη Σφίγγα θα σου θέσει ξανά το ερώτημα, το αίνιγμα που θα σε καλεί να γίνεις ή να μη γίνεις ο τραγικός ήρωας. Και κάθε φορά το απαντάς με την ίδια αγωνία μήπως η απάντηση δεν είναι η "σωστή" και μείνεις εκεί για πάντα. Μήπως δεν πας ποτέ παρακάτω, προσπαθώντας να απαντήσεις.

Αν η μήτρα της αρχαίας ελληνικής σκέψης βρίσκεται στην άτοπη όπως ο Νίτσε λέει, ιδέα ότι το νερό είναι η καταγωγή και η μήτρα όλων των πραγμάτων, οι διαδρομές μας είναι ρευστές και υδάτινες, ή στέρεες όπως ο δυτικός πολιτισμός επιτάσσει? Σε τι έδαφος γίνεται αυτή η συνάντηση με το "είναι"? Κι αν το "ρηχό" και το "βαθύ" της ζωής και των νοημάτων γίνεται καλύτερα αντιληπτό έχοντας στην προσπάθεια της εικονοποίησή του το νερό, το "μακριά" και "κοντά" ως αντιληπτό με βάση τη στερεότητα είναι το ίδιο?

Μπορείς να μείνεις εκεί κολλημένος για πάντα προσπαθώντας να λύσεις το αίνιγμα. Με την αγωνία της "σωστής απάντησης". Πρέπει να κληθείς να απαντήσεις πολλές φορές και να φτάσεις ως εκεί για να καταλάβεις ότι δεν υπάρχει "σωστή" και "λάθος" απάντηση. Χρειάζεται όμως να υπάρχει μια αληθινή απάντηση? Και όσο μεγαλώνω αυτού του είδους η απάντηση με απασχολεί με όλο και μεγαλύτερη απαίτηση για την προσοχή μου. Νομίζω ότι σε λίγο θα αρχίσει να με βασανίζει.

Α, το περίφημο "είναι"! Τόσο εύπλαστο κα τόσο σκληρό ταυτόχρονα. Τόσο αυτο-προσδιορίσιμο και τόσο "Άλλο". Τόσο στέρεο και τόσο αέναα κινούμενο.

Είμαι αυτό που πράττω? Είμαι οι πράξεις μου? Είναι αρκετό αυτό?
Είμαι και οι σκέψεις μου? Φτάνουν για να με χωρέσουν?
Είμαι οι λέξεις μου? Τις γνωρίζω όλες?
Είμαι τα συναισθήματά μου? Αισθάνομαι ότι είμαι?

Είμαι ότι είναι δικό μου?

Α, το περίφημο "είναι"! Μια συνάντηση που δεν  μπορείς να αποφύγεις!



Τετάρτη, 22 Οκτωβρίου 2014

που τους ρημάζει η τρομερή "ευκολία"


Είναι που άλλα ξεκινάς να γράψεις κι άλλα γράφεις τελικά.
Το έκλεψα από τον φίλο μου Κώστα Φ. και το εξαιρετικό Περιοδικό του έτσι όπως εμφανίστηκε σήμερα το πρωί μπροστά μου μόλις ξεκίνησα τη μέρα και της έδωσε μία υπέροχη όψη καλής μέρας. Καλημέρα λοιπόν.

[...]

Νά ελπίζης-να ελπίζης πάντα-πώς ανάμεσα εις τους
ανθρώπους.
-που τους ρημάζει η τρομερή «ευκολία»-
θα συναντήσης απαλές ψυχές με τρόπους
που τους διέπει καλωσύνη-πόθος ευγένειας-ηρεμία.
Ίσως όχι πολλές-ίσως νασ’ άτυχος : καμμία-
τότες εσύ προσπάθησε να γενής καλλίτερος
είς τρόπον ώστε να έρθη κάποια σχετική ισορροπία (...)"

"Σονέτο μάλλον απαισιόδοξο" - Νίκος Εγγονόπουλος (21 Οκτώβρη 1907 - 31 Οκτώβρη 1985)


Πέμπτη, 25 Σεπτεμβρίου 2014

Η ζωή που ζήσαμε είναι η ζωή που αφηγούμαστε


Η ζωή δεν είναι αυτή που έζησε κανείς, αλλά αυτή που θυμάται και όπως τη θυμάται για να τη διηγηθεί.*

Και διαβάζοντας αυτή τη φράση ένιωσα μια απερίγραπτη χαρά! Λες και όλες οι αφηγήσεις της ζωή μας, όλες και η κάθε μία ξεχωριστά απέκτησαν εκείνον τον λόγο, την αιτία που τους έλειπε.
Μία απενοχοποιημένη και αθώα και άσπιλη μορφή τους αναδύθηκε τώρα, απέναντι σε όλους εκείνους που με τις αγιοποιημένες προθέσεις τους αναζητούν να συνθέσουν γραμμικά και αιτιακά τα γεγονότα. Και επιτέλους, η γραμμικότητα και η αιτίαση εκπίπτουν αδύναμες και επιτέλους οι αντιφάσεις δοξάζονται και επιτέλους το ανθρώπινο και το ατελές θριαμβεύει απέναντι στο ρεαλιστικό και ορθολογικό. Και επιτέλους, η αφήγηση της ζωής αποκτά μια υλικότητα ξέχειλη από σκέψεις, συναισθήματα, λόγια και πράξεις. Και επιτέλους το υποκείμενο, ξαναγίνεται πιο σπουδαίο από τη διαδικασία ή το αποτέλεσμά της. Και επιτέλους η αφήγηση της ζωής ξαναγίνεται με τρόπο αναντίρρητο και βαθύ και σπουδαίο προσωπική υπόθεση.

Η ζωή που ζήσαμε είναι η ζωή που αφηγούμαστε. Τελικά αυτή και καμιά άλλη, αυτή και μόνο ως υπάρχουσα. Ακόμη και αν κάθε φορά είναι μία άλλη αφήγηση, ίσως και διαφορετική, μια αφήγηση που μοιάζει λιγότερο ή περισσότερο κάθε φορά με την προγούμενη. Καθώς και οι ζωές που ζούμε στη διάρκεια του χρόνου μίας ζωής, δεν είναι πάντα μόνο μία.



* Με αυτή τη φράση αρχίζει ο Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες τη διήγηση της ζωής του. Τα πρώτα βήματα στον κόσμο της καλλιτεχνικής δημιουργίας, τη δημοσίευση των διηγημάτων του στον Τύπο, την ακούραστη εργασία του γράφοντας και διορθώνοντας τα Ανεμοσκορπίσματα, την αρχική απόρριψη της δημοσιογραφίας, τα χρόνια του γυμνασίου, τα δύο χρόνια στη Νομική Σχολή προτού εγκαταλείψει τις σπουδές για να αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στη λογοτεχνία, τα διάφορα σκηνικά μιας μποέμικης νεότητας ανάμεσα σε μπουρδέλα, χορούς και φτηνά ξενοδοχεία στην Μπαρανκίλια, στην Καρταχένα των Ινδιών, στην Μπογκοτά. Μια σύνθεση που ταξιδεύει στο χρόνο, στέρεη και δεξιοτεχνική πατώντας γερά σε πενήντα χρόνια λογοτεχνικής αφοσίωσης.

Ζω για να τη διηγούμαι Φ. Γκ. Μάρκες - Εκδόσεις Λιβάνης


Τετάρτη, 24 Σεπτεμβρίου 2014

Ο από μηχανής Θεός


Ερχόταν πάντα από ψηλά. Ένας θεός ή ένα θεϊκό πρόσωπο που εμφανίζεται στο τέλος του έργου, προκειμένου να δώσει λύση στο αδιέξοδο στο οποίο έχει οδηγηθεί η δράση. Και ήταν πάντοτε διαφορετικός. Ο Ηρακλής στην  Άλκηστις, η Αθηνά στις Ικέτιδες και την Ιφιγένεια εν Ταύροις, οι δύο Διόσκουροι στην Ελένη και στην Ηλέκτρα, η Άρτεμις στην Ιφιγένεια εν Αυλίδι, οι δύο δράκοι του Ήλιου στη Μήδεια.

Μία επιφάνεια. Εκεί που χρειάζεται να δοθεί μία λύση, αλλά ο ήρωας δεν μπορεί πια να τη δώσει από μόνος του. Πήγε ως εκεί που μπορούσε να πάει μόνος του. Και τώρα δεν μπορεί να πάει παραπέρα. Έκανε όσα μπορούσε και ήταν αυτά που κανείς άλλος δεν θα έκανε. Πάνω και πέρα και από αυτά που μπορούσε. Εκεί που όλα πια φαντάζουν στάσιμα, αδιέξοδα, αλλά χωρίς να έχουν τελειώσει. Στέκουν ατέλειωτα, μισά, εκκρεμή. Χάσκουν χωρίς να βγάζουν κανέναν ήχο. Ακίνητα, αδρανοποιημένα, από ότι έχει συμβεί. Από ότι ο ήρωας έχει διαπράξει. Για αυτά που ο χορός και τα άλλα πρόσωπα του δράματος συχνά τον ψέγουν. Εκεί, σε αυτό το ακίνητο σημείο χρειάζεται μία λύση, ένα κάποιο τέλος.

Τότε έρχεται ο από μηχανής θεός. Για να αποκαταστήσει την τάξη. Να βάλει τα πράγματα στη σωστή τους θέση. Εκεί που πρέπει να είναι, εκεί που έπρεπε να ήταν εξαρχής. Αλλά ταυτόχρονα, να υπενθυμίσει με τον πιο αδιαμφισβήτητο τρόπο, ποιος είναι ο ήρωας του έργου, όχι ένα από τα πρόσωπα του δράματος, αλλά ο ήρωας του έργου και για αυτό να τον ξεχωρίσει από τους άλλους. Να θυμίσει με τον πιο ισχυρό και αδιαμφισβήτητο τρόπο, με την παρουσία του, ποιο πραγματικά αυτό το πρόσωπο είναι, σε όλους εκείνους που το ξέχασαν ή το παραγνώρισαν. Να δείξει τον αγαπημένο του θεού. Κι αυτή η υπενθύμιση είναι μαζί και η λύση.

Ο από μηχανής θεός έρχεται πάντα στο τέλος του έργου. Ακόμη και αν πιστεύεις ότι δεν τον χρειάζεσαι, άστον να υπάρχει. Ποτέ δεν ξέρεις...








Κυριακή, 21 Σεπτεμβρίου 2014

Σημαντικό vs ζωτικό


- Τελικά, ίσως να είναι και η πιο τρομαχτική φράση στον κόσμο, είπε χαμογελώντας.
Ο ήλιος ζεστός κιτρίνιζε το μεσημέρι και η θάλασσα ήταν ήρεμη. Περίεργες φάτσες περπατούσαν ράθυμα, ή κάθονταν στα σκιερά σκαλιά πίνοντας μια μπύρα. Η μουσική ήταν δυνατή και γέμιζε με έναν εξαίσιο τόνο ζωής τον ανοικτό χώρο.
- Ποια απ΄όλες?
- Είναι πολλές? 'Εχει γεμίσει ο κόσμος τρομακτικές φράσεις και δεν το ξέρω, ξαναρώτησε γελώντας.
- Για κάποιους ήταν πάντα γεμάτος τρομακτικές φράσεις, της απάντησε. Λοιπόν, ποια απ΄όλες?
- Τι μικρός που είναι ο κόσμος, αυτή. Αυτή η στενότητα που αναδύει μπορεί να με σκοτώσει! Και καθώς το είπε αυτό συνέχισε να γελάει δυνατά απολαμβάνοντας τον ήλιο.
- Α, μόνο για αυτούς που θέλουν πάντα να φεύγουν, της απάντησε χαμογελώντας.
- Τουσέ! του είπε γελώντας ακόμη πιο δυνατά. Δεν εννοούσα αυτό, αλλά ήταν καλό! Και η δικιά σου τρομακτική φράση ποια είναι, τον ρώτησε.
- Τι εννοούσες?

Το 1ο "Tattoo Convention" ήταν αντάξιο της φήμης του και της πόλης. Καθώς κοιτούσε δεξιά κι αριστερά αναγνώριζε γνωστές φάτσες από τον κόσμο του τατού, διάσημες στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Αυτός κάνει εξαιρετικές επικαλύψεις σε παλιά τατού, αυτός δουλεύει πολύ καλά τις σκιές, αυτός έχει εξαιρετική προοπτική και αυτός φοβερή αντίληψη στη σύνθεση χρωμάτων. Ο Μαυρίδης - οργανωτικός νους - απασχολημένος έδινε συνέντευξη, εκκεντρικές εμφανίσεις με τατού - μανίκια τριγύριζαν στο χώρο και περίεργα κεφάλια σε κοίταζαν αδιαφορώντας.
- Τι κάνεις εδώ? Τι κάνεις εσύ σε ένα συνέδριο τατού? τον ρώτησε. Μη μου πεις ότι το σκέφτεσαι!
- Όχι δεν το σκέφτομαι. Νομίζω ότι με έναν τρόπο με προσπέρασε. Σκεφτόμουν άλλα όταν θα μπορούσα να σκεφτώ αυτό κι έτσι δεν το σκέφτηκα. Εσύ, σκέφτεσαι το επόμενο?
- Ποτέ δεν ξέρεις!
- Ενδιαφέρον!
- Γιατί?
- Ξέρεις εμείς που δεν έχουμε κάνει τατού πιστεύουμε πάντα ότι εκείνοι που κάνουν θέλουν να εκφράσουν κάτι, να δηλώσουν κάτι, ότι σημαίνει κάτι, ή ότι γίνεται για κάποιον. Ένας συμβολισμός τέλος πάντων.
- Σοβαρά? τον ρώτησε γελώντας. Μεγάλη πλάνη! Ο καθένας το κάνει για τον εαυτό του. Μόνο στον εαυτό του μιλάει. Όσοι κάνουν "για κάποιον άλλον" το μετανιώνουν σύντομα και ψάχνουν να βρουν τρόπο να το καλύψουν με κάτι άλλο. Αν σου πούνε λοιπόν ποτέ ότι το έκαναν για σένα μην το πιστέψεις. Ή τέλος πάντων δέξου το ως ένα αθώο, κολακευτικό ψέμα. Αλλά έχει κάτι το ρομαντικό αυτή η σκέψη, το αναγνωρίζω. Και με αυτή τη φράση άρχισε κ εκείνος να γελάει.
- Είμαι σίγουρος ότι ο αγαπημένος σου Νίτσε κάτι λέει και για αυτό.
- Ποιο?
- Τους ρομαντικούς ανθρώπους.
- Θα παραβλέψω το "και".
- Μπύρα?
- Ναι.

Λίγα πράγματα είναι καλύτερα από τα ζεστά φθινοπωρινά μεσημέρια μπροστά στη θάλασσα. Εκεί που νομίζεις ότι ο χειμώνας μπορεί να φοβηθεί και να μην έρθει, εκεί που τα παραμερίζεις όλα και σκέφτεσαι την εκδοχή του να έρθει.
- Το ξέρω αυτό το βλέμμα.
- Ποιο? τον ρώτησε λίγο χαμένη στις σκέψεις της.
- Αυτό το βλέμμα, το ξέρω, είπε με ένα συγκρατημένο χαμόγελο.
- Αχα! Και τι λέει αυτό το βλέμμα, τον ρώτησε με έναν αέρα ελαφρότητας.
- Δεν λέει τίποτα. Σιωπά ηθελημένα. Αλλά έχει μια οσμή. Μια οσμή δυνατής βροχής. Και κάτι ψάχνει. Τι ετοιμάζεις?
- Πολύ ενδιαφέρον, του είπε ανάμεσα στη μικρή παύση προσπαθώντας να κρατήσει τον αέρα της ελαφρότητας. Δεν ετοιμάζω τίποτα. Μάλλον έπεσες έξω. Και τι ψάχνει αυτός που έχει αυτό το βλέμμα?
- Ψάχνει, να ορίσει τα σημεία, ή να τα ακυρώσει, είπε με μικρές παύσεις. Και όχι δεν πέφτω έξω.
Μια ακόμη μεγαλύτερη παύση έγινε ένα με το μεσημέρι.
- Και τι νομίζεις ότι θα γίνει?
- Δε νομίζω, ξέρω.
- Ξέρεις, είπε εκείνη λίγο γελώντας λίγο κοροϊδεύοντας. Πως έτσι?
- Είμαι καλός με τα σημεία, μη ξεχνάς. Κατά κάποιον τρόπο, για αυτό είμαι εδώ και μιλάμε τώρα.
- Σωστά σωστά, του είπε και ξεφύσηξε με ανακούφιση, καθώς την τελευταία του φράση συνόδευσε ένα πλατύ χαμόγελο. Και τα διάβαζες πάντα σωστά?
- Ξέρεις, το "σωστά" είναι μία παραμέτρος σημαντική, αλλά το έγκαιρα είναι αυτό που έχει σημασία. Δεν αρκεί η σωστή ανάγνωση, πρέπει να είναι και γρήγορη. Ή τουλάχιστον έτσι εγώ πιστεύω. Είναι το σημαντικό που γίνεται ζωτικό. Ακόμη και αν το σημαντικό τα αποκαλύπτει όλα, το ζωτικό είναι που ορίζει ποιος, τι θα ζήσει και ποιος, τι θα πεθάνει. Ακόμα και αν δεις όλη την εικόνα μπροστά σου, που ωφελεί αν δεν δράσεις έγκαιρα? Ακόμη και αν η κάθε της ανάγνωση είναι η σωστή, που δεν μπορεί να είναι, τι προσφέρει αυτό? Κάθεσαι εκεί και κοιτάς την εικόνα να αλλάζει και κάνεις σωστές αναγνώσεις των σημείων. Εντάξει. Αλλά τι νομίζεις ότι θα γίνει με αυτό? Όταν αναρωτιέσαι τι είναι σημαντικό για κάποιον ή ακόμα και για σένα, κοίτα που δίνει προτεραιότητα. Το σημαντικό φροντίζουμε να γίνεται πάντα και οπωσδήποτε και ζωτικό. Φροντίζουμε να ζήσει κι έτσι η δράση είναι έγκαιρη, άμεση. Κοίτα που δίνει κάποιος προτεραιότητα και τι αφήνει στην άκρη για αργότερα για να καταλάβεις ποιο είναι το ζωτικό για αυτόν, ποιο θέλει οπωσδήποτε να ζήσει. Άλλες φορές είδα τα σημεία σωστά και έγκαιρα και τα κατάφερα και άλλες φορές σωστά αλλά όχι έγκαιρα και δεν τα κατάφερα, είπε τελειώνοντας τη φράση του σηκώνοντας τους ώμους σε μία κίνηση αποδοχής, συνοδευόμενη με ένα πλατύ χαμόγελο. Για σένα ας πούμε, τώρα, τι είναι σημαντικό και τι ζωτικό?


- Ποια είναι η δικιά σου τρομαχτική φράση? ξαναγύρισε στην ερώτησή της.
- Όσα φέρνει η ώρα, απάντησε εκείνος γελώντας δυνατά, ποια άλλη? 
- Μα βέβαια ποια άλλη!
Και ανάμεσα σε δυνατά γέλια, παρήγγειλαν την επόμενη μπύρα.



Τετάρτη, 17 Σεπτεμβρίου 2014

Η σιωπή της φτώχιας

Αμέσως μετά την εξαγγελία του οικονομικού προγράμματος (;) του ΣΥΡΙΖΑ από τον Αλέξη Τσίπρα, μόλις προχτές το δεύτερο σαββατοκύριακο της ΔΕΘ (13 - 14.09), μία μεγάλη συζήτηση άνοιξε γύρω από αυτό. Αυτή "η μεγάλη συζήτηση" ενός τόσο σοβαρού θέματος, επικεντρώθηκε σε δύο άξονες:

Α.  Ποιος έκανε πιο σωστά την πρόσθεση. 
Ως γνωστό η πρόσθεση είναι δύσκολο και ύπουλο πράγμα. Ο άνθρωπος του Μεσαίωνα μπορούσε να επαναλάβει δέκα φορές την ίδια πρόσθεση και να καταλήξει σε διαφορετικό κάθε φορά αποτελέσματα, καθώς ως εκεί έφτανε η γνώση και δεξιότητά του. Κάπως έτσι και τώρα, παρά το γεγονός ότι η γνώση και η δεξιότητα έχουν αλλάξει, βουλευτές κομμάτων από διαφορετικές πλευρές, αλλά και από την ίδια, έριχναν στο τραπέζι ο καθένας το δικό του νούμερο, αφού είχε κάνει την πρόσθεσή του, σχετικά με το κόστος του Εθνικού Σχεδίου Ανασυγκρότησης του ΣΥΡΙΖΑ. Περιτό να πω ότι τα νούμερα ήταν όλα διαφορετικά. Ποιος λοιπόν έκανε σωστά ή πιο σωστά την πρόσθεση? Αυτό απασχόλησε πάρα μα πάρα πολύ. Ακόμη και το υπουργείο οικονομικών έκανε τη δικιά του πρόσθεση και είπε και αυτό ένα νούμερο.

Β. Ο καλός, ο σκληρός και ο σκληρότερος.
Το Σχέδιο αυτό συνεχίζει να στηρίζεται στρατηγικά στη διαχείριση του χρέους μέσω διαπραγμάτευσης. Η άποψη ότι το μόνο που χρειάζεται για μία επιτυχημένη διαπραγμάτευση είναι να είσαι απλά "σκληρότερος" από αυτούς που προηγήθηκαν από σένα στη διαπραγμάτευση, συνεχίζει να αποτελεί ακλόνητο επιχείρημα του ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος βεβαίως και δεν έχει συμμετάσχει (ακόμα) σε καμία τέτοιου επιπέδου διαπραγμάτευση. Προφανώς, λόγω του χαρακτήρα του που χάνεται σε μυστικιστικά βάθη, της προέλευσης του που εκλαμβάνεται ως θεόσταλτη και πλήθος στοιχείων από την βαθιά κι ανεξερεύνητη σφαίρα του θυμικού, το επιχείρημα αυτό παραμένει το αγαπημένο και κραταιό της πλευράς ΣΥΡΙΖΑ. Γιατί άλλο επιχείρημα όχι μόνο δεν ακούσαμε, αλλά και σε σχετική ερώτηση δημοσιογράφου "τι θα κάνετε εάν δεν πετύχετε τη διαπραγμάτευση" η απάντηση βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ ήταν "θα την πετύχουμε". Καλή απάντηση για βουλευτή ΣΥΡΙΖΑ, μόνο που δεν απαντάει στην ερώτηση.

Και γύρω από αυτά τα δύο τεράστια ζητήματα συνεχίζεται μιντιακά η συζήτηση τρεις μέρες τώρα. Λες και σε αυτή τη χώρα δεν υπάρχουν οικονομολόγοι, δεν υπάρχουν ερευνητές, δεν υπάρχουν άλλοι επιστήμονες, δεν υπάρχουν ομάδες και συλλογικότητες, για να πάρουν θέση, να μιλήσουν, να αναλύσουν, να κάνουν κριτική, να φωτίσουν σημεία, να μιλήσουν για τα θετικά και τις αδυναμίες του προγράμματος, ή μέρους του. Τίποτα, κανείς. Μόνο φωνές για το άθροισμα και επιδείξεις αυτοπεποίθησης. Η σιωπή της φτώχιας. Μιας φτώχιας όχι της υλικής αποστέρησης, αλλά της κοινωνικής ευθύνης, της αντίληψης του δημόσιου διαλόγου, του ρόλου της ατομικότητας μέσα στην κοινωνία. Σιωπή τέτοιας φτώχιας μεγάλης. Μιας φτώχιας της παραίτησης όπου όλα θα τα κάνουν/λύσουν τα κόμματα και τα ΜΜΕ.

Σήμερα το πρωί αναρτήθηκε Μια πρώτη αποτίμηση των προγραμματικών δηλώσεων του ΣΥΡΙΖΑ (αυτός είναι ο τίτλος) και πρόκειται για μία κριτική πρώτη αποτίμηση των προτάσεων του ΣΥΡΙΖΑ από τον Κώστα Λαπαβίτσα στο προσωπικό του ιστολόγιο. Μιλάει για αναλογιστικές μελέτες, αναλύει όσο η περιορισμένη έκταση το επιτρέπει, σε κάποια σημεία φαίνεται να συμφωνεί, σε άλλα διαφωνεί, διατυπώνει ερωτήματα, κάνει επισημάνσεις. Μέσα σε ένα πρωινό η ανάρτηση αυτή ανέβηκε στα blogs όλων των μεγάλων εφημερίδων (Καθημερινή, Έθνος, Τα Νέα, κτλ) και σε πάρα πολλά άλλα μικρότερα και μέσα σε ένα τρίωρο σημείωσε πάνω από 2000 χτυπήματα. Υποθέτω ότι θα χρησιμοποιηθεί για εσωκομματική πίεση, για αντιπολιτευτικό πόλεμο, θα δυσκολέψει κάποιους, θα διευκολύνει κάποιους άλλους. Κι έτσι πάντα γίνεται καθώς η κοινωνία είναι ένα ζωντανό σώμα που τα εμπεριέχει όλα αυτά. Μπορεί όμως να αποτελέσει κι ένα παράδειγμα δημόσιου διαλόγου, ενεργής συμμετοχής, μία άλλη αντίληψη για την κοινωνία και την ατομική ευθύνη? Ποιος ξέρει. Προς το παρόν αναζητούνται παραδείγματα ενάντια στη φτώχια της σιωπής.




Τετάρτη, 10 Σεπτεμβρίου 2014

Ένα όνομα για τους γαλαξίες

''Κι εσύ μείνε να κυνηγάς τα φαντάσματά σου" είπε ο Δημήτρης κι εγώ ένιωσα τόσο ενοχλημένη,  που έσπευσα γρήγορα γρήγορα να το αντικρούσω. Στα ένα δύο λεπτά που μου πήρε να σκεφτώ τι θα απαντήσω, η σκέψη μου έστριψε αναπάντεχα σε μία άλλη κατεύθυνση: κι αν ο Δημήτρης είχε δίκιο?

Τα φαντάσματα της ζωής μας είναι αυτά που μόνοι μας τα βάλαμε σε αυτήν και τρέχουμε πίσω τους αναζητώντας τη σωστή λέξη για να τα ονοματίσουμε. Είναι δίπλα μας, κοντά μας, συνέχεια, μας κρατάνε συντροφιά όταν κανείς άλλος δεν είναι εκεί. Γυρίζουν σε κάθε λέξη που θα χρησιμοποιήσουμε για όνομά τους και περιμένουν υπομονετικά να βρούμε τη σωστή. Αθέατα, αλλά αληθινά, ανύπαρκτα ακόμη και αν είναι από σάρκα και οστά. Τα φαντάσματα της ζωής μας, δικά μας, κατάδικά μας, είναι εκεί γιατί τα έχουμε ανάγκη. Και θα φύγουν μόλις η ανάγκη φύγει. Αναζητούν μια ζωή για να χωθούν μέσα της, αλλά δεν μπορούν να φτιάξουν τα ίδια ζωή. Για αυτό και είναι φαντάσματα. Και με αυτές τις σκέψεις σκέφτομαι τα φαντάσματα της ζωή μου με συμπάθεια. Όταν έρθει η ώρα θα φύγουν εξάλλου. Και ξέρω ότι δεν θα τρεξω πίσω τους. Δεν θα τα κυνηγήσω.

Δεν κυνηγάω φαντάσματα, του είπα. Τι τα θέλεις καρδούλα μου, απάντησε, ένα όνομα βρήκαμε για τους γαλαξίες, το είπαμε αγάπη και τρέχουμε πίσω του.
Ναι... του απάντησα αργά. Ένα όνομα για τους γαλαξίες. Χρειάζεται ένα όνομα, για να ξέρεις που θέλεις ταξιδέψεις... 



Κυριακή, 7 Σεπτεμβρίου 2014

Οι εικόνες που δεν αλλάζουν γίνονται απαρατήρητες


Επιτέλους τώρα βρέχει και τη μέρα. Και είναι και αυτό το περίεργο πράγμα με τη βροχή. Όταν είναι σιγανή δε σ' αφήνει να δεις μακριά, όταν είναι δυνατή δε σε αφήνει να δεις μπροστά σου. Όμως μετά τη βροχή είναι πάντα το ίδιο. Μπορείς να δεις πιο καθαρά. Πάντα κάτι έχει καθαρίσει. Μια άλλη εικόνα αναδύεται. Με άλλα χρώματα, με άλλη φωτεινότητα, με άλλη διαύγεια. Λες και πριν δεν έβλεπες την ίδια εικόνα. Όχι πριν δεν έβλεπες την ίδια εικόνα. Ίσως είναι στη φύση των εικόνων που συνεχώς αλλάζουν. Γιατί αυτές που μένουν ίδιες καταντούν απαρατήρητες στο βλέμμα μας. Ίσως και στη φύση της βροχής που καθαρίζει και γυαλίζει με έναν τρόπο τα πάντα. Ίσως τελικά και στη φύση των ανθρώπων που πάντα θέλουν να δουν. Ακόμη και για να διαλέξουν να παραμείνουν τυφλοί. 


Πήρε μια βαθιά ανάσα από την οσμή της βροχής που την είχε κιόλας φτάσει. Αυτή η υπέροχη οσμή, σκεφτόταν ανοίγοντας αργά τα μάτια. Πως θα ξεπεράσω το σημείο? ρώτησε με ένα ήρεμο ενδιαφέρον. Δεν υπήρχε καμία ένταση σε αυτήν τη σκέψη, καμία βιασύνη πλέον, καμία αγωνία για το ερώτημα. Κι  αυτός ο αβίαστος τρόπος με τον οποίο εκφράστηκε την έκανε να μοιάζει με την πιο απλή και φυσική ερώτηση του κόσμου. 
Οι αλληλοτεμνόμενες γραμμές, απάντησε η φωνή κάνοντας μια μικρή παύση, οι αλληλοτεμνόμενες γραμμές... δεν είναι ο μόνος τρόπος να ορίσεις το σημείο. Μία λίγο πιο μεγάλη παύση ακολούθησε αυτή τη φορά. Ξεπέρασε το σημείο που ορίζεται από τις αλληλοτεμνόμενες. Δεν υπάρχουν αλληλοτεμνόμενες πλέον. Δεν υπάρχει και σημείο. Δεν υπάρχει σημείο, επανέλαβε κι εκείνη με ένα ανάμεικτο συναίσθημα. Δεν υπάρχει σημείο, σκέφτηκε. Δεν υπάρχουν αλληλοτεμνόμενες πλέον. Για μια στιγμή νόμιζε ότι το μυαλό της θα κατρακυλούσε σε κάποιον άγνωστο γκρεμό.
Και τώρα τι? ρώτησε με το ίδιο ανάμεικτο συναίσθημα. Όρισε το σημείο με άλλον τρόπο, της απάντησε η φωνή. 
Άλλον τρόπο? ξαναρώτησε για να βεβαιωθεί ότι δεν είχε κάνει λάθος. Χωρίς αυτές, απάντησε η φωνή σταθερά. Ξεπέρασε το σημείο...


Παρασκευή, 5 Σεπτεμβρίου 2014

Το φθινόπωρο και η ουτοπία της ανασυγκρότησης

Τώρα πια η βροχή αναστατώνει τη νύχτα όλο και πιο συχνά. Με απειλές και προειδοποιήσεις σχεδόν κάθε βράδυ έρχεται και αναστατώνει τις ήσυχες νύχτες, χωρίς λόγο. Και προκαλεί μεγάλη αναταραχή και κακό. Σχεδόν ανεξήγητο, αλλά μεγάλο όπως όλα τα κακά εξάλλου. Την κοιτάς, την ακούς να σου μιλάει και τη ρωτάς συνομωτικά και ύπουλα, εκεί στα σκοτεινά της νύχτας, στα κρυφά και αθέατα, τι να κάνεις για αυτήν την αναστάτωση, για αυτόν τον χαλασμό που προκαλεί στα ήσυχα και γλυκά, καλοκαιρινά βράδια σου. 

Τα καημένα τα καλοκαιρινά βράδια! Αιωνίως καταδικασμένα να κουβαλούν μια κατασκευασμένη αθωότητα ανακατεμένη με ονειρικές στιγμές από φωτογραφίες. Υπάκουα στον κανόνα. Και αν υπάρχει μια έννοια που να εφάπτεται τόσο απόλυτα στο στερεότυπό της είναι το καλοκαίρι. Με μια θαυμαστή αντοχή, με μια απαράμιλλη συνέπεια, ακόμη κι αν απροκάλυπτα μας πρόδωσε και τίποτα δεν έφερε μαζί του, εμείς πρόθυμα θα πιστέψουμε στο επόμενο και μετά στο επόμενο κι ύστερα στο επόμενο καλοκαίρι. Και θα συνεχίσουμε να αναζητούμε - και ω τι λύτρωση! να αναγνωρίζουμε -  αυτό που αναζητούμε. Τι τεράστια ευθύνη για το καημένο και αθώο καλοκαίρι!

Κι ύστερα η βροχή σταματά. Κι αφήνει πίσω της τη μυρωδιά της αναμαλλιασμένης θάλασσας, του βρεγμένου πράσινου φύλλου και του χώματος. Εκείνη την αδρή, γεώδη μυρωδιά που δεν μπορεί να της αντισταθεί κανείς. Κι αυτή η αλατισμένη από το κύμα μυρωδιά, ανακατεμένη με την οσμή από το χώμα και το πράσινο χρώμα του φύλλου, έχει μια περίεγη γεύση σε κάθε βαθιά ανάσα, έτσι όπως κολλάει στο βάθος του ουρανίσκου σου σαν προσπαθείς να την καταπιείς. Μοιάζει με τη μόνη γεύση που είχες κατάδική σου ποτέ.

Το φθινόπωρο φέρνει μαζί του την ουτοπία της ανασυγκρότησης. Τώρα όλα θα μπουν ή θα ξαναγυρίσουν στη θέση τους. Στην παλιά ή σε μια νέα. Αλλά οπωσδήποτε σε θέση ορθότητας, σε μια κανονικότητα και οπωσδήποτε με αλήθεια! Λες και ξαφνικά βρήκαμε το θάρρος να αναμετρηθούμε με την αλήθεια απλά κια μόνο επειδή μεσολάβησε το καλοκαίρι. Τι περίεγο, από τη μία στιγμή στην άλλη, με δυο - τρεις νυχτερινές βροχές! 

Με τον βέβηλο και ανίερο τρόπο της "τάξης" και της "σειράς", με τα κουφάρια από τα λόγια του καλοκαιριού και άλλα παλιά ή πρόσφατα επινοημένα λόγια, αλλά πάντα ίδια απομεινάρια και περισσεύματα, με ψελλίσματα, μισόλογα και σιωπές, θα επιδιωχθεί η "νέα αρχή", ένα ακόμα "ξεκίνημα",  η θριαμβευτική άφιξη στην ουτοπία. Για να φανούμε σπουδαίοι. Στα μάτια τα δικά μας και των άλλων. Ποιο είναι πιο αναγκαίο για τον καθένα, κανείς δεν γνωρίζει. Αλλά ευτυχώς εκείνη, με όποιο προσωνύμιο και αν έχει, είτε της φυγής, είτε της ανασυγκρότησης, είτε ως ευτοπία, ή δυστοπία, ή μετα-ουτοπία, τελικά θα ξεφύγει, θα γλυτώσει, θα παραμείνει ελεύθερη και πάντα επιθυμητή. Κυοφορούσα τα μεγάλα όνειρα και εκείνες τις συλλήψεις του κόσμου και του εαυτού, που δεν τις αντέχει η ελαφρότητα του καλοκαιριού. Μια ουτοπία ζωοφόρος και περήφανη και απρόσιτη, που δεν ενδιαφέρεται για λογια-κουφάρια, που δεν μπορεί να φτιαχτεί με απομεινάρια και περισσεύματα, που θα μας κρατήσει ζωντανούς μέσα στο χειμώνα του ημερολογίου και της ζωής. Και ίσως συζητηθεί πολύ και ξανά μέσα σε αυτόν τον χειμώνα, ως ένα πιθανό μέλλον για τον καθένα μας, ή για πολλούς ή ακόμη και για ολους. Αλλά εμείς γνωρίζουμε ότι είναι ένα δυνατό πεπρωμένο μόνο για λίγους.


"Τώρα πια η βροχή αναστατώνει τη νύχτα όλο και πιο συχνά. Είχε ανοίξει τα παράθυρα και ετοιμαζόταν να αναπνεύσει την οσμή της που σε λίγο θα σηκωνόταν και θα έφτανε ως τα ρουθούνια της. Στεκόταν εκεί και άκουγε απορροφημένη τον δυνατό ήχο από τις σταγόνες. Οι παλιές σκέψεις είχαν σιωπήσει κάπου βαθιά. Μπορεί και να είχαν κρυφτεί. Μπορεί  και να είχαν τελειώσει.  
Το σημείο, θυμόταν τώρα ξανά, είναι το αόρατο αναγκαίο, το απροσμέτρητο αναπόφευκτο. 
Το σημείο τομής υπάρχει στο βαθμό που υπάρχουν αλληλοτεμνόμενες γραμμές. Το σημείο τομής υπάρχει στο βαθμό που υπάρχουν αλληλοτεμνόμενες γραμμές... Ξεπέρασέ το, άκουσε κάθαρα τη φωνή. Ξεπέρασε το σημείο. Δεν υπάρχουν αλληλοτεμνόμενες πια. Δεν υπάρχει σημείο. Και πριν προλάβει να ρωτήσει οτιδήποτε, η οσμή της βροχής την είχε φτάσει."


Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014

Alain Badiou Εγκώμιο του Έρωτα


"Η παραδεδομένη αντίληψη σήμερα είναι πως ο καθένας κυνηγάει μόνο το συμφέρον του. Ο έρωτας είναι όμως η απόδειξη του αντιθέτου, καθώς πρόκειται για την εμπιστοσύνη στο τυχαίο και το άγνωστο..."


Για τον Alain Badiou η ύπαρξη της φιλοσοφίας προσδιορίζεται από τέσσερις όρους, από τέσσερις διαδικασίες αλήθειας: την επιστήμη (το μάθημα), την τέχνη (το ποίημα), την πολιτική (πολιτική χειραφέτησης) και τον έρωτα (η διαδικασία που εισάγει στη διάσταση της αλήθειας τη διάζευξη των έμφυλων θέσεων).
Στο Φεστιβάλ της Αβινιόν το 2008 σε μια συζήτηση με τον Nicola Truong, διατυπώνει ένα Εγκώμιο του έρωτα, το οποίο εκδόθηκε το 2009  από τις εκδόσεις Flammarion και στη συνέχεια μεταφράστηκε και κυκλοφόρησε και στην Ελλάδα από πολλούς εκδοτικούς οίκους.

Για τον Badiou ο έρωτας είναι μια κατασκευή αλήθειας, της αλήθειας του Δύο, μια κατασκευή του κόσμου βασισμένη όχι στην ταυτότητα αλλά στη διαφορά. [...]

Η συνάντηση, γεγονός τυχαίο και  συγκυριακό με μαγική διάσταση, αποτελεί συμβάν [...].

Ο έρωτας ως συμβάν και διαδικασία αλήθειας συνιστά κάτι που υπερβαίνει τη μαγεία της συνάντησης [...].


«Πρέπει να αντιληφθούμε πως ο έρωτας επινοεί έναν διαφορετικό τρόπο διάρκειας μέσα στη ζωή. Ότι, στη δοκιμασία του έρωτα, η ύπαρξη του καθενός έρχεται αντιμέτωπη με μια νέα χρονικότητα».

(ο έρωτας) [...] δεν είναι πάντα μια διαδικασία ειρηνική. Έχει βίαιες συγκρούσεις, αληθινά βάσανα, περιορισμούς, χωρισμούς, δράματα, φόνους ή αυτοκτονίες. Εκεί ίσως πατά και η προπαγάνδα ενός έρωτα ασφαλούς, χωρίς ρίσκο. Όμως η αλήθεια δεν μπορεί να κατασκευαστεί στην ασφάλεια ενός συμβολαίου.

Υπάρχει βέβαια μια έκσταση των απαρχών, αλλά ένας έρωτας είναι πρίν από όλα μια διαρκής κατασκευή. Ας πούμε ότι ο έρωτας είναι μια επίμονη περιπέτεια. Η περιπετειώδης πλευρά είναι αναγκαία, αλλα η επίμονη επίσης δεν είναι λιγότερο αναγκαία. Ο αληθινός έρωτας είναι εκείνος που θριαμβεύει διαρκώς, ενίοτε με δυσκολία, στα εμπόδια που ο χώρος, ο κόσμος και ο χρόνος βάζουν μπροστά του.    


                                                                                                  Alain Badiou Εγκώμιο του Έρωτα





Κυριακή, 24 Αυγούστου 2014




Οδυσσέας Ελύτης, Το καταμεσήμερο

Γυμνός, Iούλιο μήνα, το καταμεσήμερο.
Σ ένα στενό κρεβάτι, ανάμεσα σε δυο σεντόνια χοντρά,
ντρίλινα,
με το μάγουλο πάνω στο μπράτσο μου 
που το γλείφω και γεύομαι την αρμύρα του. 
Kοιτάζω τον ασβέστη αντικρύ στον τοίχο της μικρής μου κάμαρας.
Λίγο πιο ψηλά το ταβάνι με τα δοκάρια.
Πιο χαμηλά την κασέλα όπου έχω αποθέσει όλα μου τα υπάρχοντα:
δυο παντελόνια, τέσσερα πουκάμισα, κάτι ασπρόρουχα.
Δίπλα, η καρέκλα με την πελώρια ψάθα.
Xάμου, στ” άσπρα και μαύρα πλακάκια, τα δυο μου σάνταλα.
Έχω στο πλάι μου κι ένα βιβλίο. 
Γεννήθηκα για να χω τόσα. 
Δεν μου λέει τίποτε να παραδοξολογώ.
Aπό το ελάχιστο φτάνεις πιο σύντομα οπουδήποτε. 
Mόνο που ναι πιο δύσκολο. 
Kι από το κορίτσι που αγαπάς επίσης φτάνεις, αλλά θέλει να ξέρεις να τ αγγίξεις 
οπόταν η φύση σού υπακούει. 
Kι από τη φύση – αλλά θέλει να ξέρεις να της αφαιρέσεις την αγκίδα της...





Σάββατο, 23 Αυγούστου 2014

"Για πάντα"


Αλίκη: Και πόσο διαρκεί το "για πάντα"?

Άσπρος κούνελος: Μερικές φορές, μόνο για ένα δευτερόλεπτο.


Λ. Κάρολ "Η Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων"



Κυριακή, 17 Αυγούστου 2014

Δεν μπορείς να καταλάβεις αυτό που δεν είναι δικό σου


ΤΣΕΛΑΝ ΠΑΟΥΛ
"Μέσα σε τόσα που χάθηκαν, μόνο ένα σώθηκε κι έμεινε κοντινό: η γλώσσα. Η γλώσσα, ναι, μόνο αυτή σώθηκε, παρ' όλα αυτά. Αλλά έπρεπε να περάσει μέσα από την ίδια την αδυναμία της να δώσει απαντήσεις, να περάσει μέσα από τρομερή αφωνία, να περάσει μέσα από χιλιάδες σκοτάδια του θανατηφόρου λόγου. Πέρασε, αλλά δεν βρήκε λέξεις για ό,τι έγινε· αλλά πέρασε μέσα απ' αυτό το γεγονός."


Χτενίζει τα μαλλιά της όπως χτενίζουν τα μαλλιά των πεθαμένων:
Φορά το γαλάζιο θρύψαλο κάτω απ’ το πουκάμισο.
Φορά το θρύψαλο Κόσμος σε μια κορδέλα.
Γνωρίζει τα λόγια αλλά μόνον χαμογελά.
Ανακατεύει το χαμόγελό της με το κρασί στο κύπελλο:
Πρέπει να το πιεις αν θες να είσαι μέσα στον κόσμο.
Είσαι η εικόνα που της δείχνει το θρύψαλο,
Όταν στοχαστικά σκύβει πάνω απ’ τη ζωή


Μτφρ: Ιωάννα Αβραμίδου
ΜΗΚΩΝ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ, Νεφέλη, 2007

Κυριακή, 3 Αυγούστου 2014

Καλό καλοκαίρι


Η χειρότερη άρνηση, η μεγαλύτερη απελπισία, είναι να φουντάρεις στον τόπο σου και να ζεις με τις αναμνήσεις.

Νίκος Καββαδίας, Βάρδια, 1954

Καλό Μήνα
Καλά Ταξίδια

Κυριακή, 27 Ιουλίου 2014

Μια Κυριακή του Ιούλη

Σηκώθηκα με μια εξαιρετική, υπέροχη διάθεση. Τίποτα "συγκλονιστικό" δεν είχε μεσολαβήσει. Ή τουλάχιστον τίποτα που εγώ να κατάλαβα. Έβαλα το αγαπημένο μου "φόρεμα" για τη θάλασσα δώρο της φίλης μου Χρύσας. Ένα υπέροχο ροζ, γκρι, πορτοκαλί ίσως και πρώην μεγάλο μαντήλι και νυν φόρεμα με κρόσια στις άκρες που για κάποιον λόγο που δεν ξέρω με κάνει και αισθάνομαι υπέροχα! Έπιασα τα μαλλιά μου χαλαρά ψηλά γιατί η ζέστη μεγάλη! Έβαλα μια όμορφη ροζ στέκα που μου αρέσει πολύ το χρώμα της και ήταν ένα μπόνους που ταίριαζε με το ροζ του "φορέματος" και κάτι ροζ και γυαλιστερό για να ενυδατώσω τα χείλη μου. Κοίταξα στον καθρέφτη. Υπέροχα!
Πάτησα το play να ακούσω μια μουσική που μου έστειλαν. Ήταν ωραία! Και με την καλή διάθεση άρχισα να στέλνω καλημέρες στους φίλους μου! 
Όλα τα υπέροχα εξαρτώνται από μας. Δεν μας τα φέρνει κανείς. Γιατί κανείς δεν μπορεί. 
Και με αυτήν την σκέψη που ζωγραφίζει ένα μικρό αινιγματικό χαμόγελο στα χείλη μου πάω να ετοιμάσω τον δεύτερο καφέ της ημέρας...

Έχω μια υπέροχη διάθεση να συμφιλιωθώ με το ωραίο πρόσωπο της ζωής...
Όλα τα υπέροχα εξαρτώνται από μας. Δεν μας τα φέρνει κανείς. Γιατί κανείς δεν μπορεί. Αλλά αν κάποιος θέλει να βοηθήσει στο κουβάλημα, άφησέ τον...

Τετάρτη, 16 Ιουλίου 2014

Λωρίδα της Γάζας


Θυμάμαι πάντα την πρώτη φορά που πήγα στη Λωρίδα της Γάζας, στη Δυτική Όχθη, στη Ραμάλα, στη Χεβρώνα και σε όλα τα παλαιστινιακά και όχι μόνο εδάφη. Το ταξίδι εκείνο κατέληξε σε μια μεγάλη προσωπική περιπέτεια που μικρή σημασία έχει.  Πήγα για να δω πως γίνεται σε ένα τέτοιο μέρος, η ανθρωπιστική βοήθεια. Ήταν και το πρώτο μου refugee camp. Έμαθα λίγα για τη ζωή - πως θα μπορούσα να μάθω πολλά με τι μία εξάλλου? -  και πάρα πολλά για τους ανθρώπους. Πλάσματα γεμάτα δύναμη. Γεμάτα δύναμη. Τόση, που δεν μπορεί να μη σε αγγίξει, να μη σε εντυπωσιάσει. Όχι απλά να τη διακρίνεις ή να την παρατηρήσεις, αλλά να σε εντυπωσιάσει, να σε συνεπάρει. Τόση δύναμη! 
Η ζωή θέλει και δύναμη θα σκεφτόμουν πολλές φορές αργότερα και θα θαύμαζα πάντα τους ανθρώπους αυτής της δύναμης...

Κοιτάζω τις φωτογραφίες που είχα τραβήξει τότε και αυτές του σήμερα. Κοιτάζω το παρόν του τότε που δεν έγινε παρελθόν και το παρόν του σήμερα. Τίποτα δεν φαίνεται να έχει αλλάξει. Προσχηματικές αφορμές, ανελέητοι βομβαρδισμοί αμάχων, αεροπορικές επιδρομές, λουτρά αίματος, αμέτρητα θύματα, διεθνείς καταδίκες, συμφωνίες και πάμε πάλι απ την αρχή.

Το Jabaliya refugee camp συνεχίζει να είναι το μεγαλύτερο στρατόπεδο. Δεν μοιάζει με κανένα άλλο. Σε τίποτα. Κάτι που δύσκολα περιγράφεις. Μια άλλη ζωή. Μια άλλη εικόνα ζωής. Εκεί ήπια πρώτη φορά καφέ με κάρδαμο. Μποτζ μου είπαν, από το κατακάθι που μοιάζει με λάσπη. Εκεί πρωτοέφαγα και χούμους για πρωινό όπως όλοι εκεί. Εκεί έμαθα ότι ο Θεός είναι μεγάλος. Φράση από την οποία έφευγα με περιφρόνηση και ξαναγυρνούσα με αμφιβολία πολλές φορές στη ζωή μου.

Ξυπνούσα πάντα κάθε πρωί από τη δυνατή παρουσία ενός μυρωμένου αέρα. Γεμάτος μπαχαρικά της Ανατολής, βαρύς και μυρωμένος αλλά χωρίς καμία υπόσχεση. Η θερμοκρασία ανέβαινε γρήγορα και ένας δυνατός ήλιος ξάσπριζε τα πάντα. Τα πάντα εκτός από τη θλίψη. Αυτή έμοιαζε να είχε απλωθεί πριν ο ήλιος φωτίσει. Άνθρωποι με μια περηφάνια τόσο απόλυτη, που δεν χρειαζόταν σημάνσεις για να αναγνωριστεί. Δεν χρειαζόταν προσδιορισμούς και επεξηγήσεις. Δεν ήθελαν να βγαίνουν φωτογραφίες. Τα παιδιά ήταν παιδιά, αλλά με έναν περίεργο και σιωπηλό  τρόπο. Λες και γνώριζαν μυστικά της μοίρας και του πεπρωμένου που εμείς δεν μπορούσαμε να φανταστούμε. Οι νεαρότεροι μιλούσαν με πάθος, με ένταση, με αγάπη. Με εκείνη τη δύναμη που δεν λυγίζει και σε κάνει να μην μπορείς να τραβήξεις τα μάτια σου από πάνω τους. Κι ήταν κι εκείνες οι μεγαλύτερες γυναίκες που κάθονταν σιωπηλές με το κλειδί των σπιτιών τους κρεμασμένο στον λαιμό τους να ακουμπά πάνω στην καρδιά τους. Πίστευαν πως κάποια μέρα θα ξαναγυρίσουν στα σπίτια τους. Δεν τους έπαιρνες λέξη. Υπάρχουν πράγματα πιο σημαντικά από τους υδρογονάνθρακες. Δεν ήξερα ποια εικόνα, ποια διαπίστωση, ποιο πρόσωπο της ζωής με συγκλόνιζε περισσότερο. Και τελικά το βράδυ γυρνούσαμε το βλέμμα προς τη θάλασσα. Και τότε νόμιζα, ότι εδώ, σε αυτή την ανατολική πλευρά της Μεσογείου η θάλασσα έχει ένα άλλο χρώμα και το κύμα σκάει με έναν άλλον τρόπο. 

Δεν μπορείς να φύγεις από εκεί, χωρίς να ξαναγυρίσεις. Κι έτσι κάποια στιγμή, ξαναπήγα...






Τρίτη, 15 Ιουλίου 2014

Nadine Gordimer, οι σπουδαίες φωνές δε σωπαίνουν ποτέ


Πρόκειται για μία συνέντευξη που έδωσε η Nadine Gordimer το 1992 στη Claudia Dreifus και δημοσιεύτηκε στο αμερικάνικο περιοδικό Progressive. Με αφορμή τον θάνατό της επαναδημοσιεύτηκε. Μετέφρασα ένα μέρος της - ελπίζω ότι ο φίλος Matt Rothschild δεν θα έχει αντίρρηση - και θέλω να πιστεύω το πιο ενδιαφέρον, επιθυμώντας να δείξω τον απεριόριστο θαυμασμό μου για μια γυναίκα που γνώρισα μέσα από τα γραπτά της. 
Πάντα πίστευα ότι θα προλάβαινα και με κάποιον τρόπο θα τη γνώριζα. Δεν τα κατάφερα. Όχι επειδή εκείνη βιάστηκε, αλλά επειδή εγώ άργησα. Πρέπει να μάθω να μην αργώ τόσο. Να είμαι πιο αποφασιστική και κυρίως πιο αποφασισμένη...



“Ήταν ένα παγωμένο απόγευμα φθινοπώρου στη Νέα Υόρκη και η Nadine Gordimer, διαπρεπής συγγραφέας της Νότιας Αφρικής, καθόταν στα γραφεία του αμερικάνικου εκδοτικού οίκου Farrar, Straus & Giroux, στη  Union Square. Ακριβώς μία εβδομάδα αργότερα θα γίνει η πρώτη γυναίκα που θα κερδίσει το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας μέσα στο τέταρτο του αιώνα και το δεύτερο μέλος του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου ((ΑΝC) που θα τιμηθεί με Νόμπελ. (Ο Albert Luthuli κέρδισε το Νόμπελ Ειρήνης το 1960.) Η Gordimer στα εξήντα επτά της είχε έρθει στη Νέα Υόρκη για να δει τον γιος της, να κάνει κάποιες δημόσιες αναγνώσεις και να προωθήσει το πιο πρόσφατο βιβλίο της με διηγήματα, το Jump. Όπως και οι περισσότεροι ιστορίες της το Jump είναι γεμάτο από ρεαλιστικές πολιτικές ιστορίες για το πώς το απαρτχάιντ καταστρέφει τις ψυχές όλων εκείνων που ζουν στη Νότια Αφρική, αν και αυτή η συλλογή περιλαμβάνει επίσης και ιστορίες από τη Μοζαμβίκη, την Αγγλία και τη Νότια Γαλλία. 
Κατά τη διάρκεια των δύο ωρών που πέρασα μαζί της, ανέφερα ότι είχε βρεθεί  αρκετές φορές στην τελική λίστα υποψηφιοτήτων για το βραβείο Νόμπελ, αλλά ποτέ δεν το είχε λάβει. "Εγώ δεν το σκέφτομαι", είπε. "Είναι πραγματικά απίθανο να συμβεί αν το σκεφτώ." Μια εβδομάδα αργότερα, η Σουηδική Ακαδημία προέβη στη σχετική ανακοίνωση: "Η Nadine Gordimer, η οποία μέσα από την υπέροχη επική γραφή της έχει - σύμφωνα με τα λόγια του Alfred Nobel - δώσει ένα  πολύ μεγάλο όφελος στην ανθρωπότητα [...] η συνεχής συμμετοχή της για λογαριασμό της λογοτεχνίας και του ελεύθερου λόγου σε ένα αστυνομικό κράτος, όπου η λογοκρισία και οι διώξεις των βιβλίων και των άνθρωποι υφίστανται, την έκαναν την Doyenne των Γραμμάτων της Νότιας Αφρικής". Μίλησα με την Gordimer και πάλι, εν συντομία, την ημέρα της ανακοίνωσης του βραβείου Νόμπελ. Η συνέντευξη που ακολουθεί είναι ένα αμάλγαμα των δύο συζητήσεων. 

Ερ: Λίγοι συγγραφείς έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν την πολιτική του τόπου τους όσο έχετε κάνει εσείς. 

Gordimer: Αναρωτιέμαι εάν το έχω κάνει. Μια χούφτα συγγραφέων της Νότιας Αφρικής, συμπεριλαμβανομένου και του εαυτού μου, αν βοηθήσαμε καθόλου στο να γίνουν αλλαγές εκεί βοηθήσαμε μέσω της επιρροής μας στον έξω κόσμο. Σε ποιες χώρες οι συγγραφείς έχουν επιρροή; Φαίνεται να συμβαίνει ξανά τώρα που έχετε Vaclav Havel στην Ανατολική Ευρώπη. 

Ερ: Στη Λατινική Αμερική, οι συγγραφείς έχουν επιρροή. 

Gordimer: Ναι, στη Λατινική Αμερική. Αλλά αυτό είναι αρκετά σπάνιο. Μπορείτε να φανταστείτε τους συγγραφείς να επηρεάζουν τα πράγματα σε αυτήν τη χώρα; Μπορείτε να φανταστείτε έναν συγγραφέα να ασκεί επιρροή στην Αγγλία; Οπωσδήποτε όχι. Και στη Γαλλία; Θα χρησιμοποιηθεί, αλλά όχι κάτι περισσότερο, οπωσδήποτε όχι. Η Γαλλία τουλάχιστον χρησιμοποίησε τους συγγραφείς ως διπλωμάτες, αλλά όχι πια. 
Σε μια χώρα όπως η Νότια Αφρική αποκτούμε μία ιδιαίτερη σημασία "ενοχλώντας", γιατί όσοι από εμάς έχουν γίνει γνωστοί στο εξωτερικό έχουν σίγουρα βοήθησε να ενημερώσουμε τον κόσμο για το πως είναι η ζωή εδώ. 

Ερ: Είναι το βραβείο Νόμπελ η επιβράβευση για την δουλειά σας ενάντια στο απαρτχάιντ όλα αυτά τα χρόνια; 

Gordimer: Πραγματικά δεν μπορώ να πω. Μπορώ μόνο να πω ότι αν εξετάσουμε τους πρόσφατους νικητές του βραβείου Νόμπελ, δεν θα μπορούσαμε να πούμε ότι το έργο δεν έχει σημασία και η πολιτική δέσμευση έχει. Ποιος είχε ακούσει ποτέ του τον αιγύπτιο συγγραφέα Ναγκίμπ Μαχφούζ; Δεν εμπλέκεται πολιτικά. Ο Octavio Paz είναι ένας μεγάλος ποιητής, επίσης δεν εμπλέκεται πολιτικά. Το βραβείο Νόμπελ είναι για τη λογοτεχνία, για την ποιότητα της δουλειάς μέσα στο χρόνο.

Ερ: Μερικά από τα πρόσφατα γραπτά σας τοποθετούνται σε τόπους μακριά από τη Νότια Αφρική. Θεωρείτε τον εαυτό σας κατά κύριο λόγο πολίτη της Νότιας Αφρικής ή πολίτη του κόσμου; 

Gordimer: Δεν νομίζω ότι είμαι πολίτης του κόσμου. Είμαι πολύ ένας πολίτης της χώρας μου. Αλλά η δική μου χώρα είναι στενά συνδεδεμένη με άλλα μέρη του κόσμου και επηρεάζεται από το τι συμβαίνει εκεί. Νομίζω ότι αυτό έχει συμβεί όλο και περισσότερο στη ζωή μου. Όταν ήμουν παιδί,  φαινόταν σα να ζούσαμε σε έναν κόσμο μακριά από τον υπόλοιπο. Αλλά η τηλεόραση έχει κάνει μια μεγάλη διαφορά σε όλους μας. Αν συμβεί κάτι εκεί όπου ζω, θα το δούμε αύριο ή ίσως ακόμη και την ίδια στιγμή που συμβαίνει εκεί. Δεν είναι "ένας κόσμος" υπό την έννοια ότι οι συγκρούσεις έχουν επιλυθεί. Αλλά είμαστε περισσότερο “ένας κόσμος” με την έννοια ότι γνωρίζουμε τι συμβαίνει και επηρεαζόμαστε ψυχολογικά από ό,τι συμβαίνει γύρω μας. 

Ερ: Πότε γίνατε μέλος του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου (ΑΝC); 

Gordimer: Πριν από ένα χρόνο τον περασμένο Μάρτιο (1991). Ήμουν για πολύ καιρό υποστηρικτής. Εξακολουθώ να ελπίζω ότι πολλοί άλλοι λευκοί άνθρωποι θα ακολουθήσουν το παράδειγμά τους. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που είναι φιλικοί προς το Κογκρέσο, αλλά δεν έχουν πραγματικά φτάσει στο σημείο να προσχωρήσουν σε αυτό. Στο Γιοχάνεσμπουργκ, υπάρχει ένας αρκετά μεγάλος αριθμός συμμετοχής μελών λευκών ανθρώπων. 

Ερ: Η Doris Lessing, στον πρόλογο στο  Ιστορίες της Αφρικής, λέει ότι η Αφρική είναι μία πηγή ανεξάντλητου υλικού, καθώς δεν υπάρχει τέλος στα δεινά και τα δράματα και τις χαρές και το θάρρος. Συμφωνείτε; 

Gordimer: Σχετικά με τις χαρές και το θάρρος, εγώ πραγματικά δεν ξέρω τι πιστεύουν οι άλλοι άνθρωποι. Εγώ απλά ξέρω ότι δεν έχω φύγει ποτέ από την Αφρική. Έχω ζήσει εκεί όλη μου τη ζωή. Και ένα από τα θαυμάσια πράγματα, παρ 'όλα τα φοβερά πράγματα που συμβαίνουν στη Νότια Αφρική, είναι ο τρόπος που οι άνθρωποι εξακολουθούν να διατηρούν την αξιοπρέπειά τους. Μπορούν να συνεχίσουν να αγαπούν, να γελούν, να αντλούν ευχαρίστηση από τη ζωή. Οι άνθρωποι βγαίνουν από τη φυλακή, παίρνουν τη ζωή τους και προχωρούν. Έχω γνωρίσει ανθρώπους στην εξορία που έχουν περάσει από τρομερές εμπειρίες  φυλάκισης. Σας μιλάω για μαύρους που έχουν περάσει από όλες τις τρομερές εμπειρίες που μπορεί να σημαίνει η εξορία, και ξαφνικά ανακαλύπτουν ότι ερωτεύθηκαν. Παντρεύονται και κάνουν ένα μωρό, ακόμα και αν ξέρουν ότι μπορεί να τους πυροβολήσουν την ίδια στιγμή, ότι μπορεί να χρειαστεί να εγκατασταθούν κάπου αλλού, χωρίς κανέναν από τους αστικούς υπολογισμούς, "πώς θα μεγαλώσουν τα παιδιά μου, μπορώ να τους δώσουμε μια τακτοποιημένη ζωή;” Έχουν απλώς την ιδέα ότι μπορούν να ζήσουν τη ζωή στο έπακρο και να αποδεχθούν ό,τι έρχεται. Η ιδέα ότι οι επαναστάτες είναι μάρτυρες που τριγυρίζουν από δω και από 'κει δείχνοντας θλιμμένοι και ευγενείς, είναι μια ρομαντική ιδέα για τους ανθρώπους που δεν έχουν γνωρίσει ποτέ κανέναν που πέρασε μέσα από αυτές τις εμπειρίες. 

Ερ: Οι αλλαγές στη Νότια Αφρική φάνηκε να συμβαίνουν σχεδόν ως απάντηση στις αλλαγές στη Σοβιετική Ένωση. 

Gordimer: Νομίζω ότι ήταν τυχαίο. Η πραγματική επιρροή των γεγονότων στη Σοβιετική Ένωση ήταν να μεταφέρει πολλή ανησυχία και άγχος στο ANC, επειδή η Σοβιετική Ένωση ήταν η μόνη χώρα που πραγματικά, στάθηκε δίπλα μας όλα αυτά τα χρόνια. Η Δύση ποτέ δεν σήκωσε το δάχτυλο ή έδωσε ένα σεντ για το Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο. Αμερική, Αγγλία, Γερμανία, όλοι υποστήριξαν την κυβέρνηση της Νότιας Αφρικής ενάντια στις προσπάθειες του ANC να επιφέρει αλλαγές. Έτσι στην πραγματικότητα, υπήρχε ανησυχία για την απώλεια της υποστήριξης αυτής, η οποία τώρα αντισταθμίζεται κάπως  από το γεγονός ότι το ANC άρχισε να λαμβάνει υποστήριξη από τη Δύση. Βέβαια, το περίεργο τώρα είναι ότι η κυβέρνηση της Νότιας Αφρικής είναι τρελά γοητευμένη με την νέα Σοβιετική Ένωση, ή ό, τι έχει απομείνει από τη Σοβιετική Ένωση. Έτσι έχουμε ρώσους δημοσιογράφους εκεί και μία ρωσική εμπορική αντιπροσωπεία να έρχεται και να έχει γεύμα τη μία ημέρα με την κυβέρνηση και την επόμενη μέρα με το ANC. 

Ερ: Όταν ο Νέλσον Μαντέλα βγήκε από τη φυλακή πριν από δύο χρόνια, φάνηκε να είναι σχεδόν ο τελευταίος άνθρωπος στη Γη που εξακολουθούσε να μιλάει για «σοσιαλισμό». 

Gordimer: Το ξέρω. Αλλά το Κομμουνιστικό Κόμμα είναι πολύ δημοφιλές στη Νότια Αφρική, ιδίως μεταξύ των νέων ανθρώπων.Μην έχοντας την ευκαιρία να ταξιδέψουν ποτέ και έχοντας υποφέρει τόσο πολύ από τον καπιταλισμό, ακόμα δεν μπορούν να πιστέψουν ότι ο ίδιος ο ρωσικός λαός τους απέρριψε. 

Ερ: Ποιες είναι οι εντυπώσεις σας όταν ήρθατε στην Νέα Παγκόσμια Τάξη των ΗΠΑ; 

Gordimer: Έρχομαι σε αυτή τη χώρα συχνά για πάνω από είκοσι χρόνια. Έχω δει τη Νέα Υόρκη, όπου ζει ο γιος μου, στα πάνω της και στα κάτω της και φαίνεται να είναι στα κάτω της αυτή τη στιγμή. Οι άνθρωποι είχαν την εντύπωση ότι θα ήταν υπέροχο  να ζήσουν στην Αμερική, το όνειρο τόσων πολλών Ευρωπαίων, τόσων πολλών Αφρικανών, αλλά δεν φαίνεται να είναι πια καθόλου επιθυμητό όνειρο. Το βρίσκω περίεργο  τώρα, με τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, πόσο ισχυρή έχει γίνει η Αμερική διεθνώς. Είναι αυτοί που δίνουν τον τόνο, αλλά τα πράγματα φαίνεται να πηγαίνουν από το κακό στο χειρότερο. Θα μπορούσα να σκεφτώ ότι αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα ο Πρόεδρος Μπους να χάσει πολύ σε δημοτικότητα, γιατί κατά κανόνα οι άνθρωποι ενδιαφέρονται μόνο για την εσωτερική πολιτική. Αναρωτιέμαι τι πρόκειται να συμβεί εδώ, γιατί μου φαίνεται ότι το υλικό της ζωής σε αυτή τη χώρα έχει διασπαστεί.”

 Ολόκληρη η συνέντευξη στο:


Στη λάμψη της αστραπής χωρίς σχέδιο

Όλο το βράδυ έβρεχε δυνατά. Το πιο ωραίο κομμάτι όμως αυτής της καλοκαιρινής μπόρας ήταν όπως πάντα εξάλλου, οι βροντές και οι αστραπές. Κυρίως οι αστραπές. Φέγγουν τον ουρανό και τον κάνουν να φαίνεται νέος. Ξεχνάς πόσο παλιός, πόσο γηραιός είναι. Ρυτιδωμένος αλλά του μέλλει να ζήσει πολύ κι έτσι ξεχνάς πόσο πολύ έχει ήδη ζήσει. Οι αστραπές του φωτίζουν το πρόσωπο. Ένα δυνατό, ξαφνικό φως και όλα παίρνουν μια νέα μορφή. 

Διάβασα πολύ τον τελευταίο καιρό για τη σημασία της απόφασης, κι έγραψα λιγότερο. Κι έζησα και πολύ αναλογιζόμενη πάνω σε αυτήν. Και σήμερα το πρωί, πάλι για αυτήν ξαναμίλησα.
Η σημασία της απόφασης λοιπόν. Ποιος την παίρνει? Κάποιος την υφίσταται? Έχει πάντα κάτι το μοιραίο στη φύση της? Αξίζουν όλες οι αποφάσεις ή μόνο η τελική απόφαση δείχνει τον πραγματικό κυρίαρχο?

Αν είναι να πάρεις μια απόφαση πάρε την χωρίς να μιλήσεις πολύ για αυτήν, έλεγε ο παππούς μου, ένας πολύ μορφωμένος και πολυταξιδεμένος άνθρωπος. Πνεύμα ελεύθερο, ανεξάρτητο και τελικά ανυπόταχτο πήγε κόντρα σε πολλά και πολλούς, αλλά κυρίως σε αυτό που του είπαν ότι θα είναι η ζωή του. Κι έτσι έζησε μία άλλη ζωή. Αυτή που εκείνος ήθελε να ζήσει. Ίσως  και όχι ακριβώς, αλλά η ζωή δεν είναι ποτέ ακριβής έτσι κι αλλιώς και όταν είναι, γίνεται πολύ βαρετή και ανιαρή. Αυτή είναι μία "αλήθεια" από την οποία κανείς με τον "φόβο της βαρετής ζωής" δεν μπορεί ξεφύγει. Χρωστάω πολλά από τον χαρακτήρα μου κι αυτά που έκανα στη ζωή μου στις αφηγήσεις του από τότε που ήμουν μικρό παιδί έως το τέλος της εφηβείας μου που έφυγε. Την επόμενη χρονιά έκανα το πρώτο μεγάλο και συναρπαστικό μου ταξίδι στον κόσμο. 

- Γιατί να μη μιλήσω για αυτήν?
- Λόγια, λόγια, λόγια. Χάνει τη δύναμή της μέσα σε όλα αυτά τα λόγια. Γίνεται λέξεις, κι ύστερα κι άλλες λέξεις και μετά λέξεις από άλλους, και τελικά μένει λέξεις. Όχι, αν είναι να πάρεις μία απόφαση πάρε την χωρίς να μιλήσεις πολύ για αυτήν.
- Σε κανέναν?
- Υποθέτω θα την πεις στον εαυτό σου, αλλά και με αυτόν μην τη συζητήσεις πολύ. Καλύτερα απάντησε γρήγορα με ένα ναι, ή ένα όχι. Αυτό φτάνει. 
- Πως γίνεται να μην τη συζητήσω πολύ ούτε με τον εαυτό μου?
- Τι νομίζεις ότι θα γίνει αν τη συζητήσεις πολύ? Θα είναι καθαρότερη? Θα γίνει ασφαλέστερη? Θα αποφανθείς ότι είναι "ορθότερη" και θα ησυχάσεις? Τίποτα δεν θα γίνει. Η απόφαση είναι δυσκολία, είναι βουνό, καμιά φορά φουρτούνα. Θέλει φαντασία, θέλει πίστη, θέλει πείσμα. Τα λόγια δεν μπορούν να προσφέρουν τίποτα απ΄αυτά. Μην την αποδυναμώνεις λοιπόν, μην την κάνεις λόγια, λογική. Θα ξεπηδήσει ο φόβος από κάπου και το πιο πιθανό είναι όλα να μείνουν λόγια. Με ένα ναι ή ένα όχι. Και μετά, μπες στη φουρτούνα, περπάτα για το βουνό. Και μην σκεφτείς μετά αν ήταν σωστή ή λάθος, σωστή ήταν.

Κι έτσι έμαθα ή ίσως κι έτσι να αποφάσισα, να σκέφτομαι τις αποφάσεις. Χωρίς πολλές συζητήσεις, χωρίς πολλές κουβέντες. Ούτε με τον εαυτό μου, ούτε με τους άλλους. Τον ρωτούσα και του ζητούσα να απαντήσει με ένα ναι ή ένα όχι. Και μετά σε κανένα σημείο της πορείας δεν γυρνούσα πίσω να αναρωτηθώ αν ήταν σωστό ή λάθος. Το θεωρούσα "κακό σημάδι" για τη ζωή που έχεις μπροστά. Δεν έμαθα να σκέφτομαι τις αποφάσεις ή να τις παίρνω με άλλον τρόπο. Κι όσες φορές προσπάθησα να τις σκεφτώ, να τις συζητήσω, να τις κάνω σχέδιο μιας κάποιας διάρκειας και "βιωσιμότητας" απέτυχαν και αυτές και εγώ μαζί τους. 

Οι αστραπές φωτίζουν το πρόσωπο, όπως οι αποφάσεις φωτίζουν τη ζωή μας. Δυνατές και συχνά ξαφνικές την κάνουν νέα ξανά.

Φίλε μου Νίκο σε ευχαριστώ που μου το ξαναθύμισες σήμερα λέγοντας την πιο απλή και ξεχασμένη φράση στη ζωή,  "μια απόφαση είναι".







Δευτέρα, 14 Ιουλίου 2014

Κι είναι κι αυτό το καλοκαίρι!

Κι είναι κι αυτό το καταπληκτικό που συμβαίνει με το καλοκαίρι!
Είναι κι αυτό το δυνατό φως. Σχεδόν λευκό το πρωί, κιτρινωπό το μεσημέρι και παίρνει εκείνο το αποστομωτικό ροζ-μωβ το βράδυ όταν αγγίζει τα σύννεφα.

Αυτό το φως που σε όποια στιγμή της ημέρας κι αν το κοιτάς κάνει όλες  τις συμφωνίες να φαντάζουν ένα βαρετό επιτραπέζιο παιχνίδι, από αυτά που σε βάζουν όταν είσαι παιδί  να παίξεις για να περάσουν ήσυχα οι δύσκολες ώρες του μεσημεριού.


Αλλά είναι καλοκαίρι, έχει ζέστη, όλα λάμπουν στον δυνατό ήλιο κι η θάλασσα είναι μόλις δύο βήματα πιο πέρα. Και δεν θέλεις άλλα επιτραπέζια παιχνίδια. Το μόνο που θέλεις είναι να τρέξεις με δύναμη και να βουτήξεις κρατώντας την αναπνοή σου όσο πιο βαθιά στη θάλασσα μπορείς και να μείνεις εκεί όλες τις ώρες του μεσημεριού και όλες τις μέρες του καλοκαιριού. Και να εξερευνήσεις τις σπηλιές και να ξεκολλήσεις κοχύλια από τον πάτο και να μαζέψεις χταπόδια από τα βράχια. Και να μιλήσεις με άλλους και να φωνάξεις και να τσιρίξεις από χαρά και να παίξεις με το νερό και να χτίσεις πύργους από άμμο και κοχύλια μαζί με άλλους. Και να μη γυρίσεις σπίτι ποτέ! Και τότε οι ώρες του μεσημεριού δεν είναι δύσκολες, αλλά τόσο ευχάριστες που ζητάς να μην τελειώσουν και το καλοκαίρι να κρατήσει για πάντα.

Κι αυτό είναι ευτυχώς πάντα ένα ενδεχόμενο. Το καλοκαίρι να κρατήσει για πάντα κι εσύ να μη γυρίσεις σπίτι ποτέ...  




Παρασκευή, 11 Ιουλίου 2014

Η θάλασσα της γονιμότητας

 Η ολοκλήρωση αυτού του μεγάλου μυθιστορήματος - η θάλασσα της γονιμότητας - με κάνει να αισθάνομαι ότι έφτασε το τέλος του κόσμου, έγραψε ο Γιούκιο Μίσιμα τον Οκτώβριο του 1970.

Η θάλασσα της γονιμότητας, Ανοιξιάτικο χιόνι, Αφηνιασμένα άλογα. Έψαχνα να βρω τι κάνει αριστούργημα αυτήν την τετραλογία. Δεν μπορεί να είναι η πλοκή. Δεν μπορεί να είναι η γραφή. Δεν έβρισκα τίποτα. Κι έτσι το παράτησα. Χρειάστηκε μετά από πολύ καιρό να πάω στο τέταρτο και τελευταίο βιβλίο Ο εκπεσών άγγελος

Κυλούσε αργά και βασανιστικά. Λες κι έπαιζε μαζί μου. Σαν τον γηραλέο του ήρωα που είχε μαζέψει όλη τη σοφία της ζωής, ήξερε πως το τέλος ήταν κοντά και δεν βιαζόταν να αποκαλύψει τίποτα. Αναμφίβολα έπαιζε μαζί μου. Χρειάστηκε να περάσω τα μισά του βιβλίου. Και τότε να αρχίσω να βλέπω. Κι ύστερα, λίγο πριν το τέλος... να καταλάβω.

Είναι από τα πιο σπουδαίο, τα πιο βαθιά, τα πιο αριστουργηματικά έργα που έχω διαβάσει. 
Ένα εμβληματικό έργο για τη ζωή.
Δεν έχω άλλα λόγια...



Είμαι πολύ προσεκτικός, αλλά έχω μεγάλα κενά στο ένστικτο της αυτοσυντήρησής μου. Τόσο μεγάλα, ώστε με μεθάει μερικές φορές το αεράκι που περνάει μέσα.[...] Το καλό είναι ότι έχω την αίσθηση της ισορροπίας, μιας και δεν μπορώ να ζήσω χωρίς αυτήν. Ξαφνικά όμως, μεταμορφώνεται σε ένα πύρινο όνειρο ανισορροπίας και πτώσης. Όσο πιο μεγάλη η πειθαρχία τόσο εντονότερη η ροπή στη βία, και με κουράζει να πατάω κάθε τόσο το κουμπί του ελέγχου. Δεν πρέπει να πιστεύω στην πραότητά μου. Κανείς δεν ξέρει τι θυσία είναι για μένα να φαίνομαι ευγενικός και πράος.
Η ζωή μου όμως δεν είναι άλλο από μια ατέλειωτη σειρά καθηκόντων. Είμαι σαν ένας αρχάριος μούτσος. Μόνο όταν παθαίνω ναυτία γλιτώνω από την εκτέλεση των καθηκόντων μου. Η ναυτία αντιστοιχεί σ΄αυτό που ο κόσμος αποκαλεί έρωτα.

[...] Έψαξα να βρω ένα λόγο. Βρήκα τον πιο πιστευτό. Είναι ο έρωτας που γεννήθηκε μέσα μου. Κόντεψα να βάλω τα γέλια. Γιατί είχα θεωρήσει το νόημα της απουσίας του ως κάτι το αυτονόητο. Βρίσκεται στην ελευθερία του να ερωτευόμαστε άνευ ορίων και άνευ όρων. [...]. Αν η ελευθερία δεν είναι η ουσία του έρωτα αλλά ο εχθρός του, τότε έχω πρόσφορο εχθρό και φίλο.

[...] Όχι κύριε Χόντα, δεν έχω ξεχάσει κανένα από τα αγαθά που μου ανήκαν στον άλλον κόσμο. Φοβάμαι όμως πως ποτέ δεν έχω ακούσει το όνομα Κιγιοάκι Ματσουγκάε. Θα μπορούσε κύριε Χόντα, να μην έχει υπάρξει ποτέ αυτός ο άνθρωπος? Φαίνεστε βέβαιος ότι υπήρξε. Δε νομίζετε όμως ότι υπάρχει η πιθανότητα να μην υπήρξε από την αρχή αυτός ο άνθρωπος, πουθενά? Αυτό σκεφτόμουν όσο σας άκουγα.

Πέμπτη, 26 Ιουνίου 2014

Η ανυπέρβλητη γοητεία της σκέψης



"Το μέλλον είναι ο τρόπος με τον οποίο μετατρέπουμε ένα κίνημα, μια αμφιβολία, σε αλήθεια. Αν θέλουμε να γίνουμε κύριοι του μέλλοντός μας, πρέπει να θέσουμε την ερώτηση του σήμερα."
Στις 25 Ιουνίου 1984 πέθανε ο σπουδαίος Μισέλ Φουκώ. Ήταν ένας από τους σημαντικότερους φιλόσοφους του εικοστού αιώνα, ο στοχαστής που διατάραξε τις λέξεις για να διαταράξει τα πράγματα, όπως είχε σχολιάσει μετά το θάνατο του η Liberation.
Έφερε στο επίκεντρο τα ζητήματα της εξουσίας και της βιοπολιτικής. Ασχολήθηκε με την τρέλα, την κανονικότητα, την σεξουαλικότητα, τις φυλακές, την επιτήρηση, την ομοφυλοφιλία, την τιμωρία. Συνέβαλε στην πολιτικοποίηση όλων αυτών των ζητημάτων και στη διεύρυνση του πεδίου της πολιτικής πάλης.






INTERVIEW Sexualité durant l’Antiquité, question du style, écriture et formation de soi… Fin mai 1984, Michel Foucault donnait sa dernière interview.



The full tv debate by Noam Chomsky and Michel Foucault on the question of Human Nature.

 The whole fascinating debate on philosophy and politics that in 1971 was recorded for Dutch television.





Michel Foucault: L' ordre du discours, College de France, 1970.

"[...] Κάτω από αυτές και ανεξάρτητα από αυτές πρέπει να γίνουν αντιληπτές, ανάμεσα στις ασυνεχείς σειρές που προανέφερα, σχέσεις που δεν είναι της τάξης της διαδοχής (ή του ταυτόχρονου), μέσα σε μία (ή περισσότερες) συνειδήσεις. Πρέπει να γίνει επεξεργασία - έξω από τις φιλοσοφίες του υποκειμένου και του χρόνου - μιας θεωρίας των ασυνεχών συστηματικοποιήσεων. Τελικά, αν είναι αλήθεια πως κάθε μία από αυτές τις ρητορικές και ασυνεχείς σειρές έχει, μέσα σε όρια, την κανονικότητά της, τότε αναμφίβολα είναι αδύνατον να δημιουργηθούν δεσμοί μηχανικής αιτιότητας ή ιδανικής αναγκαιότητας ανάμεσα στα στοιχεία που τη συνιστούν. Πρέπει να γίνει παραδεκτή η τυχαία έκβαση σαν κατηγορία μέσα στην παραγωγή των γεγονότων. [...] σα μια μικρή (και ίσως αποτρόπαιη) μηχανουργία που επιτρέπει την παρέμβαση, στις ρίζες της σκέψης, της τύχης και της υλικότητας. Τριπλός κίνδυνος που ένας ορισμένος τύπος ιστορίας προσπαθεί να αποτρέψει μιλώντας για το συνεχές ξετύλιγμα μιας ιδανικής αναγκαιότητας."